شماری از زنانی که شوهران شان همسر دیگری اختیار کرده اند، میگویند که پس از ازدواج دوم، نفقه و دیگر حقوق قانونی شان از سوی شوهران پرداخت نمیشود؛ اما عالمان دین و آگاهان حقوقی، میگویند که در صورت رعایتنشدن حقوق زن بر شوهر، زنان میتوانند به نهادهای عدلی شکایت کنند. این زنان، میافزایند که با فشارهای اقتصادی روبهرو اند و از حقوق قانونی خود نیز آگاهی کافی ندارند.
یاسمین ۲۸ساله از بلخ، میگوید که شوهرش چند سال پیش ازدواج دوم کرد و اکنون میان همسران خود عدالت برقرار نمیکند. او، میافزاید که شوهرش به آنان نفقه نمیپردازد و با فرزندانش در رویارویی با گرسنگی هستند. «قبلاً هرچند اندکی خرج خانه را میداد؛ حالا ماهها مینشینم؛ اما خرج نمیآورد. بعضی وقتها وسایل خانه را میفروشم، وقتی میگویم که چرا خرج نمیآوری، میگوید که پول ندارم؛ چون بیکار است. شبها به این فکر میکنم که فردا چه پخته کنم و شکم اولادهایم را سیر کنم. با خودم میگویم وقتی پول نداشت، چرا زن دوم گرفت؟»
ضیاجان، زنی ۳۰ساله و مادر چهار کودک، میگوید که شوهرش پس از ازدواج دوم، او (همسر اول) و فرزندانش را فراموش کرده است. او، میافزاید که شوهرش در کنار بیعدالتی در موارد عاطفی، نفقهی آنان را نیز نمیپردازد. «نه خرج میدهد و نه نفقه میدهد و همراه سه_چهار طفل خود زندگی میکنم. قرض میکنم و میخورم؛ برادرهایم را میگویم چه طور کنم و میگویند از گردن ما خلاص شد؛ اما من از کجا کنم؛ خودم یک سیاسر [زن] هستم.»
زرغونه نیز روایت دردناکی از بیمهری و بیعدالتیهای شوهرش دارد. او، میگوید که شوهرش پس از ازدواج دوم، به کلی از وضعیت همسر اول و فرزندانش بیخبر است و به نحوی آنان را طرد کرده است. «وقتی زن دوم گرفت، دیگر در قصهی من نشدغ نه از نانم خبر است و نه از کالایم که چه میخورم، چه نمیخورم و دور از منطقهی ما به خود خانه گرفته برای زن دومش. در مورد حقوقم نمیفهمم؛ اما همین قدر میفهمم که باید خرج من و اولادهایم را بدهد و وقتی عروسی میکرد، گفتم مهریهی مرا بده، گفت کدام مهریه؟ همین قدر پول دارم که عروسیام را کنم.»
با این حال، عالمان دین و آگاهان حقوقی، عدالت میان همسران را یکی از شرطهای ازدواج میدانند. به گفتهی آنان، مردان مکلف اند نفقه و مصارف زنان و فرزندان خود را بپردازند و اگر توانایی آن را ندارند، بهتر است همسر دوم اختیار نکنند. زیبا زحل، حقوقدان، میگوید که در صورت پرداختنشدن نفقه و تأمیننشدن حقوق مساوی میان همسران، زنان میتوانند به دادگاه شکایت و حقوق شان را از شوهر مطالبه کنند.
او، میافزاید: «از نگاه شریعت اسلامی، یک مرد میتواند تا چهار زن داشته باشد؛ اما به شرطی که عدالت کامل را رعایت کند. عدالت؛ یعنی نفقهی مساوی، خرج و مصرف، لباس، خوراک، پوشاک و مسکن باید بدون تبعیض برای هر همسر تأمین شود. اگر مرد نفقه را پرداخت نکند یا بر زن ظلم روا دارد، زن میتواند از طریق محکمه حق خود را مطالبه کند و حتا درخواست طلاق بدهد. در این صورت، حق مهریهی زن نیز محفوظ است.»
از سوی دیگر، امانالله احمدی، عالم دین، میگوید که اگر مردی، دو همسر یا بیشتر از دو همسر داشته باشد، باید میان آنان عدالت را برقرار کند و نفقهی هر یک را به طور مساویانه بپردازد. «کسی که تمایل به یک خانم خود داشته باشد، در صورتی که دیگر خانم هم داشته باشد، در روز قیامت قسمی حشر میشود که یک طرف بدنش فلج میباشد و یکی از شروط گرفتن زن دوم این است که باید مطمئن باشد که عدالت صورت میگیرد؛ ولی میل قلبی شامل نمیشود و یک مرد نمیتواند دو زن را یک رقم دوست داشته باشد»
بر بنیاد شریعت اسلامی و قوانین مدنی افغانستان، مرد مکلف به رعایت عدالت و پرداخت نفقهی کامل همسرانش است.
