بی‌کاری و ناداری؛ بازگشت‌کنندگان با کم‌بود سرپناه روبه‌رو اند

در میانه‌ی بحران بازگشت میلیونی شهروندان افغانستان از کشورهای همسایه، شمار زیادی از بازگشت‌کنندگان با بی‌کاری، فقر و نداشتن سرپناه رو به رو اند.

تازه‌ترین گزارش سازمان بین‌المللی مهاجرت، نشان می‌دهد که ۳۵ درصد از سرپرست خانواده‌ها و ۳۶ درصد از بازگشت‌کنندگان مجرد شغلی پیدا نکرده‌ و ۵۶ درصد قادر به تأمین نیازهای اساسی زندگی شان نیستند.

محمد، باشنده‌ی غور که بیش از دو سال در ایران زندگی کرده و سه ماه پیش به افغانستان بازگشته، می‌گوید به دلیل نبود فرصت‌های کاری، با مشکل‌های جدی اقتصادی روبه‌رو است و از پس تأمین نیازهای روزمره و هزینه‌ی دارو در زمستان بر نمی‌آید. «دنبال کار که زیاد استم و اکنون روزانه ۱۰۰ تا ۱۵۰ افغانی بیش‌تر درآمد ندارم. پول ندارم و هزینه دارو و درمان را هم ندارم. زمستان سخت می‌گذرد، چون مواد سوختی نداریم. نگرانم که کودکان ما از سرما نمی‌رند. خواست ما این است که برای ما کمکی صورت بگیرد.»

کم‌بود فرصت‌های شغلی و ناتوانی در فراهم‌کردن هزینه‌های زندگی روزمره، نگرانی مشترک بسیاری از بازگشت‌کنندگان است. محمدنسیم، باشنده‌ی هلمند که ۲۲ سال در پاکستان بوده و اخیراً به افغانستان بازگشته، می‌گوید که بی‌کاری پیش‌برد زندگی را برایش دشوار کرده است.

شیراحمد، بازگشت‌کننده دیگری در هلمند که ۳۸ سال در پاکستان زندگی کرده نیز، با شکایت از نداشتن شغل و منبع درآمد، خواستار فراهم‌شدن زمینه‌های کاری و سرپناه است. «ما به افغانستان برگشتیم، آن‌ جا [پاکستان] فلزکاری داشتم و کارهایم خیلی خوب و مناسب بود؛ اما حالا این‌جا هیچ کار نیست، پیسه نداریم و در این زمستان سرپناه هم نداریم. حکومت برای ما اول سرپناه فراهم کند و بعد مشکل کار حل شود که درگیر مشکل اقتصادی استیم.»

بر اساس گزارش سازمان بین‌المللی مهاجرت، ۲۵ درصد بازگشت‌کنندگان به افغانستان، نتوانسته‌ به محل اصلی زندگی خود بازگردند و ۵۶ درصد قادر به تأمین نیازهای اساسی زندگی ‌شان نیستند.

جمعه‌خان، باشنده‌ی تخار که دوازده سال در ایران زندگی کرده و پنج ماه پیش به افغانستان بازگشته، می‌گوید تا اکنون هیچ کمکی دریافت نکرده و تأمین نیازهای فرزندانش بار سنگینی را روی شانه‌هایش گذاشته است. «تا هنوز کمک صورت نگرفته است. به ولسوالی رفتیم که لیست گرفتند؛ اما کمک صورت نگرفته است. فرزندانم لباس زمستانی ندارد. بسیار زندگی بدی را سپری می‌کنیم. روز ۳۰۰  کارگری است بعضی وقت گیر می‌آمد و بعضی وقت‌ها گیر نمی‌آمد.»

اخترگل ۳۸ساله که پس از ۲۰ سال زندگی در پاکستان، سه ماه پیش از این کشور اخراج شده و اکنون در غزنی زندگی می‌کند، می‌گوید که دست‌رسی محدود به خدمات بهداشتی و خوراکی، از چالش‌های جدی‌اش در افغانستان است.

 با این حال، عبدالمطلب حقانی، سخن‌گوی وزارت مهاجرین و عودت‌کنندگان امارت اسلامی، می‌گوید که این وزارت تلاش دارد برای بازگشت‌کنندگان کمک‌های ضروری را در بخش سرپناه و خوراک ارائه کند.

حقانی می‌گوید: «در ۲۰۲۵ از ایران، پاکستان و ترکیه نزدیک به سه میلیون ۶۶ هزار مهاجر به افغانستان برگشته اند. هر چند برای مشکل‌های مهاجرین در سطح عالی آمادگی گرفته شده؛ اما با درنظرداشت تعداد زیاد مهاجران بعضی خانواده‌ها به سرپناه، کمک‌های نقدی و بیرونی ضرورت دارند. کمک‌های وزارت مهاجرین و عودت‌کنندگان بدون تفاوت تقسیم شده است. در ولایت‌ها نیز در نُه ماه گذشته، به نزدیک به ۲.۹ میلیون تن به ارزش ۱۵ میلیارد ۹۲۱ میلیون ۳۲۷ افغانی کمک نقدی و سرپناه صورت گرفته است.»

بر بنیاد داده‌های سازمان ملل متحد در دو سال اخیر که روند اخراج مهاجران افغان از کشورهای همسایه شدت گرفته، بیش از چهار میلیون تن به افغانستان بازگشته اند؛ وضعیتی که در کنار آسیب‌پذیری آن‌ها، روی روند بهبود جوامع میزبان نیز فشار زیادی را وارد کرده است.