با این که سرطان دهانهی رحم، دومین نوع سرطان شایع در جهان و یکی از بیماریهای مزمن و کشنده در میان زنان است؛ اما نداشتن آگاهی از بیماری در میان زنان در افغانستان، سبب افزایش آسیبپذیری آنها از این بیماری شده است. در این گزارش با ۱۷ زن در هشت ولایت گفتوگو شده است و همهی آنها، گفته اند که در بارهی نشانههای این بیماری و خطرهای آن آگاهی ندارند.
اشتراککنندگان در گزارش، گفته اند که نداشتن آگاهی، دیدگاههای سنتی خانوادهها، شرمپنداری از مراجعه به پزشک برای درمان، فقر و بیسوادی و نبود مرکزهای تشخیص و درمان سرطان دهانهی رحم در ولایتها نیز، آسیبپذیری زنان در برابر این بیماری را افزایش داده است. پنج اشتراککننده در این گزارش خود به سرطان دهانهی رحم مبتلا استند.
عذرا، باشندهی بامیان که به سرطان دهانهی رحم مبتلا است، میگوید که سه ماه بیمار بوده؛ اما به دلیل نداشتن آگاهی برای تشخیص به پزشک مراجعه نکرده است. او، میافزاید: «در رحمم دانه است، سه ماه خونریزی داشتم، این جا نزد داکتر آمدم و معاینات سیتیاسکن کردم، تشخیص شد و حالا عملیات کردم. شش ماه پیش مریض بودم، به داکتر مراجعه نکردم، سه ماه وضعیتم بسیار بد شد، خونریزی داشتم، فکر کردم به خاطر امپول ضد بارداری است.»
نبود کادر صحی مسلکی و مرکزهای درمانی در سطح ولسوالیها و ولایتها نیز، به مشکل زنان مبتلا به سرطان دهانهی رحم افزوده است. حوریجان، باشندهی هرات نیز که به این بیماری مبتلا است، میگوید که با گذشت یک سال از ابتلا، برای درمان به پزشک مراجعه کرده است؛ اما به دلیل نبود کارکنان مسلکی و تشخیص نادرست در هرات، ناچار شده برای درمان به کابل بیاید. او که تازه از ایران بازگشته و با فقر شدید روبهرو است، میگوید: «یک سال شده که خونریزی دارم، به داکتر پزشک نسایی_ولادی رفتم، گفتند قند تو بالا است. یک ماه پیش ادرارم بند شد و ۱۴ هزار افغانی برای معاینات و سونوگرافی دادم، گفتند مشکل گرده داری. درد میخورم، مثل درد زایمان، داکتر گفت که رحم تو مشکل دارد، افرازات همیشه داشتم. یک بچه دارم، بیکار است و دخترهایم کمکم میکنند. خانهی ما فرش ندارد، همه داراییهای ما در ایران ماند.»
پزشکان متخصص، ویروس پاپیلومای انسانی (HPV)، ازدواج زیر سن و زایمانهای پیش از وقت را، از عاملهای اصلی ابتلا به سرطان دهانهی رحم عنوان میکنند و میگویند که نداشتن آگاهی، فقر و باورهای نادرست خانوادهها در بارهی ازدواجهای زودهنگام دختران، سبب گسترش این بیماری در میان زنان میشود.
قدرمن ۲۵ساله که مادر شش فرزند است، میگوید که در ۱۵سالگی ازدواج کرده است و دو سال میشود که به این بیماری مبتلا شده است. او، از تابستان به این سو روند درمانش را با وامگرفتن از نزدیکانش آغاز کرده است. «۱۵ساله بودم که عروسی کردم؛ دو سال میشود که بیمار استم، در شکمم دانه بود، بدون عملیات دور شد. داکتر گفت عملیات نکنی، خوب نمیشود. باز کرتاژ کردم، گفتند خوب میشوی؛ بعد خونریزی داشتم، یک گوشت در واژنم پیدا شد و واکسین کردم. اکنون آن گوشت اضافی دور شده و خونریزی بسیار زیاد دارم.»
با این که سرطان دهانهی رحم با آزمایشهای منظم قابل پیشگیری و درمان است؛ اما سطح پایین آگاهی زنان در کشورهای درحال توسعه، یکی از عاملهای اصلی مرگومیر زنان در اثر ابتلا به این بیماری است. شکریه، باشندهی فاریاب، میگوید که تا کنون در بارهی بیماری سرطان دهانهی رحم آگاهی ندارد. او، میافزاید که به دلیل شرمپنداشتهشدن بیماریهای ویژهی زنان در خانوادهها، نمیتواند برای حل بیماریهای ویژهی زنان به مرکز درمانی مراجعه کند. او، با شکایت از ارائهنشدن آگاهی از سوی کارمندان صحی برای زنان و نبود امکانات کافی درمانی در مرکزهای صحی این ولایت، میگوید: «حالا در مورد سرطان دهانهی رحم چیزی نمیفهمم و اگر درد یا عفونت در ناحیهی تناسلی داشته باشم، واقعاً شرم میکنم و بیشتر وقتها به هیچ کسی نمیگویم. در ولایت ما داکتر متخصص زن زیاد وجود ندارد و وقتی هم به مرکز صحی مراجعه میکنیم، معاینهها بسیار ابتدایی است.»
شماری از پزشکان متخصص در برنامهی ملی کنترل سرطانها در کابل، تنها مرکز درمانی سرطان در افغانستان، میگویند که برای ارائهی خدمات با کمبود وسایل درمانی و پرسنل مسلکی صحی روبهرو اند. سمیرا شهیر، پزشک متخصص نسایی_ولادی که نُه سال است در این مرکز درمانی به عنوان جراح بیماران سرطانی ایفای وظیفه میکند، میگوید که به دلیل نبود امکانهای پرتودرمانی، ناگزیر اند برای نجات زندگی زنان، عضو بدن شان را قطع کنند. «در مجموع از زمانی که من در بخش انکولوژی کار میکنم، مراجعهی بیماران افزایش یافته است. به خدمات امآرآی، رادیوتراپی و سیتیاسکن، نیاز داریم و برای کارکنان صحی برنامههای ارتقای ظرفیت برگزار شود تا بتوانیم به گونهی بهتر خدمت کنیم؛ ارتقای ظرفیت داکترها بسیار مهم است. من از بخش نسایی_ولادی در این بخش کار میکنم؛ ما ماشین لاپاراسکوپی داریم؛ ولی کارمند مسلکی نداریم که از پارهکردن بطن مریض جلوگیری شود و بتوانیم توسط ماشین بایوپسی بگیریم، شعاع نداریم، مریض سرطان سینه نیاز به شعاع دارد، ما عضو بدن شان را قطع میکنیم.»
لیذا شمعریز، دیگر پزشک متخصص نسایی_ولادی، میگوید که سرطان دهانهی رحم، در آغاز شکلگیری نشانههای خاصی ندارد؛ اما با گذشت زمان سبب بینظمی در عادت ماهوار، درد و خونریزی پس از مقاربت، خونریزیهای دوامدار در زنان میشود. او، همچنان میافزاید که تشخیص زودهنگام و مراجعهی به موقع به مرکزهای صحی، شانس درمان این بیماری را بیشتر میکند. «در ابتدا این بیماری بدون علایم است؛ اما با گذشت زمان سبب ایجاد اعراضی چون بینظمیهای دوران قاعدگی، ترشحات بدبو، خونریزیهای غیرطبیعی، درد و خونریزی بعد از مقاربت جنسی میشود. هر چه این مشکل زودتر تشخیص شود، شانس درمان بیشتر است.»
با این حال، شماری از پزشکان نسایی_ولادی، از آگاهینداشتن زنان در بارهی بیماری سرطان دهانهی رحم و خطرهای ناشی از آن ابراز نگرانی میکنند. سونیتا بهرام، پزشک نسایی_ولادی، در این باره میگوید: «سطح آگاهی خانمها در کشور ما بسیار پایین است و بیشتر خانمها حتا آگاهی از این ندارند که یک عفونت دوامدار که در ناحیهی تناسلی یا هم ناحیهی محبل خانمها باشد، میتواند سبب بروز بیماری سرطان دهانهی رحم شود.»
مسئولان در وزارت صحت عامهی امارت اسلامی، میگویند که ارقام دقیقی از بیماران سرطانی در افغانستان وجود ندارد. شرافت زمان امیرخیل، سخنگوی این وزارت، میگوید که قرار است در آینده در پنج زون افغانستان شفاخانههای ویژهی بیماران سرطانی ساخته شود و همین گونه، یک شفاخانهی ۲۰۰ بستری در کابل ساخته شده است. «ساخت شفاخانههای ۵۰ بستری در پنج زون کشور و یک شفاخانهی ۲۰۰ بستری در کابل، تا حدی مشکل را حل میکند. در شفاخانهی مرکزی خدمات رادیوتراپی، کیموتراپی و خدماتی که نیاز است، فراهم خواهد شد و حالا هم ارائهی خدمات داخله، تشخیصیه، جراحی و کیموتراپی را داریم.»
بر بنیاد گزارش سازمان جهانی بهداشت، ۴۳ درصد مرگومیر در افغانستان در اثر بیماریهای قلبی، دیابت، سرطان و مشکلات ریوی است. در این گزارش سازمان جهانی بهداشت همچنان آمده است که تا ۲۰۳۰ این بیماریها در افغانستان ۶۰ درصد افزایش خواهد یافت.
