پس از اوجگیری تنشها میان تهران و واشینگتن پیرامون پروندهی انرژی هستهای ایران، طرفها با پادرمیانی کشورهای همپیمان امریکا در منطقه، آمادهی گفتوگو شدند. گفتوگوها، جمعهی گذشته از ۱۰:۰۰ پیشازچاشت تا ۰۳:۰۰ پسازچاشت به وقت محلی، با میزبانی و میانجیگری کشور سلطنتی عمان در مسقط، پایتخت این کشور، برگزار شد.
این گفتوگوها که در واقع برای تعیین آجندای مورد بحث برگزار شد، مثل گفتوگوهای روتین گذشته نبود. فضای حاکم بر میز گفتوگو در سایهی تنشها، هشدارها و صحنهآراییهای نظامی شکل گرفت؛ چیزی که سفرهی دیپلماتیک را نسبت به گذشته داغتر و حساستر کرده بود. همچنان، در دورههای گذشته، پیش از دیدارهای مستقیم تهران و واشینگتن، پای کشورهای اتحادیهی اروپا در میان بود. این گفتوگو اما در شرایطی برگزار شد که رابطهی ایران و امریکا با اتحادیهی اروپا به تیرگی گراییده و چه بسا که اتحادیهی اروپا سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران را در فهرست «سازمانهای تروریستی» جا داده است. این یعنی که ایران در این دور بر خود متکی است و گفتوگوها را خودش مستقیم با امریکا انجام میدهد.
گفتوگوها از سوی دو طرف، مثبت و آغاز خوبی برای دورههای بعدی توصیف شده است. ترامپ همزمان با این که گفتوگوی مسقط را مثبت دانسته، شرکای تجاری ایران را به اعمال تعرفههای ۲۵درصدی تهدید کرده است و این نشان میدهد که گفتوگوها برای ترامپ چندان رضایتبخش نبوده است. این که در گفتوگوی مسقط دقیق چه گذشت، برای گفتوگوهای بعدی بر سر چه آجندایی توافق صورت گرفت، هنوز جزئیات کامل آن در دست نیست؛ اما این نکته از پیش روشن بود که امریکا افزون بر پروندهی انرژی هستهای، موضوع موشکهای دوربرد و قطع بازوهای منطقهای ایران را شامل آجندا میدانست و هنوز هم بر آن تأکید دارد؛ چیزی که ایران آن را به شدت رد میکرد و توانمندیهای نظامیاش را قابل گفتوگو نمیدانست.
بر بنیاد برخی گزارشها، اگر امکان توافق بر صفرکردن روند غنیسازی یورانیوم وجود نداشته باشد، احتمال توافق ایران بر سر میزان و کمیت آن وجود دارد. اما اظهارات سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجهی ایران، در قطر نشان داد که ایران از موضعش عقبنشینی نکرده و لحنش همان لحن پیش از گفتوگوها است. او گفت: «اگر مورد حمله قرار بگیریم، پایگاههای نظامی امریکا را در کشورهای منطقه هدف قرار خواهیم داد.» عراقچی، با اشاره به رویداد بمباران نیروگاه هستهای طی جنگ ۱۲روزه گفت که «دانش را نمیشود با بمباران از بین برد.» افزون بر این، مسعود پزشکیان، رییسجمهور ایران، در حساب کاربری اکس خود گفتوگو را از راهبردهای همیشگی ایران دانسته و افزود که «زبان زور را بر نمیتابیم.» پس به نظر میرسد که مسیر گفتوگوها هنوز هم خیلی لغزنده و غیرقابل پیشبینی است.
از سوی دیگر، چرخش دراماتیک ترامپ از تهدیدهای لفظی تند به مسیر دیپلماتیک، ظاهراً او را در موقعیت دشواری قرار داده است. پیچیدگی دورنمای ژئوپولیتیک خاورمیانه به او اجازهی گرفتن تصمیم نظامی را نمیدهد؛ زیرا چنین تصمیمی امریکا را وارد یک جنگ فرسایشی درازمدت خواهد کرد و ترامپ میداند که هر تنش درازمدتی حتا بدون کارگرفتن گزینهی نظامی، میتواند اقتصاد مزمن امریکا را خونچکانتر و نارضایتی مالیهدهندگان امریکایی را بیشتر کند. در این شرایط، شاید برای ترامپ، به جای گیرکردن در ریگزارهای متحرک منطقه، کسب لقب «معمار صلح» خوشایندتر و گزینهی مناسب باشد.
در همین حال، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، با ابراز نگرانی از توافق احتمالی ایران و امریکا بدون درنظرداشت منافع اسرائیل، بر عملیشدن شرطهای اسرائیل در توافق امریکا با ایران تأکید دارد. اسرائیل خواهان برچیدن پروندهی غنیسازی یورانیوم، توقف توسعهی برد موشکی و نیز قطع رابطهی ایران با گروههای نیابتیاش در منطقه است. از سفر زودهنگام نتانیاهو به واشینگتن برمیآید که اسرائیل در بارهی توافق احتمالی ایران و امریکا نگران است و قرار است روز چهارشنبه در دیداری با ترامپ خود را از تعهد امریکا به خواستههای اسرائیل مطمئن کند.
همزمان با این، شبکهی خبری «کان» اسرائیل، به نقل از منابع آگاه در خاندان سلطنتی سعودی گفته است که کشورهای عربی منطقه با وجود تلاشهای میانجیگرانهی دیپلماتیک برای کاهش تنشها میان ایران و امریکا، هشدارهای صریحی را به ایران در بارهی حمله به پایگاههای امریکا در منطقه انتقال داده اند. بنابراین، به نظر میرسد ترامپ میان دو انتخاب دشوار قرار دارد، حملهی نظامی و گیرکردن در جنگ فرسایشی درازمدت یا دَورزدن فهرست شرطهای اسرائیل؛ گزینهی نخست خیلی دشوار است و پیامد خطرناک دارد، دیده شود که با گزینهی دوم چه گونه برخورد خواهد کرد؟
نگرانی اسرائیل از توافق احتمالی ایران و امریکا و تشویش کشورهای همپیمان امریکا در منطقه از تلافی ایران، در حالی مطرح میشود که فو کانگ، سفیر و نمایندهی دایمی چین در سازمان ملل متحد، در نشست علنی شورای امنیت به ایالات متحدهی امریکا هشدار داده است که از هر گونه ماجراجویی یا اقدام نظامی علیه ایران خودداری کند؛ زیرا این کار، منطقه را به سمت «چرخهای از بیثباتی پیشبینیناپذیر» میبرد.
