زمستانهای سرد پروان نه تنها فعالیتهای کشاورزی را متوقف نکرده، بل برای شماری از زنان روستانشین به فرصتی برای تلاش بیشتر و حفظ چرخهی اقتصاد خانواده بدل شده است. تولید سبزیها در سبزخانههای خانگی، شیردوشی، تهیهی ماست، پنیر، قیماق و قروت، از مهمترین فعالیتهایی اند که این زنان انجام میدهند؛ فعالیتهایی که هرچند درآمد آن محدود است؛ اما پیوسته و حیاتی است.
فاطمه، یکی از این زنان، در باغچهی خانگیاش سبزیهای مورد نیاز خانواده و بازار محلی را تولید میکند. او، میگوید: «باغچهی خانگی دارم؛ بادنجان رومی، کچالو، مرچ، گشنیز و نعنا کشت میکنم، در بازار میفروشم و با پولش یک خانوادهی هشتنفره را میچلانم. از خواهرهای خود خواهش میکنم منتظر کسی ننشینند، تلاش کنند و دست فامیل شان را بگیرند. از تمام مؤسسات هم میخواهم که همکاری مالی بکنند.»
پرنیان، یکی دیگر از این زنان که سبزخانهی خانگی دارد، بر ادامهی پشتیبانی نهادهای دولتی و بینالمللی تأکید میکند و میگوید: «ترکاریهایی مثل بادنجان رومی، بادرنگ، مرچ سبز و سبزی تازه تولید میکنم. این سبزخانه در حویلی ما ساخته شده و خودم مسئول آبیاری آن هستم. تابستان محصول بیشتر است؛ اما امتیاز سبزخانه این است که در زمستان هم تولید داریم. مشکلات ما کمبود تخمهای اصلاحشده، نبود پلاستیک معیاری و هزینهی بلند گرمایش است. خواست ما این است که در ساخت سبزخانههای معیاری، آموزشهای فنی و وسایل گرمایشی کمک شود.»
در کنار تولید سبزیها، شماری از زنان روستانشین در بخش دامداری و تولید لبنیات نیز نقش مهمی دارند. حریر و مونسه، از زنانی اند که با نگهداری گاو و بز شیری، اقتصاد خانوادههای چندنفرهی شان را میچرخانند.
حریر، میگوید: «یک گاو زراعتی خریدم و از شیرش ماست و پنیر تهیه میکنم.»
مونسه، نیز میگوید: «دو بز شیری دارم؛ از شیرش ماست، پنیر، قیماق و قروت جور میکنیم و در بازار میفروشیم، مصرف خود و فامیل را پیدا میکنیم.»
در سالهای پسین، برخی برنامههای حمایتی برای تقویت نقش اقتصادی زنان در پروان تطبیق شده است از جمله توزیع تجهیزات سبزخانهای، آموزشهای نخستین در بخش کشاورزی و دامداری و همکاری با پروژههای ملی. این برنامهها به زنان کمک کرده تا از شیوههای سنتی فاصله بگیرند و به سمت تولید مؤثرتر حرکت کنند.
با این حال، زنان تولیدکننده با چالشهای جدی از جمله کمبود امکانات معیاری، دسترسی محدود به آموزشهای تخصصی، نبود بازار منظم برای فروش محصولات، هزینهی بلند گرمایش در زمستان و مانعهای اجتماعی، روبهرو اند. بسیاری از آنان، ناچار اند تولیدات شان را تنها در سطح محلی یا برای مصرف خانواده استفاده کنند؛ امری که فرصت رشد اقتصادی را محدود میکند.
فرهاد همدرد، کارشناس توسعهی اقتصاد زراعتی، باور دارد که با سیاستگذاری هدفمند میتوان نقش زنان را از سطح کمککننده به محور اصلی اقتصاد خانوادهها ارتقا داد. «ایجاد مرکزهای جمعآوری و پروسس محصولات لبنی، گسترش آموزشهای فنی، ایجاد بازارهای محلی، استفاده از واریتههای پرثمر، سیستم ترانسپورت، قرضههای کوچک و آموزش شیوههای نوین پروسس و ذخیرهی محصولات، میتواند فعالیتهای زنان را به گونهی جدی حمایت کند.»
مسئولان در ریاست زراعت، آبیاری و مالداری پروان، میگویند که بیشترین زنان فعال در بخش زراعت و مالداری، در ولسوالیهای سیاهگرد و بگرام حضور دارند و زیر پوشش برنامههای حمایتی ریاست زراعت و برخی مؤسسهها فعالیت میکنند.
نیازمحمد تایب، آمر امور زراعتی ریاست زراعت پروان، میگوید: «در ولسوالیهای سیاهگرد و بگرام، حدود ۲۳۳۴ خانواده به تولید لبنیات و باغچههای خانگی مصروف اند. ۲۳۳۴ خانم واجد شرایط دریافت ابزار باغچهی خانگی از سوی مؤسسهی سو بودند که زیر نظر ادارهی زراعت فعالیت دارند. در حال حاضر، برنامهی جدیدی در این بخش در دستور کار نیست.»
گفتنی است که سرمایهگذاری بر زنان در بخش زراعت و دامداری، نه تنها به بهبود وضعیت اقتصادی خانوادهها میانجامد، بل امنیت غذایی، کاهش فقر و توسعهی پایدار روستاها را نیز تضمین میکند.
