با وجود توصیههای علمی برای فاصلهدهی حداقل ۲۴ ماه میان دو بارداری؛ اما یافتههای سلاموطندار از گفتوگو با نُه زن در کابل نشان میدهد که این زنان فاصلهی معیاری میان زایمانهای شان را رعایت نکرده اند. نتیجهی گفتوگو با این زنان، نشان میدهد که بیشتر آنان به خدمات و آگاهی صحی برای ایجاد فاصله میان زایمانها دسترسی دارند؛ اما با آن هم به این فاصله توجه نکرده اند و سبب پیامدهای صحی و روانی برای خود شان و رشد فرزندان شان شده است.
زنان گفتوگوشده در ردهی سنی ۲۴ تا ۳۷ سال قرار دارند و هر یک مادر سه تا هفت فرزند اند و برخی از آنان میگویند که به دلیل ترس از روشهای پیشگیری از بارداری به طور ناخواسته زایمانهای پیدرپی داشته اند. عایشهی ۳۳ساله (نام مستعار)، باشندهی کابل و مادر چهار فرزند، میگوید با این که از سوی پزشکان متخصص نسایی_ولادی در بارهی روشهای فاصلهدهی آگاهی دریافت کرده است، اما به دلیل نگرانی از عوارض جانبی داروها و روشهای پیشگیری از بارداری، نتوانسته است فاصلهی معیاری میان زایمانهایش را رعایت کند.
او، میافزاید: «چهار فرزند دارم، یک سال میان ولادتهایم فاصله است، طفلهای شیربهشیر دارم. به شفاخانهها که میرفتم، داکترها/پزشکان میگفتند که لوپ بیندازم، کپسول استفاده کنم، تابلیت خوشی استفاده کنم برای فاصلهدهی میان ولادتهایم؛ ولی من میترسیدم که عوارض جانبی به خودم نداشته باشد، استفاده نکردم.»
روینای ۳۸ساله، دیگر مادری که چهار بار زایمان پیهم داشته است، نیز میگوید که برای پیشگیری از داشتن کودکان شیربهشیر در نخستین زایمانش آگاهی کامل از سوی پرسنل صحی دریافت کرده است؛ اما نخواسته از روشهای پیشنهادی استفاده کند. او، میافزاید: «من چهار طفل شیربهشیر دارم و در نخستین ولادت داکتران/پزشکان به من گفتند که برای جلوگیری از ولادت پیدرپی میتوانم پیچکاری بگیرم، تابلیت استفاده کنم یا هم کپسول بگذارم؛ ولی من ترسیدم که عوارض نداشته باشد، استفاده نکردم.»
یافتههای گزارش، نشان میدهد که زایمانهای پیدرپی سبب ایجاد چالشهای صحی و جسمی برای این زنان گفتوگوشده و نوزادان شان شده است. رخسار ۲۴ساله که مادر سه فرزند است، میگوید که بارداریهای پیهم سبب شد تا نوزاد ضعیف به دنیا بیاورد و خودش نیز ناخوشیهای روانی و فشارهای جسمی را تجربه کند. «بعد از چهلروزگی حمل گرفتم، دو طفل دارم، به دلیل نداشتن آگاهی باردار شدم به بار دوم. در کندهار زندگی میکنم، به دلیل این که نتوانستم طفل خود را درست تغذیه کنم، برایش رسیدگی کنم، فشار روانی را تجربه کردم. وقتی طفل دومم هم که تولد شد، بسیار ضعیف بود، بعد از ولادت تا چند ساعت در ماشین بود.»
از سویی هم، زهرهی ۳۶ساله که تجربهی شش بار زایمان پیهم را دارد، میگوید که به دلیل نبود فاصله میان زایمانهایش و چالش اقتصادی، چهار فرزندش که پیش از وقت تولد شده بود را از دست داده است. او، تجربهی تلخش از زایمانهای پیدرپی را چنین بیان میکند: «طفلهای شیربهشیر دارم؛ به چالش اقتصادی و صحی مواجه شدم، طفلهایم قبل از وقت تولد شدند، چهار طفلم را از دست دادم، اقتصاد خوب ندارم. هرچند در زمان بارداری به کلینیکها برای مراقبتها مراجعه میکنم؛ اما فایده نکرده، در شش بار که حمل گرفتیم، ولادتهایم قبل از وقت بوده است.»
شماری از پزشکان متخصص نسایی_ولادی، نبود فاصله میان زایمانها را یکی از عاملهای اصلی افزایش مرگومیر در میان مادران و نوزادان عنوان میکنند. زرغونه محبت، پزشک متخصص نسایی_ولادی، برای داشتن یک زندگی منظم و بارداری سالم حداقل دو سال فاصله میان هر زایمان را برای صحت مادران و نوزادان شان مهم میداند و میگوید: «حداکثر فاصله میان ولادتهای خانم چهار سال و حداقل دو سال باید باشد. در صورتی که یک خانم فاصله میان ولادتها را مراعات نکند، اثرات ناگوار جسمی به خود خانم یا فرزند میتواند داشته باشد. خانمهایی که طفلهای شیربهشیر میداشته باشند، معمولاً معروض به مرض کشنده میان خانمها کمخونی مصاب میشود.»
نجمالسما شفاجو، رییس انجمن پزشکان نسایی_ولادی افغانستان، در گفتوگو با سلاموطندار میگوید که نبود فاصلهی معیاری میان زایمانها سبب کمبود ویتامینها، ضعف استخوانها و خونریزیهای پس از زایمان نزد زنان میشود و در نتیجه میتواند عامل تشدیدکنندهی رقم مرگومیر مادران و نوزادان شود. او، میافزاید: «اگر این فاصله کم شود، مادر به دلیل این که هنور کمبود ویتامین یک ولادت را تکمیل نکرده، ممکن سبب خونریزیها، کمخونی، ضعف استخوان، مشکل رحم، فشارهای بلند و ازدیاد وزن شود، طفل وزن درست نمیگیرد، رشد روحی و جسمی درست نمیداشته باشد. طفلی که ما انتظارش را داریم، از نظر روحی و روانی جسامت و رشد ذهنی و فکری، نمو نمیکند. همین گونه، توجه مادر باید به یک طفل باشد، این توجه همزمان تقسیم میشود به چند طفل.»
از سویی هم، پزشکان، میگویند که باورهای نادرست در میان مردم در مورد عوارض ناشی از روشهای فاصلهدهی میانن ولادتها، سبب شده تا آنان از این روشها استفاده نکنند. سونیتا بهرام، دیگر پزشک متخصص نسایی_ولادی، در این باره میگوید: «برای خانمها یک داکتر/پزشک مسلکی مشورهدهی نکرده است. اگر داکتر مسلکی بوده، افهام و تفهیم درست صورت نگرفته، در نتیجه همین میتود وقفه میان ولادتها مفید واقع نشده، در این جا است که اعتماد مریض به داکتر کاهش یافته است. همین راهکارها که از طرف داکترها پیشنهاد میشود، نه تنها به یک افهام و تفهیم درست نیاز دارد، بل به یک محیط مناسب یا یک اتاق مشاورهی مناسب ضرورت است تا در محیط مناسب افهام و تفهیم درست صورت بگیرد.»
خواستیم دیدگاه وزارت صحت عامهی امارت اسلامی را در پیوند به ارائهی مشاورهی خانوادگی داشته باشیم؛ اما موفق به دریافت پاسخ نشدیم. این در حالی است که بخش افغانستان سازمان جهانی بهداشت در ۲۱ جوزای ۱۴۰۳ اعلام کرده بود که روزانه ۲۴ مادر و ۱۶۷ کودک در افغانستان به دلیل بیماریهای قابل پیشگیری مرتبط با بارداری و زایمان جانهای شان را از دست میدهند.
