نتیجهی گفتوگوی سلاموطندار با ۱۵ زن از نُه ولایت افغانستان نشان میدهد که ۱۳ تن از آنها از سوی شوهر، یک تن از سوی پدر و یک تن از سوی مادر ناتنی/همسر پدر خود مورد خشونتهای فیزیکی قرار گرفته اند. زنان گفتوگوشده در این گزارش، میگویند که به دلیلهایی چون پیشگیری از دخالت خانوادهی شوهر در امور زندگی و تربیت کودکان، تأخیر در انجام کارهای خانه و نیز اعتیاد مردان خانواده، مورد لتوکوب و بدرفتاری قرار گرفته؛ دلیلهایی که به باور آنان غیرشرعی بوده و مستحق خشونت فیزیکی نبوده اند.
مریم ۲۵ساله، باشندهی شهر میمنه، مرکز فاریاب که هشت سال از ازدواجش میگذرد، میگوید که بارها از سوی همسرش لتوکوب شده است؛ خشونتهایی که به گفتهی او، هیچ ارتباطی با رفتار خودش ندارد. «بیشتر اوقات به دلیل مسائل کوچک مانند دیرآمادهشدن غذا یا صحبتکردن با خانوادهام، مورد لتوکوب قرار میگرفتم. گاهی سیلی و مشت، گاهی هم با چوب یا وسایل خانه مرا میزد. دلیل این رفتارها عصبانیت و مشکلات اقتصادی بود. وقتی شوهرم کار نداشت یا در بیرون با کسی دچار مشکل میشد، عصبانیتش را در خانه سر من خالی میکرد.»
همین گونه، زینت رسولی ۳۰ساله، باشندهی ولسوالی دولتیار غور، میگوید که به دلیل پیشگیری از دخالت خانوادهی همسرش در زندگی مشترک و گاهگاهی تأخیر در انجام کارهای خانه، از سوی همسرش مورد خشونت فیزیکی قرار گرفته است. «بارها مورد لتوکوب شدید قرار گرفتهام. هم سیلی و مشت خوردهام و هم یک بار با چوب زده شدم که باعث زخم در پایم شد. همچنان یک بار مرا از خانه بیرون انداختند. دلیل این خشونتها بیشتر موضوعات جزئی، مسائل مربوط به اولادهایم و دخالتهای خانوادهی شوهرم بوده است. اگر نظر مخالف میدادم یا از حق خود دفاع میکردم، با خشونت پاسخ داده میشدم.»
پنج زن از میان گفتوگوشوندگان این گزارش، میگویند با این که استقلال مالی هم دارند؛ اما باز هم مورد لتوکوب شوهر قرار میگیرند. اسمای ۳۳ساله، باشندهی کابل، میگوید با این که بخش عمدهی هزینههای زندگی را تأمین میکند، همچنان با خشونت فیزیکی روبهرو است؛ خشونتی که به گفتهی او، افزون بر آسیبهای روانی، آسیبهای جسمی نیز بر جای گذاشته است. «حدود ۹۰ درصد مصارف خانه و تمام نیازهای دخترانم را خودم تأمین میکنم؛ اما بارها از سوی همسرم لتوکوب شدهام. سیلیزدن، مشت و لگد تجربه کردهام. شدت خشونت به حدی بوده که آخرین مهرهی کمرم آسیب دیده است و اکنون نمیتوانم به درستی نشستوبرخاست کنم. همسرم مرا لتوکوب میکند و میگوید چرا در جیب من پول نمیگذاری؟ این موضوع برایم بسیار تحقیرآمیز و دردناک است؛ زیرا با وجود استقلال مالی باز هم مورد خشونت قرار میگیرم.»
تنها زنانی که همسر دارند، مورد لتوکوب قرار نمیگیرند، بل تنبیه و لتوکوب زنان و دختران در خانهی پدر هنگامی که مجرد هستند، نیز جزو از فرهنگهای ناپسند برخی از خانوادهها در افغانستان است. نسرین علیداد ۲۱ساله، باشندهی هرات، میگوید که به دلیل بیکاری و اعتیاد پدرش، مورد لتوکوب قرار گرفته است. او، میافزاید که با وجود گذراندن روزهایش با مهرهدوزی، ناگزیر است دستمزد خود را به پدرش بدهد تا خود و مادرش از خشونت در امان بمانند. نسرین، همچنان میگوید: «تنها من نیستم که مورد لتوکوب قرار میگیرم، مادرم هم است. بسیاری وقتها ما در خانه خرجی نداریم، پدرم خرجی نمیدهد؛ من و مادرم کارهایی مثل مهرهدوزی در خانه انجام میدهیم که آن را هم پدرم با فحشدادن و سروصداکردن از ما میگیرد. هر باری که من مانع پدرم شدهام تا مادرم را نزند، مرا از خانه بیرون کرده است و گفته دیگر برنگردم؛ ولی من یک دختر هستم که جایی ندارم. چند ساعتی در خانه همسایهی مان میمانم و دوباره به خانه برمیگردم.»
شماری از فعالان حقوق زن، نیز با تأکید بر افزایش خشونتهای فیزیکی علیه زنان، عامل آن را نبود آگاهی کافی میدانند و میافزایند که با تعیین و تطبیق مجازات، میتوان میزان خشونتهای خانوادگی علیه زنان را کاهش داد. فروزان داوودزی، فعال حقوق زن، میگوید: «خشونت در افغانستان است و با تأسف روزبهروز زیاد میشود و دلیلهای عمدهی آن عدم آگاهی، پایینبودن سطح تعلیمی در جامعه، اقتصاد ضعیف و همچنان مشکلات اجتماعی و سنتی است که با گذشت هر روز این مشکلات زیادتر میشود. حکومت باید برای منع خشونت زنان برنامههای آگاهیدهی و مجازات داشته باشد. اگر در جامعه در موارد مجازات نباشد، سطحی میگذرد و اشخاصی که مرتکب میشوند، توجه نمیداشته باشند.»
شماری از آگاهان حقوقی، نیز میگویند که اگر زنان بدون موجب مورد لتوکوب و خشونت فیزیکی قرار بگیرند و این امر منجر به آسیب جسمی و نقض حقوق انسانی آنان شود، بر بنیاد قوانین و نیز مطابق با شریعت و عرف، حق مطالبه و اقامهی دعوا برای آنان تصریح شده است. پرویز خلیلی، آگاه حقوقی، میگوید: «هر گاه خانم مورد لتوکوب، خشونت و شکنجه قرار میگیرد و اعضای بدنش آسیب میبیند و ظاهراً قابل دید است که خشونت واقع شده و ضرر واقع شده، خانم درد را احساس میکند و ادارات طبی و ادارات قانونی تصویب کند که خشونت فیزیکی و بدرفتاری خلاف شریعت و قانون صورت گرفته، خانم حق دارد سریعاً اقامهی دعوا کند، مطالبهی جبران خساره کند و طرف مقابل مجازات شود. این زن حق شرعی در محکمهی اسلامی دارد.»
از سوی دیگر، شماری از عالمان دین، میگویند که از منظر دینی و شرعی، مردان حق اعمال خشونت و آسیبرساندن به زنان خانواده را ندارند و مطابق اصول شرعی، باید با زنان با نرمی و احترام رفتار شود. وحیدالله واحدی، عالم دین، با تأیید منع خشونت در برابر زنان از دیدگاه شریعت اسلامی، میگوید: «از لحاظ شریعت و اصول محمدی، خشونت نسبت به زنان و اطفال حرام قطعی است؛ اما به گونهای تأدیبآمیز، به اندازهای جواز دارد که شامل سیلیزدن به صورت نباشد و به گونهای باشد که زخم یا کبودی ایجاد نکند و یا عضوی از بدن آسیب نبیند که به معیوبیت بینجامد. از لحاظ شریعت، زنان جنس لطیف خوانده شده اند، از این رو باید با لطافت با آنان رفتار شود و با خشونت برخورد نشود.»
با این حال، مسئولان در وزارت امربهمعروف و نهیازمنکر امارت اسلامی، بر پشتیبانی از زنان و پیگیری برای حل منازعات خانوادگی تأکید میکنند. سیفالاسلام خیبر، سخنگوی وزارت امربهمعروف و نهیازمنکر، به سلاموطندار میگوید: « در افغانستان، در هر دو خانه یک زن با خشونت روبهرو است. در این بخش، حدود ۲۰۰ هزار قضیه در چهار سال گذشته داشتهایم که مشکلات خانوادگی زنان در آن حل شده است. روز بسیار محدودی وجود ندارد که وزارت در مورد خشونت در سراسر ولایتها آماری بالاتر از ۳۵ درصد ثبت نکند. مردم فکر میکنند در مرکز، سطح آگاهی عامه بالا است و مشکلی نیست؛ در حالی که روزانه ۱۰ قضیه در مورد خشونت و مشکلات خانوادگی پیگیری و حل میشود؛ این به دلیل آن است که زنان به حقوق خود آگاهتر میشوند.»
بر بنیاد گزارش بخش زنان سازمان ملل متحد در افغانستان که در نومبر ۲۰۲۵ پخش شده، شمار زنان و دختران افغان در معرض خشونت در دو سال گذشته ۴۰ درصد افزایش یافته است و ۱۴.۲ میلیون تن به پشتیبانی و کمک نیاز دارند.
