افزایش ۲۳درصدی سکته‌ی مغزی در جوانان؛ زنان آسیب‌پذیرتر

یافته‌های سلام‌وطندار بر بنیاد معلومات به‌دست‌آمده از شفاخانه‌ی «شیخ زاید» در کابل و برخی از مختصصان اعصاب و روان، نشان می‌دهد که میزان سکته‌ی مغزی میان جوانان زیر ۳۸ سال در افغانستان به ‌ویژه میان زنان، به ‌گونه‌ی چشم‌گیری افزایش یافته است.

بر بنیاد داده‌های بخش سیستم مدیریت اطلاعات سلامت (HMIS) شفاخانه‌ی «شیخ زاید» که در اختیار سلام‌وطندار قرار گرفته، در ۱۴۰۴ خورشیدی ۹۰۲۰ مورد سکته‌ی مغزی در این مرکز ثبت شده است. از این میان، ۱۹۹۴ مورد (حدود ۲۲ درصد) مربوط به افرادی زیر ۳۸ سال بوده است. این رقم، در مقایسه با ۱۴۰۳ که ۱۶۱۳ مورد سکته‌ی مغزی میان جوانان ثبت شده بود، نشان‌دهنده‌ی افزایش حدود ۲۳درصدی است.

عبدالغیاث مومند، مسئول سیستم مدیریت اطلاعات سلامت شفاخانه‌ی «شیخ زاید»، در گفت‌وگو با سلام‌وطندار می‌‎گوید: «در ۱۴۰۴ خورشیدی، ۹۰۲۰ تن به دلیل سکته‌ی مغزی برای درمان به شفاخانه‌ی ما مراجعه کردند که از این میان، ۱۹۹۴ تن زیر ۳۸ سال بوده و از این میان، ۱۰۴۹ تن زنان و ۹۴۵ تن دیگر مردان بوده اند.»

داده‌ها، نشان می‌دهد که زنان سهم بیش‌تری از مبتلایان جوان را تشکیل می‌دهند. از مجموع ۱۹۹۴ بیمار جوان ثبت‌شده در ۱۴۰۴، ۱۰۴۹ تن (۵۲.۶ درصد) زنان و ۹۴۵ تن (۴۷.۴ درصد) مردان بوده ‌اند. این روند در ۱۴۰۳ نیز مشابه بوده است؛ از مجموع ۱۶۱۳ مورد، ۹۰۲ تن (۵۵.۹ درصد) زنان و ۷۱۱ تن (۴۴.۱ درصد) مردان را شامل می‌شد. این آمار، نشان می‌دهد که در هر دو سال، زنان جوان نسبت به مردان هم‌سن‌ شان بیش‌تر در معرض سکته‌ی مغزی قرار داشته ‌اند.

سکته‌ی مغزی، نوعی بیماری وریدی دماغ است که به دلیل بندش یا پارگی رگ دماغ، جریان خون به بخشی از مغز قطع می‌شود یا کاهش می‌یابد و سبب نرسیدن اکسیژن و مواد مغذی به سلول‌های مغزی می‌شود.

پزشکان متخصص بیماری‌های اعصاب و روان، بیماری‌های قلبی، چربی خون، فشار بلند، سبک زندگی ناسالم، اضافه‌وزن و کم‌تحرکی را، از عامل‌های خطر این بیماری عنوان می‌کنند. به گفته‌ی پزشکان، استرس‌، تغییرهای هورمونی و مصرف داروهای ضد بارداری در زنان، از عامل‌های تشدیدکننده‌ی این بیماری میان زنان است.

گل‌احمد طاهری، پزشک متخصص بیماری‌های اعصاب و روان موظف در انستیتیوت طبی فرانسه برای مادران و کودکان (شفاخانه‌ی فرانسوی‌ها)، در گفت‌و‌گو با سلام‌وطندار در این باره می‌‌گوید: «خانم‌هایی که سقط‌های مکرر داشته، خانم‌هایی که بیش‌تر از داروهای ضد بارداری استفاده می‌کنند، خانم‌هایی که مصاب به کم‌خونی استند و چالش‌هایی دارند، ۴۰ تا ۶۰ درصد در معرض خطر سکته‌های مغزی قرار دارند.»

از سویی هم، سراج‌الدین نجرابی، رییس بخش داخله‌ی اعصاب در شفاخانه‌ی «شیخ زاید»، می‌گوید که سوءشکل رگ، بی‌کاری و استفاده از دخانیات، از جمله عامل‌هایی اند که سبب ازبین‌بردن مقاومت در رگ‌ها شده و میزان سکته‌ی مغزی در جوانان را افزایش می‌دهد. «علت اساسی در سن‌های پایین سوءشکل رگ‌ها است که نقاط ضعیف دارد. استرس‌ و بی‌کاری، نقش اساسی دارند که می‌توانند غیرمستقیم اثر خود را داشته باشند. استفاده‌ی بعضی داروها، قلیون و سیگار هم می‌تواند سبب ریسک فکتور شود، مقاومت رگ‌ها را کم‌تر می‌کند.»

در همین حال، اطلاعاتی که از سوی وزارت صحت‌ عامه‌ی امارت اسلامی در اختیار سلام‌وطندار قرار گرفته است، نشان می‌دهد که در سال گذشته‌ی خورشیدی، ۱۴ هزار و ۹۰۷ تن در افغانستان دچار سکته‌ی مغزی شده و برای درمان به شفاخانه‌های دولتی مراجعه کرده اند. از این میان، یک هزار و ۶۸۰ تن جان‌های شان را از دست داده اند.

یافته‌های به‌دست‌آمده از گفت‌وگو با اعضای خانواده‌های جوانانی که دچار سکته‌ی مغزی شده‌ اند، نشان می‌دهد که بسیاری از این بیماران پس از سکته، با پیامدهای جدی و ماندگار از جمله فلج نسبی یا کامل، اختلال در گفتار و کاهش توانایی حرکتی، روبه‌رو شده اند. بر بنیاد این یافته‌ها، این پیامدها نه ‌تنها استقلال فردی بیماران را از آنان گرفته، بل آنان را به افرادی وابسته به خانواده مبدل کرده است.

احمدفهیم ۳۴ساله، باشنده‌ی غور، می‌گوید که برادر ۲۸ساله‌اش دو ماه پیش به دلیل ناداری، بی‌کاری و استرس، دچار سکته‌ی مغزی شد و اکنون نیم بدنش فلج است. «برادرم دو ماه شده که دچار سکته‌ی مغزی شده، فشار خون بلند داشت؛ به دلیل بی‌کاری، ناداری و استرس، دچار این بیماری شده است. نسبت به روزهای اول وضعیتش خوب است؛ ولی هنوز هم یک طرف بدنش فلج است.»

محمد ۵۷ساله، باشنده‌ی فاریاب که پسر ۲۰ساله‌اش دچار سکته‌ی مغزی شده است، می‌گوید که این بیماری بر تکلم و فعالیت بدنی پسرش تأثیر منفی گذاشته است. «۱۵ روز شده که سکته کرده است، تعادل خود را حفظ کرده نمی‌تواند، صحبت کرده نمی‌تواند، پیش از سکته‌ی مغزی هیچ بیماری دیگر نداشت. حالش بدتر می‌شود؛ ولی بهبود پیدا نمی‌کند.»

گل‌آقا، باشنده‌ی میدان‌وردک، دیگر پدری که پسر ۱۵ساله‌اش دچار این بیماری شده است، نیز می‌گوید: «چند بار سرش حمله آمد، سکته‌ی مغزی کرد. بار اول رگ بند شده بود، حالا باز سکته کرده، خون‌ریزی دارد. دست چپش فلج شده بود، حالا دستش کم‌کم کار می‌کند. پای راستش فلج شده، درست گپ زده نمی‌تواند.»

با این همه، شماری از روان‌شناسان، سبک زندگی ناسالم، نداشتن رژیم غذایی مناسب، نبود تحرک، استرس و فشارهای خانوادگی و روحی را، از عامل‌های اصلی سکته‌ی مغزی در جوانان عنوان می‌کنند و از ادامه‌ی این وضعیت نگران اند.

شرف‌الدین عظیمی، مسئول دفتر خدمات روان‌شناسی (APC)، در این باره می‌گوید: «اگر از سکته‎‌ی مغزی در جوانان پیش‌گیری صورت نگیرد، ما بیش‌تر جوانان خود را روزانه از دست می‌دهیم. ممکن جوانان فلج شوند، دچار مشکلات گفتاری شوند، عمل‌کرد شان پایین بیاید، معیوب شوند، بار دوش خانواده‌ها شوند، این یک فشار مضاعف به سکتور صحت نیز خواهد بود. باید یک استراتژی تنظیم شود، بیش‌تر تحقیق و بررسی شود تا دلیل‌های اصلی پیدا شود.»

بر بنیاد یافته‌های این گزارش، سکته‌ی مغزی دیگر تنها بیماری سالمندان نیست، بل میزان ابتلای جوانان به این بیماری نیز رو به افزایش است. سبک زندگی ناسالم، افزایش فشارهای روانی و گسترش عامل‌های خطر چون مصرف مواد و کم‌تحرکی، از عامل‌های عمده‌ی ابتلای جوانان به این بیماری شمرده می‌شود.