در دشتهای سبز و زمینهای گستردهی پروان، روزگاری صدای شخمزدن گاوها و ضربآهنگ بیل کشاورزان، موسیقی آشنای فصل کشت بود؛ اما امروز این صداها جای خود را به غرش آهنین ماشینهای قلبه و تراکتور داده است. کشاورزان به ویژه در روستاهای دوردست پروان، میگویند که استفاده از ماشینهای کشاورزی، سرعت آمادهسازی زمین را چندین برابر افزایش داده است. در گذشته، شخمزدن یک قطعه زمین روزها زمان میبرد و نیازمند حشر عمومی و کار گروهی بود؛ گاوها به میدان آورده میشدند و کشاورزان با تلاش فراوان کلوخها را زیر و رو میکردند.
میرحمزه، یکی از کشاورزان خلاق در ولسوالی بگرام پروان، میگوید که ضعف اقتصادی بسیاری از کشاورزان، مانع دسترسی آنها به ماشینهای قلبه شده است و از دولت و نهادهای پشتیبان کشاورزی میخواهد که زمینهی دسترسی کشاورزان به این ابزار را فراهم کنند. او، در گفتوگو با سلاموطندار میافزاید: «وضعیت اقتصادی دهاقین/کشاورزان به آن پیمانه نیست وقتی که ماشین قلبه را آوردند، پول اجارهی آن را بدهند. از دولت این خواهش را داریم که ماشینهای قلبه را خریداری کند، به دسترس مردم قرار بدهد از طریق کوپراتیفها که مردم از آن استفاده بکنند. اکنون زمان این رسیده که از روش مکانیزه که حالا در جهان مروج است، استفاده بکنند.»
این تغییر تنها به افزایش سرعت محدود نمیشود، بل هزینهها نیز کاهش یافته است و کشاورزان میتوانند زمان و نیروی کار خود را در بخشهای دیگر کشاورزی به کار گیرند.
زمریالی، یکی دیگر از کشاورزان در پروان، با باورمندی از استفادهی تکنولوژی سخن میگوید؛ اما او نیز تأکید میکند که نهادهای مربوط باید زمینهی پشتیبانی از کشاورزان را برای گذار از کشاورزی عنعنهای به کشاورزی مکانیزه، فراهم کنند. او، میافزاید: «در گذشته، وقتی یک دهقان میخواست زمین خود را قلبه کند، با استفاده از گاو یا خر/الاغ این کار انجام میشد که بسیار زمانبر بود؛ اما امروز یک ماشین میتواند تنها با پنج لیتر تیل، یک جریب زمین را در ظرف ۱۰ تا ۱۵ دقیقه قلبه کند. پیشتر دهقانان برای جداکردن گندم از کاه، منتظر وزش باد میماندند و برای پروسس بادام نیز باید هر دانه را با سنگ میشکستند. حالا وقت آن است که نهادهای مرتبط با زراعت، زمینهی استفادهی گسترده از ماشینآلات زراعتی را برای کشاورزان ما فراهم کنند.»
در همین حال، گلمیر، یک تن دیگر از کشاورزان در پروان، میگوید که کشاورزی عنعنهای زمانگیر و پُرهزینه است. او اکنون با بهرهگیری از ابزارهایی چون ماشین قلبه، تریشل و دستگاههای درو، به آیندهی کشاورزی مکانیزه خوشبین است.
او، میافزاید: «نسبت به گذشته، هم در قلبهکردن بسیار سهولت آمده و هم در دروکردن بسیار سهولت آمده و از همه کرده در تریشل. قبلاً ۲۰ روز، یک ماه در همین زمین کالا را میبردیم، شب میبودیم، حالا سهولت شده که ماشین همین جا در یک ساعت کاه را یک سو میکند و دانه را دیگر سو میکند. اگر از همین ماشینها در افغانستان آورده شود، دهقان از زحمت و تکلیف بیغم میشود.»
کارشناسان امور کشاورزی، میگویند که مکانیزهکردن میتواند میزان تولیدات کشاورزی را چندین برابر افزایش دهد؛ اما این روند تنها زمانی نتیجهبخش خواهد بود که با آموزش و برنامهریزی دقیق همراه باشد.
احمدزبیر قاضیزاده، کارشناس باغداری در پروان، تأکید میکند که در کنار آموزش، تغییر در پالیسی استفاده از زمین نیز یک نیاز جدی است. او، میگوید: «اول این که باید پالیسی منظم و کارا برای استفاده از زمین و مدیریت زمینهای زراعتی فراهم شود. دوم، باید خدمات مسلکی برای دهاقین/کشاورزان فراهم شود و سوم این که کمکهزینههای اقتصادی برای دهاقین فراهم شود. مشکل را تنها آموزش نمیتواند حل بکند؛ ما باید شرایط مکانیزهکردن را فراهم کرده و سبسایدی یا قرضهای زراعتی برای شان فراهم بکنیم تا سبب افزایش حاصلات و مدیریت بهتر زراعت در افغانستان شود.»
با این همه، نیازمحمد تایب، آمر امور زراعتی ریاست زراعت، آبیاری و مالداری پروان، تخمین میزند که حدود ۹۰ درصد کشاورزان این ولایت به تکنولوژی زراعتی دسترسی دارند. او، تأکید میکند که برای تشویق کشاورزان به استفاده از ابزارهای نوین، برنامههایی در دست اجرا است.
او، میگوید: «مدیریت مکانیزهی ریاست زراعت پروان همهساله نظر به امکانات دستداشته، دهاقین را به داشتن وسایل مکانیزه تشویق میکند و مزایای آن را به آنها شریک کرده؛ دهاقین این ولایت مشوق زراعت مکانیزه هستند. تعداد ۲۸ هزار و ۲۸۸ هکتار زمین را توسط ماشینآلات مختلفالنوع قلبه کردهایم؛ ۹۰ درصد دهاقین جهت کشت و برداشت از ماشینآلات استفاده میکنند.»
اکنون، در بسیاری از دشتهای پروان، بوی خاک تازه شخمخورده با صدای موتور ماشینها درهم آمیخته است؛ نشانهای از گذار آرام اما پیوسته از کشاورزی سنتی به کشاورزی نوین. گذاری که میتواند در آیندهای نهچندان دور، چهرهی زراعت این ولایت را دگرگون کند؛ به شرط این که تکنولوژی بیشتر ترویج شود، سطح آگاهی کشاورزان ارتقا یابد و زمینهی پشتیبانی نهادهای پشتیبان کشاورزان فراهم شود.
