در سالهای پسین بخش انتقال کالا (کارگو) به یکی از گزینههای اصلی درآمدزایی برای برخی از جوانان در افغانستان تبدیل شده است؛ بخشی که در نبود فرصتهای شغلی پایدار، برای شماری از جوانان نقش راه نجات اقتصادی را بازی میکند. با این حال، بررسی یافتههای سلاموطندار از گفتوگو با ۲۶ جوان (۲۰ پسر و شش دختر) در نُه ولایت افغانستان نشان میدهد که این فعالیت با چالشهای ساختاری، اداری و بیرونی روبهرو است؛ چالشهایی که دوام این کسبوکارهای کوچک را با تهدید روبهرو کرده است.
از میان این ۲۶ جوان، ۱۳ تن از طریق هوایی و زمینی، ۱۰ تن از طریق هوایی، زمینی و پُستی و سه تن تنها از طریق زمینی، کالاها را انتقال میدهند. آنان صنایع دستی، قالین، جواهرات، میوهی خشک، اسناد، زعفران و بستههای هدیه را به کشورهای عربستان سعودی، هند، امریکا، آلمان، سویدن، آسترالیا و برخی کشورهای دیگر ارسال میکنند. با وجود گستردگی بازار هدف، مشکلات موجود در سه سطح عمده قابل دستهبندی است.
چالشهای ساختاری و زیرساختی
کمبود پروازهای تجارتی، ضعف سیستم ترانسپورتی و محدودیتهای ترانزیتی، از مهمترین مشکلاتی است که فعالان این بخش با آن روبهرو اند. به گفتهی جوانانی که در این گزارش با آنان گفتوگو شده، افزایش هزینههای حملونقل و نبود زیرساختهای معیاری، سبب شده است که سودآوری این فعالیت برای آنان کاهش یابد.
محمدافضل ولیزاد، سهمدار شرکت «کارگو موورز وی» که چهار سال است در کابل فعالیت دارد، میگوید: «بزرگترین مشکلات شامل محدودیتهای ترانزیتی، تغییرات ناگهانی قوانین کشورهای مقصد، تلاش برخی افراد برای ورود اجناس غیرقانونی به محمولهها، افزایش هزینههای حملونقل و چالشهای گمرکی میباشد.»
چالشهای اداری و گمرکی
بخش قابل توجهی از مشکلات جوانان فعال در کارگو به تأخیرهای گمرکی، پیچیدگی اسناد و تغییرهای مالیاتی مربوط میشود. شاهدالله امین ۲۶ساله از کنر که سه سال است در بخش ارسال و انتقال اجناس فعالیت دارد، میگوید: «بزرگترین مشکلات شامل تأخیرهای گمرکی، هزینههای بالا، مشکلات اسنادی و گاهگاهی کمبود وسایل ترانسپورتی است. بلی، در برخی موارد تغییرهای مالیاتی، تکمیل نادرست اسناد و پیچیدگی روندها بر سرعت کار ما تأثیر میگذارد. در موارد محدودی نیز به دلیل خراببودن هوا یا مشکلات ترانسپورتی، زیانهایی به وجود آمده است.»
از سوی دیگر، سیدآغای ۲۵ساله از کنر، نیز میگوید که به دلیل مشکلات ترانسپورتی و خراببودن هوا دچار زیان شده است. «بزرگترین مشکلات ما تأخیر گمرکی، هزینهی بلند، مشکلات اسناد و گاهی کمبود اسناد وسایط ترانسپورت میباشد. محدودیت به دلیل خراببودن هوا یا مشکلاتی ترانسپورتی زیاد به وجود آمده است؛ تلاش میکنیم که از طریق بیمه و تدابیر احتیاطی این خطرات را کاهش بدهیم.»
چالشهای بیرونی و بیثباتی مقررات
تغییرهای ناگهانی قوانین در کشورهای مقصد، یکی دیگر از نگرانیهای جدی جوانان فعال در این بخش است. نبود ثبات در مقررات و افزایش هزینههای جانبی، برنامهریزی درازمدت را برای شرکتهای کوچک دشوار کرده است.
ایمل ۳۳ساله، مسئول کارگوی بینالمللی «محمدشهید افغان» در خوست، ابراز نگرانی میکند و میگوید: «بسیاری از شرکتهای کارگو که اجناس مشتری انتقال میدهند، بعد از رسیدن جنس شان پول پرداخت نمیکنند. ما مشکل بزرگ داریم؛ در کشور دبی است که بسیاری شرکتهای دبی پول دیپوزیت میگیرید و دوباره به شرکتها پرداخت نمیکنند.»
انگیزههای ورود به بخش کارگو
با وجود چالشها، نبود فرصتهای شغلی، نیاز بازار و امکان درآمدزایی بیشتر، از مهمترین عاملهای روآوردن جوانان به این عرصه عنوان میشود. بسیاری از آنان کارگو را فرصتی برای تأمین نیازهای خانواده و رسیدن به استقلال اقتصادی میدانند.
شیرخان ۲۶ساله از کنر که پنج سال پیش وارد این عرصه شده است، میگوید: «دلیل اصلی این بود که نیازهای مالی خانوادهام را تأمین کنم و از نظر اقتصادی مستقل شوم. از سوی دیگر، دیدم که در بخش انتقال کالا فرصتهای خوبی وجود دارد. در حال حاضر بیشتر انتقال مواد غذایی، لباس، مواد ساختمانی و برخی وسایل برقی را انجام میدهم؛ زیرا این کالاها در بازار تقاضای بالایی دارند.»
محبالله ۳۲ساله، مدیر یکی از شرکتهای کارگو در ننگرهار، نیز میگوید: «دیدیم که دیگر کار نیست، مفادش زیاد بود، به همین خاطر این کار را انجام دادیم و هر نوع اجناس، اجناس قانونی باشد، آن را ارسال میکنیم. بیشترین مشتریان از فرانسه، لندن، سوازیلند است. اجناسی که هست، هوایی و زمینی انتقالات است، پُستی هم است.»
دیدگاه کارشناسان و موضع حکومت
کارشناسان مسائل اقتصادی، میگویند که توسعهی کارگو و تسهیل صادرات میتواند زمینهی ارسال سریعتر و ارزانتر محصولات افغانستان به بازارهای خارجی را فراهم کند و در نهایت، به وصلشدن کشور به بازارهای منطقهای و جهانی و معرفی بهتر محصولات وطنی کمک کند.
شاکر یعقوبی، کارشناس مسائل اقتصادی، میگوید که هزینههای بلند ترانسپورت و تغییرهای ناگهانی قوانین، مشکلات جدی برای جوانانی ایجاد میکند که با سرمایهی اندک وارد بخش کارگو شده اند. «هزینههای بلند ترانسپورت تا حدی به کارگوهای جوانمحور مشکل خلق میکند. جوانی که با سرمایهی اندک شروع کرده، وقتی با کرایهی بلند، با فیسهای مختلف و با تغییرهای ناگهانی مقررات مواجه میشود، توان دوامآوردن برایش نمیماند. بیثباتی قوانین باعث میشود کسی نداند که فردا چه تصمیم گرفته میشود و همین سردرگمی و نامعلومی باعث دلسردی جوان میشود.»
عاقله هاشمی، دیگر کارشناس مسائل اقتصادی، نیز میگوید: «کسانی که شرکت جدید تأسیس میکنند، باید از حمایتهای مالی مانند کاهش مالیات، اعطای وامهای کوچک یا آموزشهای تخصصی برخوردار شوند. همچنین آگاهی از قوانین برای آنان ضروری است؛ نه تنها قوانینی که در افغانستان بر شرکتهای حملونقل و صادرات اعمال میشود، بل که باید از قوانین کشورهایی که با آنها معامله یا به آنها کالا صادر میکنند نیز آگاهی داشته باشند.»
مسئولان در وزارت صنعت و تجارت امارت اسلامی، به سلاموطندار میگویند که این وزارت تلاش میکند برای بخش کارگو سهولت ایجاد کند تا جوانان بتوانند کالاهای خود را از طریق خطوط هوایی، زمینی و ریلی به کشورهای مختلف صادر کنند. آخوندزاده عبدالسلام جواد، سخنگوی این وزارت، میگوید: «در بخش کارگو یادآوری میکنم که ما در بخش انتقالات کوشش میکنیم تا سهولتی که نیاز است برای بخش کارگو به خصوص ترمیم جادهها و سطح جاده کار داریم. میخواهیم با کشورهای همسایه ارتباطات بیشتر برقرار بکنیم تا صادرات و واردات اقلام که جوانان تجارت داشته باشند، بیشتر صورت بگیرد به خصوص خط آهن و کارگوی هوایی. همچنان از طریق کارگوی زمینی هم امکانات فعلاً فراهم است.»
در نبود فرصتهای شغلی پایدار و افزایش فشارهای اقتصادی، بخش کارگو در سالهای پسین به یکی از گزینههای اصلی درآمدزایی برای جوانان در افغانستان تبدیل شده است. با این حال، نبود زیرساختهای معیاری، ضعف سیستم ترانسپورتی، محدودیت پروازهای تجارتی، مشکلات گمرکی، نبود ثبات در مقررات کشورهای مقصد و نبود حمایتهای مالی، این بخش را با مانعهای جدی روبهرو کرده است.
