حقوقدانان در افغانستان، میگویند که در دادگاههای کشور، اگر زنی به هر دلیلی خواستار طلاق از شوهرش باشد، از طریق طلاق خلع میتواند جدا شود. شماری از حقوقدانان و عالمان دین، تأکید میکنند که زن در موارد مشخص میتواند درخواست جدایی کند؛ اما اصل طلاق در اختیار مرد است. به گفتهی آنان، در فقه حنفی تفریق به حکم قاضی و در قالب فسخ نکاح انجام میشود.
ابتکار یک بانو در کابل برای ایجاد فارم سمارق، نه تنها به خودکفایی او انجامیده، بل به دهها زن دیگر نیز زمینهی کار و درآمدزایی را فراهم کرده است. فاضله سروش، دو سال پیش با سرمایهای اندک و تنها با تکیه بر علاقهی شخصی خود، کار فارمداری سمارق را در کابل آغاز کرد. او، میگوید که این ابتکار اکنون به منبع درآمد پایداری به او و دهها زن دیگر تبدیل شده است.
در اتاق کوچکی در حاشیهی شهر هرات، صدای بههمخوردن میلهای بافندگی با سکوت خانه درهم میآمیزد. نخهای رنگی آرام میان دستان زنی میچرخند که بیش از دو دهه است با بافندگی، بار زندگی را بر دوش میکشد.
حمدالله فطرت، معاون سخنگوی امارت اسلامی، گفته که در حملههای پاکستان بر بخشهایی از افغانستان تا اکنون ۱۱۰ غیرنظامی «شهید» شده اند.
پزشکان نسبت به روزهداری زنان باردار و شیرده در شرایط حساس هشدار میدهند و آن را تهدیدی جدی برای سلامت مادر و کودک میدانند. با این حال، شماری از این زنان، ترجیح میدهند در رمضان تمام روزههای خود را بگیرند و به توصیههای پزشکی توجهی نمیکنند.
شماری از افراد مبتلا به بیماریهای مزمن میگویند که به دلیل مشکلهای مالی، روند درمان شان با وقفه روبهرو شده و این وضعیت سلامت آنها را متأثر کرده است.
در خانوادههایی که پسر ندارند، دختران نه تنها بار مسئولیتهای اقتصادی و اجتماعی سنگینی را میکشند، بل در معرض تحقیر ساختاری، سرزنش خانوادگی و فشار روانی نیز قرار میگیرند؛ یافتهای که گفتوگوی سلاموطندار با ۳۶ دختر از ۱۰ ولایت افغانستان نشان میدهد.
با این که ریاست امربهمعروف و نهیازمنکر فاریاب، میگوید که بر بنیاد احکام موجود در کشور آنان مانع ازدواجهای زیر سن قانونی (کودکهمسری) و اجباری میشوند؛ اما برخی از زنان در فاریاب، در گفتوگو با سلاموطندار میگویند که به دلیل آگاهینداشتن از حق ازدواج، تن به کودکهمسری و ازدواجهای اجباری داده اند. این ازدواجها در سالهای پسین و به دلیل مشکلات اقتصادی خانوادهها صورت گرفته است.
شماری از بازگشتکنندگان زن، میگویند که به دلیل اخراج اجباری و ناتوانی اقتصادی با مشکلات جدی روبهرو اند. آنها، میافزایند که دسترسینداشتن به سرپناه، کار، مواد خوراکی و خدمات درمانی، به چالش جدی در برابر ادغام دوبارهی شان در اجتماع بدل شده است.
بیعدالتی میان فرزندان، احساس ناکامی در انجام مسئولیتهای مادری و حس بیارزشی، تجربهی مشترک میان شماری از مادرانی است که نتوانسته اند به نوزادان خود شیر بدهند؛ اندوهی که حتا پس از گذشت سالها نیز رهای شان نکرده است. روانپزشکان، میگویند که اندوه ناشی از شیرندادن میتواند سلامت روان مادر را تهدید کند.
یک زن در هرات با ایجاد گارگاه تولید آش، به شماری از دختران بازماند از تحصیل در این ولایت زمینهی کار را فراهم کرده است.
یافتههای سلاموطندار از گفتوگو با ۱۰ زنی که تجربهی زایمان در شفاخانههای رابعهی بلخی و ۱۰۲ بستر لیسهی مریم را داشته اند، نشان میدهد که این زنان افزون بر تحمل دردهای شدید جسمانی ناشی از زایمان، با رفتارهای نامناسب، الفاظ زشت و رکیک، برخوردهای غیرحرفهای و بیتوجهی از سوی کارکنان صحی این شفاخانهها روبهرو شده اند.
یافتههای سلاموطندار از گفتوگو با ۲۸ زن در چندین ولایت افغانستان نشان میدهد که ۱۶ تن از این زنان نقشی در سرنوشت و پرورش فرزندان شان نداشته اند. با این حال، حقوقدانان و عالمان دین، بر نقش زنان در تصمیمهای مهم خانواده به ویژه سرنوشت و پرورش فرزندان تأکید میکنند و از پیامدهای نادیدهگرفتن نقش مادر هشدار میدهند.
در جادههای خاکی یک روستای دوردست در شهر شبرغان، مرکز جوزجان، زن ۴۰سالهای هر روز پشت فرمان موتر مینشیند و از آن جا نیازهای زندگی خانواده را تأمین می کند. او سایره نام دارد؛ زنی که رانندگی برایش فقط یک شغل نیست، بل که راهی برای زندهنگهداشتن یک خانواده و ایستادن در برابر سرنوشت است.
در سالهای پسین در شماری از خانوادهها که مردان بیکار اند یا هم درآمد ثابت ندارند، بیشتر زنان مسئولیت دخل و خرج خانه را برعهده دارند. شماری از این زنان، میگویند که فشار اقتصادی، فقر روزافزون، بیکاری، افزایش بهای مواد اولیه، کرایهی خانه و هزینههای بهداشتی، سبب شده است تا آنان در تأمین نیازهای اساسی شان با مشکل روبهرو شوند.
شماری از زنانی که شوهران شان همسر دیگری اختیار کرده اند، میگویند که پس از ازدواج دوم، نفقه و دیگر حقوق قانونی شان از سوی شوهران پرداخت نمیشود؛ اما عالمان دین و آگاهان حقوقی، میگویند که در صورت رعایتنشدن حقوق زن بر شوهر، زنان میتوانند به نهادهای عدلی شکایت کنند. این زنان، میافزایند که با فشارهای اقتصادی روبهرو اند و از حقوق قانونی خود نیز آگاهی کافی ندارند.
