وزارت امور مهاجرین و عودتکنندگان، میگوید که در سال روان خورشیدی، بیش از ۱۲ هزار خانواده در پی رویدادهای طبیعی چون زمینلرزه، سیلاب، خشکسالی و سایر آفات طبیعی در افغانستان بیجا شده اند؛ خانوادههایی که بسیاری از آنها اکنون با کمبود سرپناه، مواد غذایی و فرصتهای کاری روبهرو استند.
عبدالمطلب حقانی، سخنگوی این وزارت، به سلاموطندار گفته که «در جریان سال روان، در اثر زلزله، سیلاب، خشکسالی و دیگر آفات طبیعی، ۱۲ هزار و ۳۳۹ خانواده در ولایتهای مختلف کشور بیجا شده اند.»
به گفتهی حقانی، وزارت امور مهاجرین از آغاز این روند رسیدگی دوامدار داشته و در همکاری با نهادهای کمکرسان، به پنج هزار و ۲۳۶ خانوادهی بیجاشده کمکهای نقدی، خوراکی و غیرخوراکی توزیع شده و پس از دریافت کمکها به منطقههای شان بازگشته اند.
با این حال، شماری از بیجاشدگان میگویند که کمکها بسنده نبوده و همچنان با مشکلهای جدی اقتصادی و معیشتی دستوپنجه نرم میکنند.
در این گزارش با ۱۴ بیجاشدهی داخلی در شماری از ولایتها گفتوگو شده که رویدادهای طبیعی و بیکاری را از عمدهترین دلیلهای مهاجرت شان عنوان میکنند. آنها میگویند که چشمانتظار دریافت کمکهای انساندوستانه و بازگشت به منطقههای اصلی شان استند.
نبود دسترسی به خدمات صحی و آموزشی، کمبود سرپناه و بیکاری از مهمترین چالشهایی است که بیجاشدگان داخلی با آن روبهرو استند.
برهانالدین نظری، باشنده اصلی ولسوالی مرغاب غور که پس از سیلابهای اخیر به «پشته گمرک» ننگرهار بیجا شده، میگوید: «به علت سیلابهای اخیر در ولسوالی مرغاب، از محل اصلی خود بیجا شدیم و با مشکلات زیادی روبهرو استیم. غذا و مسکن نداریم، کار نیست و کمکها هم قطع شده است. در بخش صحت نیز با مشکل جدی مواجهایم؛ نه داکتر داریم و نه کلینیک.»
عبدالعزیز احدی، از بیجاشدگان هرات، نیز خشکسالی و کاهش منابع آبی را عامل اصلی مهاجرت داخلی خود میداند. او میگوید: «حدود ۸۰ تا ۸۵ درصد مردم به دلیل خشکسالی سال گذشته، امسال برداشت نداشتند و به شهر آمدند. اکنون دنبال کار میگردند یا دستفروشی میکنند که آن هم جمع میشود. اگر سال آینده بارندگی شود، دوباره برمیگردیم؛ چون اینجا نمیتوانیم زندگی را بگذرانیم.»
در همین حال، محمدگل، باشندهی اصلی زابل که به دلیل بیکاری به هلمند رفته است، میگوید: «اگر زمینهی کار و امکانات در ولایت خود ما فراهم شود، برمیگردیم. هرکس دوست دارد در ولایت خودش زندگی کند، به شرطی که امکانات باشد.»
جمیلاحمد، باشندهی بادغیس که او نیز به دلیل مشکلهای معیشتی به هلمند بیجا شده، میگوید: «هرچند امارت اسلامی برای ما امکاناتی فراهم کرده؛ اما ولایت خود ما بهتر است و در صورت فراهمشدن شرایط، دوباره برمیگردیم.»
آگاهان اقتصادی هشدار میدهند که ادامهی این وضعیت میتواند به افزایش بیکاری شهری، تهدید امنیت غذایی و گسترش مشکلهای اجتماعی و آموزشی بینجامد. آنها، رسیدگی فوری به وضعیت بیجاشدگان، ایجاد فرصتهای شغلی و مدیریت مؤثر منابع آبی را از راهکارهای اساسی برای کاهش بحران کنونی میدانند.
محمدنبی افغان، آگاه اقتصادی، در این زمینه میگوید: «حکومت باید با درنظرداشت شرایط کنونی، از جامعه جهانی درخواست کمکهای همهجانبه کند، به ویژه برای زلزلهزدگانی که خانههای شان را از دست داده اند. همچنان نیاز است یک برنامه منظم و درازمدت برای پیشگیری و مدیریت چنین بحرانها تدوین شود.»
با وجود توزیع بخشی از کمکها، شماری از بیجاشدگان تأکید میکنند که تغییر مکان، وضعیت زندگی آنها را دشوارتر کرده و در این میان، زنان و کودکان بیشترین آسیب را متحمل شده اند.
بر بنیاد دادههای ملل متحد، افغانستان نخستین کشور در جنوب آسیا و دومین کشور در جهان است که بیشترین آوارگان داخلی را دارد.
