در لغمان، جایی که دسترسی به آموزش رسمی برای بسیاری از زنان محدود است، رادیو و تلویزیون توانسته اند به عنوان دو ابزار مهم آموزشی و آگاهیدهی، نقش چشمگیری ایفا کنند. این رسانهها، نه تنها به زنان امکان میدهند تا در جریان معلومات دینی، صحی، تربیتی و حقوقی قرار گیرند، بل سبب تغییر دیدگاه و تقویت نقش آنها در خانواده و جامعه نیز شده اند.
حلیمهی ۳۵ساله، باشندهی لغمان، در این باره میگوید: «من بیشتر رادیو میشنوم، صبح تا شب، همزمان با کار خانه. برنامههای صحی، تربیهی اطفال و دینی را دوست دارم. رادیو، ذهن آدم را باز میکند. از رادیو یاد گرفتم که زن فقط مسئول کار خانه نیست، بل باید در تربیهی اولاد و نقش اجتماعی هم سهم بگیرد. فرق میان دختر و پسر قایل نیستم، هر دو را یکسان تربیه میکنم.»
زرمینهی ۲۶ساله از لغمان که تنها به رادیو دسترسی دارد، میگوید: «شوهرم اجازه نمیدهد تلویزیون داشته باشیم؛ ولی رادیو را اجازه میدهد. رادیو برای من مثل یک مکتب است. در بارهی صحت مادران، حقوق زنان و مسائل تربیتی بسیار یاد گرفتم. حالا بیشتر آگاه شدهام که زن باید به خود ارزش بدهد و نقش خود را در خانواده بهتر مدیریت کند.»
برخی زنان بیسواد، نیز از تلویزیون به عنوان ابزاری مؤثر برای یادگیری استفاده میکنند. ناهیدهی ۳۵ساله، باشندهی ولسوالی قرغهای لغمان، میگوید: «بیسواد هستم؛ اما تلویزیون برایم بسیار مفید بوده است. برنامههای خیاطی، آشپزی و دینی را زیاد میبینم. تلویزیون باعث شد که سواد یاد بگیرم؛ حالا میتوانم بخوانم و بنویسم. قبلاً فکر میکردم زن فقط باید کار خانه کند؛ اما حالا از طریق تلویزیون یاد گرفتم که زن میتواند در تربیهی اولاد، تصمیمگیری خانواده و حتا در جامعه نقش داشته باشد.»
از سوی دیگر، نسل جوانتر که با رسانههای تصویری و شبکههای اجتماعی بیشتر در تماس هستند، نیز از تأثیر مثبت برنامههای تلویزیونی سخن میگویند. شبنم ۱۸ساله، باشندهی شهر مهترلام، مرکز لغمان، میگوید: «در خانه ما هم رادیو داریم و هم تلویزیون؛ ولی من بیشتر از تلویزیون استفاده میکنم. برنامههای آموزشی، علمی، خانوادگی و انگیزشی را دوست دارم. از طریق تلویزیون و گاهی رادیو، بسیار چیزها یاد گرفتهام؛ مثلاً در بارهی صحت روان، روش مطالعه، حقوق زنان و نقش آنان در جامعه. باور دارم که هر دختر میتواند موفق شود اگر زحمت بکشد. حالا فکر میکنم هیچ محدودیتی مانع پیشرفت نیست، فقط اراده لازم است.»
محمدرسول نظری، روانشناس و استاد دانشگاه، میگوید که رادیو و تلویزیون، وسیلههایی برای آگاهی به ویژه در میان زنان است که از طریق آن در نخست میتوانند آگاهی حاصل کنند؛ سپس نوع دید شان را در برابر خانواده و زندگی تغییر دهند. او، در این باره میافزاید: «رادیو و تلویزیون میتوانند نقش تربیتی و روانی بسیار قوی در جامعه ایفا کنند مخصوصاً در میان زنانی که به تعلیم رسمی دسترسی ندارند. وقتی زن از حقوق و مسئولیتهای خود آگاه شود، نوع نگاهش به خود، خانواده و جامعه تغییر میکند. این آگاهی، در درازمدت میتواند سبب کاهش خشونت خانوادگی و رشد تربیتی نسل آینده شود.»
رفیعالله کوچی، کارشناس امور رسانهای، نیز در این باره میگوید: «رادیو برای قشر زنان بسیار مهم است و تلویزیونها نیز اهمیت زیادی دارند. وقتی زنان یک برنامه را میشنوند یا تماشا میکنند، میتوانند از طریق تصویر در تلویزیون آن را بهتر درک کنند. رادیو ساده، ارزان و در هر جایی قابل شنیدن است. در مناطق دورافتاده که مردم به تلویزیون دسترسی ندارند، میتوانند از طریق رادیو برنامههای آموزشی و بهداشتی را بشنوند. به نظر من، رادیو به ویژه برای زنان در لغمان یک ابزار بسیار مفید است؛ زیرا در این جا بسیاری از تلویزیونها فعال نیستند.»
تجربهی زنان در لغمان، نشان میدهد که رادیو و تلویزیون به عنوان ابزارهای ساده؛ اما مؤثر توانسته اند دریچهای از آگاهی، یادگیری و توانمندسازی را به ویژه برای زنانی که از آموزش رسمی محروم اند، باز کنند. این رسانهها نه تنها آگاهی زنان را بالا برده، بل نقش آنان را در خانواده و جامعه پررنگتر کرده است.
کارشناسان، نیز باور دارند که استفادهی هوشمندانه از رسانهها میتواند به کاهش خشونتهای خانوادگی، رشد سواد و بهبود وضعیت روانی و اجتماعی زنان کمک کند. با این که چالشهایی چون نبود برق، ناداری یا محدودیتهای فرهنگی هنوز در برخی مناطق وجود دارد؛ اما تجربهی زنان در لغمان نشان میدهد که حتا دسترسی محدود به رسانهها هم میتواند راه را برای تغییر باز کند.
