شماری از بازگشتکنندگان زن، میگویند که به دلیل اخراج اجباری و ناتوانی اقتصادی با مشکلات جدی روبهرو اند. آنها، میافزایند که دسترسینداشتن به سرپناه، کار، مواد خوراکی و خدمات درمانی، به چالش جدی در برابر ادغام دوبارهی شان در اجتماع بدل شده است.
بیعدالتی میان فرزندان، احساس ناکامی در انجام مسئولیتهای مادری و حس بیارزشی، تجربهی مشترک میان شماری از مادرانی است که نتوانسته اند به نوزادان خود شیر بدهند؛ اندوهی که حتا پس از گذشت سالها نیز رهای شان نکرده است. روانپزشکان، میگویند که اندوه ناشی از شیرندادن میتواند سلامت روان مادر را تهدید کند.
یک زن در هرات با ایجاد گارگاه تولید آش، به شماری از دختران بازماند از تحصیل در این ولایت زمینهی کار را فراهم کرده است.
یافتههای سلاموطندار از گفتوگو با ۱۰ زنی که تجربهی زایمان در شفاخانههای رابعهی بلخی و ۱۰۲ بستر لیسهی مریم را داشته اند، نشان میدهد که این زنان افزون بر تحمل دردهای شدید جسمانی ناشی از زایمان، با رفتارهای نامناسب، الفاظ زشت و رکیک، برخوردهای غیرحرفهای و بیتوجهی از سوی کارکنان صحی این شفاخانهها روبهرو شده اند.
یافتههای سلاموطندار از گفتوگو با ۲۸ زن در چندین ولایت افغانستان نشان میدهد که ۱۶ تن از این زنان نقشی در سرنوشت و پرورش فرزندان شان نداشته اند. با این حال، حقوقدانان و عالمان دین، بر نقش زنان در تصمیمهای مهم خانواده به ویژه سرنوشت و پرورش فرزندان تأکید میکنند و از پیامدهای نادیدهگرفتن نقش مادر هشدار میدهند.
در جادههای خاکی یک روستای دوردست در شهر شبرغان، مرکز جوزجان، زن ۴۰سالهای هر روز پشت فرمان موتر مینشیند و از آن جا نیازهای زندگی خانواده را تأمین می کند. او سایره نام دارد؛ زنی که رانندگی برایش فقط یک شغل نیست، بل که راهی برای زندهنگهداشتن یک خانواده و ایستادن در برابر سرنوشت است.
در سالهای پسین در شماری از خانوادهها که مردان بیکار اند یا هم درآمد ثابت ندارند، بیشتر زنان مسئولیت دخل و خرج خانه را برعهده دارند. شماری از این زنان، میگویند که فشار اقتصادی، فقر روزافزون، بیکاری، افزایش بهای مواد اولیه، کرایهی خانه و هزینههای بهداشتی، سبب شده است تا آنان در تأمین نیازهای اساسی شان با مشکل روبهرو شوند.
شماری از زنانی که شوهران شان همسر دیگری اختیار کرده اند، میگویند که پس از ازدواج دوم، نفقه و دیگر حقوق قانونی شان از سوی شوهران پرداخت نمیشود؛ اما عالمان دین و آگاهان حقوقی، میگویند که در صورت رعایتنشدن حقوق زن بر شوهر، زنان میتوانند به نهادهای عدلی شکایت کنند. این زنان، میافزایند که با فشارهای اقتصادی روبهرو اند و از حقوق قانونی خود نیز آگاهی کافی ندارند.
با وجود آموزش صدها زن در بخشهای صنایع دستی و تجارتهای کوچک در شهر میمنه، مرکز فاریاب، رکود بازار، کاهش قدرت خرید و کمبود سرمایه، فعالیت زنان در بازار زنانهی این شهر را با چالشهای جدی روبهرو کرده؛ چالشهایی که تداوم خودکفایی اقتصادی آنان را با ابهام همراه کرده است.
همزمان با گسترش استفاده از شبکههای اجتماعی مانند فیسبوک، انستاگرام و تیکتاک، ساخت حسابهای جعلی به نام دختران نیز افزایش یافته؛ اقدامی که به گفتهی دختران، پیامدهای روانی و اجتماعی گستردهای به همراه داشته است.
شماری از این دختران میگویند که این وضعیت آنها را دچار شوک، نگرانی شدید و فشار روانی کرده است.
کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان، اعلام کرده که در ۲۰۲۵ میلادی از روند پذیرش نزدیک به ۵۰۰ هزار بازگشته در افغانستان پشتیبانی کرده است.
این نهاد، امروز (چهارشنبه، ۲۹ دلو/۱۸ فبروری) در صفحهی اکس خود نوشته که در همین سال، از بیش از ۷۸ هزار زن و دختر نیز پشتیبانی کرده است.
با این که آگاهان فقه و شریعت و عالمان دین، میگویند که بر بنیاد فقه حنفی، زن عاقل و بالغ، اهلیت کامل دارد و میتواند با رعایت شریعت اسلامی بیرون از خانه کار کند؛ اما شماری از زنان در گفتوگو با سلاموطندار میگویند که برای آنان حق کار و اشتغال از سوی خانوادههای شان داده نمیشود.
صدای کشیدهشدن بشکههای پلاستیکی بر زمین، سکوت صبحگاهان پسکوچههای خیرخانهی کابل را میشکند. هنوز نخستین پرتوهای آفتاب بر زمین ننشسته که فاطمه در صفی طولانی ایستاده و در انتظار دریافت یک بشکه آب است؛ آبی که برای خانوادهاش به کالایی کمیاب و حیاتی بدل شده است.
گفتوگوی سلاموطندار با ۱۵ زنی که به تازگی دورهی بارداری را سپری کرده اند، نشان میدهد که این زنان به دلیل محدودیت دسترسی به خدمات درمانی، در این دوره و پس از زایمان، به ضعفهای شدید جسمی و سوءتغذیه دچار شده اند.
زنی در کابل، با ایجاد کارگاهی زمینهی یادگیری خیاطی، مهرهدوزی و کار را به ۳۰ دختر و زن دیگر فراهم است. رویا محمدی ۳۴ساله، میگوید که کارگاه خیاطی «زنان مهر افغانستان» را هشت سال پیش با هزینهی پنج هزار افغانی ایجاد کرده است.
شماری از دختران، میگویند که پس از بازماندن از آموزش، خانوادههای شان آنها را به ازدواجکردن وادار کرده اند. زینب ۲۲ساله که در هنگام آغاز ممنوعیت تحصیل دختران، دانشجوی سمستر سوم رشتهی حقوق در دانشگاه بلخ بود، میگوید که پس از بازماندن از تحصیل، خانوادهاش او را به ازدواج با پسری که نمیخواست، مجبور کرده است.
