شماری از باشندگان و کشاورزان در ولسوالیهای مختلف کندز، میگویند که سطح آب چاهها در مقایسه با سالهای گذشته به گونهی بیپیشینه پایین رفته است. نجیبالله، یکی از کشاورزان در کندز، میگوید که سطح آب چاه در منطقهی شان نسبت به چند سال پیش به گونهی چشمگیری کاهش یافته است و چاهی که پیشتر با عمق کم آب میداد، اکنون یا خشک شده است یا آب آن برای آبیاری زمینها کافی نیست.
به گفتهی او، این وضعیت سبب شده است بخشی از زمین زراعتیاش را بدون کشت رها کند. «باران نشود و آب نباشد، مثلی که سال گذشته همین حاصلات شالی (برنج) بیخی حاصل نداد، در همین ولایت کندز بیخی حاصل درست نشد، مردم درست حاصل نگرفتند و وقتی حاصل درست هم نگیرند، قیمتها هم بالا میرود. آب نباشد و بارندگی نباشد، وضعیت کشاورزان خراب است.»
رفیعالله و عظیمگل، دو کشاورز دیگر در کندز، در گفتوگو با سلاموطندار میگویند که کمآبی به گونهی مستقیم بر درآمد زراعتی خانوادههای شان تأثیر گذاشته و حاصلدهی محصولات نسبت به گذشته به شدت کاهش یافته است. آنها، میافزایند که برای استخراج آب، ناچار به استفاده از پمپهای قویتر شده اند که هزینهی سوخت و برق آن از توان بسیاری از کشاورزان بیرون است.
رفیعالله، میگوید: «به این دلیل برمه میزنیم (چاه عمیق حفر میکنیم)؛ چون ضرورت به آب بیشتر میباشد؛ به خاطری که حاصلات ما خراب میشود مثلاً گندم، ترکاریباب است و غیره چیزهایی است که نیاز به آب دارد، مجبور میشویم که برمه بزنیم.»
عظیمگل، نیز میگوید: «در گذشته که بود، مردم چاههایی حفر میکردند که در چهار متر و پنج متر آب میبرآمد و حالا ببینید روزبهروز سطح آب پایین رفته روان است. استفادهی مردم از آب زیاد است، سطح آب بیشتر پایین میرود، آبیاری هم نمیشود. نه برادر، مؤسسه کجا کمک میکند؟ همین چاههای ما است، یک وقت آب دارد، یک وقت دیگر خشک میشود؛ هیچ کس کمک نکرده، نه چاه حفر کرده، نه دیگر هیچ کاری نکردند.»
پایندهمحمد نعیمی، کارشناس حوزهی آب در کندز، کاهش سطح آبهای زیرزمینی در این ولایت را نتیجهی ترکیبی از چند عامل میداند. به باور او، کاهش بارندگی در سالهای پسین، تغییرات اقلیمی، استفادهی بیرویه از چاههای عمیق و نبود مدیریت مؤثر منابع آب، از دلیلهای اصلی شکلگیری این بحران است.
او، میافزاید: «پیشنهادهای ما برای مردم در چند بخش است؛ در قدم اول ما از مردم خود خواهش میکنیم که همان کمترین برفی که میبارد یا بارندگی که میشود، کوشش کنیم همین آب بارندگی جذب زمین شود، ما آن را هدایت ندهیم که خارج شود از مرزهای ما. اگر ما بتوانیم از بام خانهی خود همان برف را در جای جذبی انتقال بدهیم، این جذب زمین میشود و آبهای زیرزمینی ما را تقویت میکند. در قدم دوم ما باید بندهای کوچک را در نظر بگیریم که در هر آبروی که سیل میآید، همان را مردم محل میتوانند با چند تا درخت و سنگ ذخیرهی کوچک بسازند تا جریان سیل را به وجود نیاورد.»
با این حال، صلاحالدین واحدی، آمر امور زراعتی ریاست زراعت، آبیاری و مالداری کندز، میگوید که برنامههایی برای پشتیبانی از کشاورزان، ترویج روشهای کممصرف آبیاری و سازگاری با کمآبی روی دست گرفته شده است. به گفتهی او، چالشهای مالی و فنی تطبیق این برنامهها را با دشواری روبهرو کرده است. «توصیهی ما و راهنمایی ما همیشه برای دهاقین این بوده که در قسمت کنترل آبیاری بیرویه به گونهی جدی پرهیز بکنند؛ نباتات را زیر نظر یا توصیهی ریاست زراعت انتخاب بکنند تا ما بتوانیم آب کافی در اختیار داشته باشیم و تمام مزارع به سطح ولایت کندز بتوانند از این آب استفاده بکنند.»
همین گونه، عبدالحکیم حاجی حکمت، رییس عمومی حوزهی دریایی پنج آمو در کندز، میگوید که سطح آبهای زیرزمینی در سالهای پسین به گونهی محسوس کاهش یافته است و در صورت نبود کنترل جدی بر استفاده از چاههای عمیق، این بحران ابعاد گستردهتری به خود خواهد گرفت. «با این همه ما هم دست زیر الاشه ننشستهایم، برنامههایی ما روی دست گرفتهایم. از میان این برنامهها ساخت چکدمها در تمام افغانستان آغاز شده و بندهای کوچک حفر کردهایم تا آب را ذخیره کنیم، آبهای زیرزمینی تغذیه شود. ما برای کندز، تخار و بغلان ما در این حوزهی ما برنامهی مطالعاتی دو بند بزرگ را شروع کردهایم که یکی بند کیلگی است و دیگر بند کوکچه سفلی است.»
گفتنی است که در صورت نبود اقدام فوری، مؤثر و همآهنگ برای مدیریت منابع آب، آیندهی زراعت و زندگی هزاران خانواده در کندز با خطر جدی روبهرو خواهد شد؛ بحرانی که اگر امروز مهار نشود، فردا ممکن است پیامدهای جبرانناپذیری به همراه داشته باشد.
