برای بسیاری از زنان در افغانستان، عید تنها یک جشن نیست؛ بل که فرصتی برای گردهمایی خانوادهها، تازهکردن پیوندها و زندهنگهداشتن رسمورواجهایی است که نسلها در فرهنگ این کشور ریشه دارد. در این روزها خانهها رنگوبوی عید میگیرد و زنان با شوق فراوان به آمادهکردن سفرههای عیدی میپردازند؛ سفرههایی که نماد مهماننوازی، محبت و حفظ سنتهای دیرینه است.
۲۷ زن در بامیان، دایکندی، بلخ، تخار، ننگرهار، کندهار، فاریاب، بدخشان، بغلان، سمنگان، کاپیسا، پروان و جوزجان در گفتوگو با سلاموطندار، میگویند که در عید برای تزیین سفرههای عیدی، شیرینیهایی مانند کیک و کلوچه، گوشفیل، روغنجوشی و قتلمه آماده میکنند.
این زنان، میگویند با وجود فشارهای اقتصادی، همچنان تلاش میکنند با پخت شیرینیهای خانگی و چیدن سفرههای عیدی، خانهها را شاد نگه دارند و رسمورواجهای محلی را حفظ کنند.
عزیزهی ۳۳ساله، باشندهی بلخ، میگوید که برای روزهای عید و پذیرایی از مهمانهایش گونههای شرینی آماده میکند. او میافزاید: «شیرینیهای دستپخت خود ما را آماده میکنیم. پراته، کیک و کلوچه میپزیم و بادام، نخود و سیمیان را نیز مانند شیرینیها و چاکلت از بازار تهیه میکنیم.»
فریبای ۲۱ساله، باشندهی جوزجان، میگوید: «خجور، کیک و کلوچه آماده میکنیم؛ کِشتِنیهای عیدی ما هم کشمش، نخود، بادام، پسته، چاکلیت و سیمیان است؛ بعضی چیزها را از شهر خریداری و بعضی را هم در خانه آماده میکنیم.»
گوشفیل و کلوچهی شور از رایجترین شیرینیهای عید در تخار است. لیدا میرزایی، باشندهی این ولایت، میگوید که با پختن این شیرینیها در خانه، سفره عیدی خود را آماده میکند. «حتماً در سر سفره میوهی خشک مانند کشمش، نخود، مغز بادام و پسته و میوههای تازه میگذاریم؛ کلوچههای خانگی بسیار نقش دارد و بیشتر مردم آن را دوست دارند.»
مروهی ۲۵ساله، باشندهی کاپیسا نیز، میگوید که سفرههای عیدی آنها شامل غذاهای خانگی، میوهی خشک و شیرینیها است. «در ایام عید شیرینیهایی که آماده میکنیم کیک و کلوچه است و سفره عیدی ما شامل میوهی خشک، میوه تازه، کیک و کلوچه میباشد.»
با این حال، افزایش قیمتها و مشکلات اقتصادی باعث شده است که برخی زنان نتوانند جشن عید را مانند گذشته برگزار کنند.
زینب ۲۳ساله، باشندهی پروان، میگوید که به دلیل مشکلات اقتصادی در عید فطر امسال نتوانسته شیرینیهای بیشتری تهیه کند. به گفتهی زینب، «امسال شخصاً کمتر هزینه کردم؛ چون اقتصاد نسبت به سال گذشته ضعیفتر شده است.»
مروه سادات، باشندهی ننگرهار، میگوید: «در گذشته مردم بیشتر به دیدار دوستان شان میرفتند؛ اما حالا بعضی چیزها تغییر کرده است. رفتوآمد کمتر شده و قیمتها بالا رفته که تا حدی تأثیرگذار بوده است.»
با این همه، شماری از کارشناسان اجتماعی و فعالان حقوق زن، میگویند که نقش زنان در حفظ رسمها و رسمورواج عیدی بسیار پررنگ است و به همین دلیل بسیاری از این آداب تا هنوز در جامعه حفظ شده است.
شعیب احمدی، کارشناس اجتماعی، میگوید: «زنان نقش بارزتری در آمادگیهای عید دارند؛ زیرا بیشتر مسئولیتهای خانه را بر عهده دارند. از پاککاری خانه گرفته تا آمادهکردن غذاهای مختلف و تهیه لباس نو؛ حفظ آداب و رسوم در خانوادهها بیشتر بر دوش زنان است.»
ذکیه علیزاده، فعال حقوق زن، میگوید: «زنان را میبینیم که برای عید آمادگی میگیرند؛ همین آمادگیگرفتن خودش یک رسم است و زنان در خانواده و جامعه نقش بسیار پررنگ و تأثیرگذار در آن دارند.»
عید فطر، از مهمترین مناسبتهای دینی و فرهنگی در افغانستان است و همهساله با پخت شیرینیها، میوههای خشک، پوشیدن لباس نو و دید و بازدیدهای خانوادگی جشن گرفته میشود؛ جشنی که زنان در زندهنگهداشتن گرما و صمیمیت آن نقش اساسی دارند.
