روزی زندگی شان با دوربین، صحنه و فیلم گره خورده بود؛ اما امروز بسیاری از سینماگران افغانستان برای تأمین هزینههای زندگی، حرفهای را برگزیده اند که هیچ نسبتی با سالهای فعالیت هنری شان ندارد. آنها میگویند که پس از توقف فعالیتهای سینمایی، نه تنها منبع درآمد خود را از دست داده اند، بل که از حرفهای که بخش مهمی از هویت شان را شکل داده بود، دور مانده اند.
بسیاری از این سینماگران، اکنون با کارهای آزاد و روزمره زندگی خود را میگذرانند. آنها میگویند که بزرگترین چالش امروز شان تنها مشکلات اقتصادی نیست، بل نداشتن فرصت برای ادامهی فعالیت در حرفهای است که سالها برای آن تلاش کرده اند.
محب حمیدی که بیش از دو دهه از عمر خود را در بخشهای مختلف سینما سپری کرده، اکنون برای تأمین مخارج خانواده به شغل آزاد روی آورده است. «آدم بخش کاری خود را یکباره ترک کند، برود به کار تازه شروع کند، بدون امکانات دشوار است. از صفر شروعکردن آسان نیست. در زندگی عادی خود هم از امکانات خوب برخوردار نیستیم. اکثراً سینماگران با همین مشکلات دستوپنجه نرم میکنند و امکاناتی ندارند تا دوباره سرمایهگذاری کنند..»
به گفتهی حمیدی، دشوارترین بخش این وضعیت تنها مشکلات اقتصادی نیست؛ بل که دشواری جاگزینی آن به حرفههای دیگر است.
صدام دلاور، یکی دیگر از سینماگران که در حدود ده سال در عرصهی کارگردانی سینما فعالیت داشته نیز، از توقف کامل فعالیتهای هنری خود سخن میگوید. او، اکنون به کارهای شخصی مشغول است، اما معتقد است زندگیاش آن گونه که آرزو داشت، پیش نرفته است. «بزرگترین چالشی که این اواخر متقبل شدم، دورماندن از تواناییها و ظرفیتهایی بود که در عرصه هنر داشتم. وارد مرحلهای شدیم که نباید میشدم. متأسفانه بیکاری و عدم فعالیت در حوزه کاریام چالشهای طاقتفرسایی بوده و تمام تلاشم این بود که به نحوی از آن عبور کنم، اما واقعاً برایم بسیار سخت تمام شده است.»
تمیم، دیگر سینماگر نیز که بیشتر نقشهای منفی را پیش برده است، میگوید تحولات سالهای پسین به فعالیت هنریاش پایان داد. او اکنون تنها در صورت اجرای پروژههای کوتاهمدت با برخی نهادها همکاری میکند و درآمد ثابتی ندارد. «اکنون در بخش کمکهای برخی پروژهها سروی میکنم. اگر پروژه باشد، سالی یک یا دو بار کار میکنم و معاشی داریم؛ در غیر آن درآمدی وجود ندارد. اما از کارهای هنر و سینما خبری نیست و بیکار استم.»
با وجود این دشواریها، برخی از سینماگران هنوز امیدوارند روزی زمینهی فعالیت دوبارهی سینما در افغانستان فراهم شود و هنرمندان بتوانند به حرفه اصلی خود بازگردند.
سید حبیبالله سادات، از دیگر سینماگران، که حدود ۱۷ سال در بخش کارگردانی و بازیگری فعالیت کرده است، باور دارد که سینما میتواند نقش مهمی در معرفی فرهنگ، هویت و ظرفیتهای افغانستان به جهان ایفا کند. «ما میتوانیم روایتهای زیبایی را که در اطراف خود میبینیم، یادداشت، روی آنها کار و تلاش کنیم. زمینهی مناسب فراهم شود تا فیلمهایی بسازیم که بتوانیم مسئولان و کسانی را که در رأس دولت هستند، قانع کنیم. میتوانیم از فیلم و سینما به عنوان یک فرصت و وسیلهی مؤثر استفاده کنیم تا هویت کشورها به خوبی معرفی شود و امکانات و ظرفیتهایی را که وجود دارد، به جهانیان نشان بدهیم.»
فعالان فرهنگی نیز، بر این باورند که سینما تنها یک ابزار سرگرمی نیست، بل میتواند در بازتاب واقعیتهای جامعه، ثبت تاریخ و انتقال پیامهای اجتماعی نقش مؤثری داشته باشد.
حلیم تنویر، آگاه فرهنگی، میگوید: «هنر سینما می تواند حیثیت رهنما و آموزگار را داشته باشد که به ببینندههای خود پیامی را به طور کامل برساند یا بیانگر یک واقعیت تاریخی باشد و یا میتواند مشکلات واقعی جامعه و خانوادگی را در یک سناریو بیان کند.»
روایت این سینماگران، تصویری از وضعیت هنرمندانی است که سالها در سینمای افغانستان نقشآفرینی کردند، اما امروز برای گذران زندگی به مشاغل دیگری روی آورده اند. آنها میگویند که سینما برای شان تنها یک شغل نبود؛ بخشی از زندگی، هویت و آرزوهای شان بود؛ آرزوهایی که هنوز امید دارند روزی دوباره بر پردههای سینما جان بگیرد.
