از روز جهانی صلح در حالی گرامیداشت میشود که تنشها، درگیریها و رقابتهای امنیتی در جهان به گونهی بیسابقهای گسترش یافته است. پس از جنگ جهانی دوم و با تأسیس سازمان ملل متحد در ۱۹۴۵، حفظ صلح و امنیت بینالمللی به یکی از اهداف اصلی کشورها تبدیل شد. منشور ملل متحد نیز کشورها را ملزم میکند تا اختلافهای شان را از راههای مسالمتآمیز حل کنند و از تهدید یا استفاده از زور در برابر تمامیت ارضی و استقلال سیاسی کشورها خودداری کنند. اما تنشهای امروزی نشاندهندهی این است که تعهدها با واقعیتهای میدانی فاصله دارد.
شماری از آگاهان سیاسی و روابط بینالملل، میگویند که سازمان ملل متحد برای ایجاد صلح پایدار و پایان درگیریها در جهان ضعیف عمل کرده است. آنها، میافزایند که رقابت قدرتهای بزرگ، تضاد منافع کشورها و محدودیتهای موجود در سازوکارهای بینالمللی، تلاشها برای دستیابی به صلح پایدار را با چالش روبهرو کرده است.
مطیعالله آرینپور، آگاه روابط بینالملل، میگوید: «متأسفانه شورای امنیت سازمان ملل متحد تا امروز نتوانسته مواردی که منجر به صلح میشود آن را روی دست بگیرد؛ چون سازوکاری که در شورای امنیت سازمان است مانع صلح میشود؛ مساواتی که میان ملتها بر اساس قواعد حقوقی به وجود بیاید، وجود ندارد.»
ادامهی بحرانهای امنیتی در مناطق مختلف جهان بر نگرانیها افزوده است. جنگ روسیه و اوکراین وارد پنجمین سالش شده و در خاورمیانه نیز درگیریها میان ایران، امریکا و اسرائیل ادامه دارد. در یمن، جنگ و بحران انسانی سالهاست ادامه دارد و تحولهای مرتبط با دریای سرخ و بابالمندب نیز ابعاد منطقهای و بینالمللی پیدا کرده است. در آفریقا نیز درگیریهای مسلحانه به ویژه جنگ سودان شمار زیادی از افراد را با ناامنی، آوارگی و بحران انسانی روبهرو کرده است.
عزیزاحمد فانوس، استاد دانشگاه کابل، رقابت قدرتهای بزرگ و تضاد منافع کشورها را از عاملهای اثرگذار بر روندهای جنگ و صلح میداند. «تضاد میان نظامهای سوسیالستی، کمونیستی و سرمایهداری این ها را واردار ساخته تا جنگ گسترده و خطرناک بسازند و سلاح مدرن تولید کنند؛ جنگ فعلی تهدید جدی و شدید در برابر صلح است.»
افغانستان نیز از پیامدهای این وضعیت جدا نیست. روابط این کشور با پاکستان در ماههای اخیر با افزایش تنشهای مرزی و درگیریهای متقابل همراه بوده است. در تازهترین مورد، پاکستان امروز نیز بخشهایی از کنر و پکتیکا را بمباران کرد.
حبیب جعفری، آگاه روابط بینالملل، میگوید که برای برقراری صلح پایدار در همه کشورها باید کارایی سازمان ملل افزایش یابد و در ساختار شورای امنیت این سازمان نیز تغییر به میان آید. به گفتهی جعفری، «در یک جهان بدون صلح وامنیت زندگی داریم؛ پنج قدرت بزرگ جهان در شورای امنیت حق وتو دارند؛ از این به عنوان امتیاز برای تأمین منافع استفاده میکنند و دیگر کشورها و ملتها را در گرو گرفته اند.»
همزمان با این، آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد به مناسبت امروز بر ضرورت پایاندادن به درگیریها و تقویت دیپلماسی، گفتوگو، توسعهی پایدار و حمایت از حقوق بشر تأکید کرده است.
۲۱ سپتمبر در ۱۹۸۱ از سوی سازمان ملل متحد به هدف ترویج صلح جهانی و تأکید بر خودداری از جنگ، به عنوان روز جهانی صلح نامگذاری شده است.
