در دل هر جامعهی پویا و رو به رشد، جوانان به عنوان نیروهای خلاق و آیندهساز، نقش سازندهای در بهپیشراندن چرخهی توسعه دارند. آنها با انگیزه، انرژی و ایدههای نو، میتوانند مسیر پیشرفت را هموارتر کنند؛ اما بخش بزرگی از این نیروی توانا و اثرگذار در افغانستان، در زندگی کاری با مانعهایی روبهرو شده اند که نمیگذارد سهم شان را در توسعهی کشور داشته باشند.
یافتههای سلاموطندار از گفتوگو با ۱۲ زن که تجربهی زایمان در خانه را داشته اند و گفتوگو با ۲۰ قابلهی سنتی (به زبان محلی به آن کمپیر، دَده و مادرکلان میگویند)، نشان میدهد که دوری از مرکزهای درمانی، رسم و سنتهای محلی، کمبود آگاهی، مشکلات اقتصادی و دشواری راهها، زنان را ناگزیر کرده است تا جان خود و نوزادان شان را به دست سرنوشت بسپارند.
در این گزارش با ۱۶ بازرگان میوهی خشک در افغانستان گفتوگو شده است و نتیجهی آن نشان میدهد که بازهی سنی بازرگانان مورد مطالعه میان ۲۱ تا ۴۵ سال قرار دارد که میانگین سنی زیر ۳۵ سال اند. این آمار نشان میدهد که بخش قابل توجهی از صادرکنندگان میوهی خشک، جوانان زیر ۴۰ سال اند که در یک دههی گذشته (چهار تا ۱۰ سال پیش) وارد این عرصه شده اند.
در گفتوگوی سلاموطندار با ۱۱ زن از باشندگان این مغارهها، تصویر روشنی از زندگی در این تاریکی سنگی نمایان میشود. آنان، از روزهایی میگویند که باد سرد از شکافهای سنگ میوزد و آتش اندک شان به دود مبدل میشود. از شبهایی که صدای زوزهی گرگ و سُرخوردن سنگ از دامنه، دل شان را میلرزاند.
نتیجهی گفتوگوی سلاموطندار با ۳۲ جوان (۱۶ دختر و ۱۶ پسر) و شماری از جامعهشناسان، نشان میدهد که شکاف نسلی در شهرهای افغانستان عمیقتر از روستاها است؛ جایی که تکنولوژی، رسانههای اجتماعی و سبک زندگی نوین، دنیای جوانان را از پدران و مادران شان جدا کرده است. جامعهشناسان، میگویند که این فاصلهی فکری ریشه در سطح سواد، دسترسی به تکنولوژی و تفاوت تجربههای زندگی دارد. در شهرها، جوانان با فرهنگهای مختلف، اینترنت و ارزشهای جدید آشنا میشوند؛ اما پدران و مادران همچنان به سنتها و باورهای گذشته پایبند اند.
یافتههای سلاموطندار از گفتوگو با ۲۴ زن نشان میدهد که اشتغال زنان، عامل تعیینکننده در موفقیت مدیریت مالی خانوادهها است. زنان شاغل نه تنها در تأمین هزینههای خانواده سهیم اند، بل توان پسانداز نیز دارند؛ اما زنان بیکار با وجود نقش فعال در تصمیمگیریهای اقتصادی، به «مدیران بیدرآمد» تبدیل شده اند که مدیریت مالی را برای آنان به چالش پیچیده بدل کرده است.
یافتههای سلاموطندار از گفتوگو با ۲۰ جوان (۱۲ دختر و ۸ پسر)، نشان میدهد که این جوانان برای درمان بیماریهای جلدی و زیبایی، از محصولات تجارتی استفاده کرده؛ اما ۱۵ تن نتیجهی معکوس گرفته اند.
در حالی که بیشتر گفتمانها در بارهی حقوق زنان بر دختران نوجوان و زنان جوان تا میانسال متمرکز شده، زنان سالمند در حاشیهی مطلق قرار گرفته اند. آنان که سالها ستون خانواده و جامعه بوده اند، امروز در فقر، انزوا و نبود کامل حمایتهای دولتی و اجتماعی زندگی میکنند.
احمد ۱۵ساله، کمتر از پنج سال داشت که روی جادهها سرگرم کار شد؛ اکنون وسایل مورد نیاز کودکان را میفروشد و روزانه میان ۲۰۰ تا ۵۰۰ افغانی درآمد دارد. او که به دلیل کارکردن ناگزیر شد از صنف هفتم مکتب را ترک کند، میگوید که آرزو دارد دوباره مکتب برود و پزشک شود، در غیر آن مهاجرت خواهد کرد.
ترس از زمستان برای زنان روستایی تنها با کمبود مواد سوختی و سرمای استخوانسوز محدود نمیشود، این زنان میگویند که با آغاز زمستان، دسترسی به منابع غذایی و آب آشامیدنی سالم نیز به آنان دشوار است و به دلیل کاهش فعالیتهای کشاورزی و دامداری، درآمد خانوادههای شان نیز به شدت افت میکند.
از میان جوانان گفتوگوشده، ۳۲ جوان برای فرار از فقر و ساختن آیندهی بهتر به ایران و پاکستان رفته که ۱۶ جوان پس از تغییر نظام اقدام به مهاجرت کرده بودند. این جوانان، میافزایند که افزون بر نرسیدن به رویاهای شان در غربت، اکنون با اخراج اجباری به کشور نیز در سردرگمی و وضعیت بدتر از گذشته قرار دارند.
با این که پزشکان متخصص تأکید میکنند تعیین جنسیت نوزاد از نظر علمی به ساختارهای ژنتیکی پدر وابسته است، یافتههای سلاموطندار از گفتوگو با ۲۵ زن که تنها فرزند دختر دارند، نشان میدهد که این زنان به دلیل تولدهای پیدرپی دختر، با خشونتهای فیزیکی، کلامی، روانی و تبعیضهای اجتماعی روبهرو شده اند.
سلاموطندار برای بررسی تأثیر قطع اینترنت و شبکههای مخابراتی با ۳۷ جوان در کابل گفتوگو کرده است که نتیجهی آن نشان میدهد نسلی که در عصر اطلاعات بزرگ شده و به اینترنت به عنوان موضوع حیاتی ارتباطات و پیشرفت خود وابسته است، در درازای چند ساعت با بحرانی عمیق در هویت، وضعیت اقتصادی و سلامت روانی روبهرو شد.
همزمان با قطع اینترنت در افغانستان، شماری از زنان، میگویند که این مشکل سبب چالش جدیدی در برابر کار، آموزش و زندگی اجتماعی آنان شده است و ادامهی این روند نگرانی شدید را در میان زنان به وجود آورده است. سلاموطندار در این گزارش با ۱۰ زن گفتوگو کرده است که بستهشدن اینترنت این زنان را در بخشهای مختلف تجارت، آموزش و زندگی اجتماعی با بنبست کاری و یادگیری روبهرو کرده است.
یافتههای بررسی سلاموطندار، نشان میدهد که در سالهای پسین علاقهمندی شمار چشمگیری از جوانان در افغانستان به کارهای آزاد بیشتر شده است. در این گزارش، برای بررسی وضعیت کاری جوانان در ۱۷ ولایت کشور، با ۳۲ جوان (۱۲ دختر، ۲۰ پسر) که اکنون سرگرم کارهای آزاد هستند، گفتوگو شده است.
در حالی که اشتغال زنان به کار در دفترها و دیگر گونههای اشتغال به شدت کاهش یافته است؛ اما یافتههای سلاموطندار نشان میدهد که زنان در افغانستان در حال ایجاد یک اقتصاد غیررسمی موازی هستند؛ اقتصادی که در کوچهها، خانهها، گالریهای کوچک و حتا در فضای مجازی ریشه میگیرد و روزبهروز گستردهتر میشود.
