فوتسال، ورزشی سریع و پُرهیجان است که در فضای کوچکتر از فوتبال و با شمار بازیکنان کمتر برگزار میشود. این بازی با تأکید بر مهارت فردی، سرعت و همآهنگی تیمی، به یکی از محبوبترین رشتههای ورزشی داخل سالن به ویژه در میان جوانان، تبدیل شده است.
یافتههای سلاموطندار از بررسی دیدگاههای ۲۴ جوان (۱۶ پسر و ۸ دختر) در ۱۲ ولایت نشان میدهد که با وجود کمبود امکانات و محدودیتها، جوانان فوتسال را بهترین گزینه برای ورزش و تفریح میدانند.
از سویی هم، با وجود محدودیتهای اعمالشده بر ورزش زنان، شماری از دختران توانسته اند در محیط خانه یا حویلی با اعضای خانواده و همسایگان فوتسال بازی کنند. در این گزارش با هشت دختر که در ماحول خانه و حویلی با تیمهای خانوادگی و همسایه فوتسال بازی میکنند، نیز گفتوگو شده است.
فاطمهی ۲۰ساله، باشندهی شهر جلالآباد، مرکز ننگرهار، میگوید که با وجود ممنوعیتهای اعمالشده توسط حکومت و کمبود امکانات ورزشی برای زنان، به دلیل علاقهمندی به فوتسال، همچنان در خانه به این ورزش میپردازد تا از این طریق هیجان و نشاط را در زندگی خود حفظ کند.
او، میافزاید: «از سه سال پیش گاهی بازی میکنم؛ اما تمرینات رسمی نداریم؛ فقط به صورت مخفیانه با دوستان تمرین میکنیم. در منطقهی ما هیچ مکان ویژهای برای دختران وجود ندارد. ما بیشتر وقتها در مکانهای پنهانی یا در حیاط و فضای خانه تمرین میکنیم؛ چون علاقهام زیاد شده که به خودم اعتماد پیدا کنم، اعتمادبهنفسم را افزایش میدهد و هوشمندترم میکند.»
همین گونه، زهرای ۲۴ساله از غور، دانشجوی رشتهی جامعهشناسی که بیش از سه سال است فوتسال بازی میکند و دو روز در هفته را به بازی فوتسال با دوستان و اعضای خانوادهاش اختصاص داده است، میگوید فوتسال تنها بازیای است که دختران میتوانند به راحتی و با امکانات کم بازی کنند.
زهرا، میافزاید: «معمولاً دو روز در هفته تمرین دارم؛ بعد از آشنایی با فوتسال، بیشتر آن را ترجیح دادم؛ چون زمین کوچک میخواهد، بازیکنان کمتر نیاز است و هیجانش بیشتر است به ویژه برای دخترانی که میدان بزرگ در اختیار ندارند.»
پسران گفتوگوشده، نیز دلیلهای مشابهی برای علاقهمندی به فوتسال دارند. حبیبالله فیضی ۲۶ساله از تخار، میگوید که به دلیل هیجان بالا و امکان بازی در فضاهای محدود، به فوتسال علاقهمند شده و اکنون سه روز در هفته را به فوتسال میگذراند.
او، میافزاید: «در تیم فوتسال پوهنتون/دانشگاه تخار عضو هستم و با چند تیم محلی هم بازی کردهام. در یک فضای محدود آدم میتواند بازی کند؛ ولی اکنون فوتسال را بیشتر دوست دارم؛ چون هیجانانگیزتر است و چون فوتسال فضای کوچکتر نیاز دارد، بازیها سریعتر برگزار میشود و مهارتها بیشتر دیده میشوند. برای جوانان، فوتسال هیجان لحظهای دارد؛ یعنی هیجانبرانگیز است.»
همین گونه، فرید ۱۷ساله از بلخ، دانشآموز صنف یازدهم مکتب، با علاقهمندی ویژهای که به فوتسال دارد و با داشتن تجربه در رقابتهای ولایتی، میگوید که میخواهد از همین مسیر به رشد برسد و در آینده دستآوردی برای کشور داشته باشد. «یکی از بازیهایی که در رشتههای ورزشی بسیار زیاد خوشم میآید، فوتسال است؛ اما من کوشش میکنم که یک فوتسالی باشم. تا اکنون در چندین تیم فوتسال بازی کردهام؛ تیمهایی که حداقل در مسابقات ولایتی در آن شرکت کردهام، خوب است.»
با وجود علاقهی گسترده به فوتسال، جوانان از نبود میدانهای ورزشی، مشکلات اقتصادی، کمبود مربی به ویژه برای زنان و نبود پشتیبانی حکومت شکایت دارند. شعیب عزیزی ۲۵ساله، باشندهی کابل و دانشجوی رشتهی مهندسی، میگوید که نبود پشتیبانی از سوی حکومت در زمینهی رشد حرفهای جوانان در فوتسال، اصلیترین دلیل پیشرفتنکردن این ورزش است.
او، میافزاید: «نبود امکانات، نداشتن حمایت مالی و کمبودن مسابقات رسمی، از مشکلات عمدهی ما است. ما زیاد تمرین میکنیم؛ اما فرصت نمایش نداریم، فرصتها خیلی کم است. اگر حمایت شود؛ ولی در افغانستان هنوز زمینهی رشد حرفهای برای فوتسالیستها محدود است.»
سلیمان، باشندهی بادغیس که بیش از چهار سال است با بازی فوتسال آشنا شده است و در هفته سه روز به این ورزش میپردازد، میگوید که مشکلات اقتصادی و نبود مربی مسلکی، از جمله چالشهایی است که با آن روبهرو است.
او، میافزاید: «در منطقهی ما میدان مناسبی برای فوتسال وجود ندارد و فقط جمنازیومهای شخصی است که آنها هم پول هنگفت میخواهد. مشکلات در سطح راه فوتسال، نبود مربی مسلکی و کمبود امکانات و مشکلات اقتصادی است.»
از سوی دیگر، شماری از کارشناسان ورزشی، با تأکید بر مزیتهای فوتسال در میان جوانان میگویند که این بازی نه تنها یک سرگرمی سالم است، بل از نظر روحی و اجتماعی نیز تأثیرات مثبتی بر جوانان دارد.
شهزاد شیرزاد، کارشناس ورزشی، با تأکید بر مزیتهای جسمی و روحی فوتسال، این ورزش را عاملی برای تقویت همبستگی و برابری اجتماعی در میان جوانان میداند و میگوید که فوتسال میتواند نقش مهمی در ایجاد روحیهی همکاری و کاهش فاصلههای اجتماعی ایفا کند.
او، میافزاید: «باعث افزایش استقامت، قدرت و انعطافپذیری بدن میشود. بازی در فضای کوچک و دوندگی مداوم، قلب و ریهها را تقویت میکند؛ کنترل در فضای کوچک، مهارتهای حرکتی، سرعت عکسالعمل و همآهنگی اعضای بدن را تقویت میکند. جوانانی که در شرایط دشوار فوتسال بازی میکنند، فوتسال فضا برای رهایی تنشها و اعتمادبهنفس و ارزشمندی را تقویت میکند.»
مصطفا هاشمی، یکی دیگر از کارشناسان ورزشی، نیز رشد فوتسال و علاقهی جوانان را راهی برای پیشرفت میداند و تأکید میکند که جوانان به ویژه زنان، به دلیل محدودیت امکانات، باید فرصت بیشتری برای ورزشهای کوچکتر و انفرادی داشته باشند.
او، میگوید: «علاوه بر فوتسال، ورزشهایی مانند یوگا، اتلاتیک، دوش و فتنس خیلی میتواند برای زنان مفید و مؤثر باشد؛ بدون شک اثرات مثبت روی سلامتی و ذکاوت بانوان دارد. نسبت تحقیقهایی که صورت گرفته، افرادی که ورزش میکنند، نسبت به کسانی ورزش نمیکنند، ذهن تیز و ذکاوت بیشتر دارند.»
محمداتل مشوانی، سخنگوی ریاست عمومی کمیتهی المپیک، تربیت بدنی و ورزش، با اشاره به حمایتهای دولت و برنامههای موجود، میگوید که این کمیته زیر چتر فدراسیون فوتبال، برای پیشرفت این رشتهی ورزشی فعالیت میکند. او، میافزاید: «در کل گفته میتوانیم در تمام کشور نزدیک به ۱۰ هزار کلوب و بازیکن فعالیت دارند؛ در نقاط مختلف کشور است و این تمرینات را انجام میدهند.»
این در حالی است که در ۲۰۲۵، تیم ملی فوتسال افغانستان در تازهترین ردهبندی جهانی فوتسال، در ردهی ۳۳ جهان قرار گرفته و در ردهبندی آسیایی در جایگاه هفتم است. پیش از این، تیم فوتسال افغانستان در ۲۰۲۴ برای نخستین بار به جام جهانی فوتسال راه یافت و در آن رقابتها به مرحلهی هشتم نهایی صعود کرد.
