اختلالهای قاعدگی، به گفتهی مختصصان از شدید تا خفیف دارای ۱۵۰ نوع نشانه است و بیشتر زنان جوان آن را تجربه میکنند؛ تجربهای که در جامعهی سنتی افغانستان با امکانات محدود زیستی، نادیدهگرفتهشدن و شرمپنداشتن، زندگی اجتماعی برخی از زنان را متأثر میکند.
بررسی سلاموطندار از تجربهی ۳۵ زن جوان در ولایتهای مختلف افغانستان نشان میدهد که اختلالهای قاعدگی بر زندگی اجتماعی، خانوادگی و روانی آنان تأثیرهای منفی داشته است. این زنان، روایت کرده که با وجود تحمل دردهای جسمی و روانی ناشی از قاعدگی، از پشتیبانی عاطفی خانواده و درک اطرافیان، نیز محروم اند.
مریم ۲۳ساله و زینب ۱۸ساله، دو باشندهی بدخشان، میگویند که روزهای پیش از قاعدگی دردهای شدید و اختلالهای خلقی را تجربه میکنند.
مریم، میافزاید: «در روزهای قبل از عادت ماهوار، دلدرد شدید میداشته باشم یا هم خسته، غمگین و بیحوصله میباشم حتا باعث میشود که با فامیل کنار یک دسترخوان نان نخورم و این بیشتر بر تمرکزم بسیار تأثیر منفی دارد. وقتی که میخواهم یک کتاب بخوانم، اصلاً در این حالت تمرکز کرده نمیتوانم.»
سلاموطندار را در اکس دنبال کنید
زینب، نیز میافزاید: «معمولاً چند روز قبل از عادت ماهوار، علایم زیادی در بدنم میبینم. مثلاً سه روز قبل عصبانیت من زیاد میشود و پرخاشگر میشوم و همچنان درد شدید در ناحیهی کمر و شکمم احساس میکنم و این علایم باعث میشود که با مشکل مواجه شوم؛ مثلاً عصبانیت و سردرد که دارم، باعث میشود با خانواده رفتار نادرست داشته باشم.»
ستارهی ۲۵ساله از هرات، میگوید که با وجود تحمل فشارهای جسمی و روانی ناشی از این دوره، به دلیل تابوبودن قاعدگی در جامعه، دشواریهایی را تجربه میکند؛ تجربهای که نه از سوی خانوادهاش درک میشود و نه قادر است در بارهی آن با کسی صحبت کند. «کسالت، خستگی و جاندرد میداشته باشم؛ چون ما در یک جامعهی سنتی بزرگ شدهایم؛ از طفولیت برایم گفتند که در مورد قاعدگی صحبتکردن خجالتآور است. از اول که عادت ماهوار شدهام، به کسی نگفتهام؛ به خاطری که این را همگی شرم میدانند. هر دردی که میباشد، خودم میکشم و به کسی گفته نمیتوانم و حتا مادرم هم درکم نمیکند؛ دیگران را در جایش بگذار.»
در این میان، شماری دیگر از این زنان روایتهایی از تأثیرهای جدی اختلالهای پیشقاعدگی بر روابط خانوادگی به ویژه با همسران و فعالیتهای کاری خود دارند. آنها از درد و رنج فراوانی سخن میگویند که بر زندگی شان سایه افکنده و سبب شده است روابط شان با خانواده و اطرافیان دچار تنش شود و عملکرد کاری شان نیز زیر تأثیر قرار گیرد.
شهناز ۲۹ساله از کابل، میگوید که نشانهها و اختلالهای پیش از قاعدگیاش، سبب بروز تنشها و مشکلات جدی در رابطهاش با همسرش شده است. «دو هفته قبل از عادت ماهوار جگرخونی و پرخاشگری میداشته باشم، شوهرم همیشه میگوید که چرا جگرخون استی؟ حتماً در خانهی من خوش نیستی، در یک ماه یک هفته هم ترا خوش ندیدم و نمیدانم خودم بیاختیار در این حالت همراهش جنگ میکنم و در این دوره معمولاً با شوهرم جنگ و دعوا میداشته باشم و این گاهاً سبب سردشدن روابط ما هم میشود.»
شکیلای ۱۹ساله از کاپیسا و هیلهی ۲۵ساله از بلخ، نیز روایتهایی از تأثیرهای منفی اختلالهای پیش از قاعدگی بر زندگی روزمره و کاری شان دارند.
شکیلا، میگوید: «چند روز پیش از پریود گاهی دلم میشود با هیچ کس گپ نزنم و این تغییرات روی زندگی روزمرهام تأثیر میگذارد. سر کارهای خانه با خواهرم و مادرم ناخودآگاه دعوا میکنم؛ وقتی با خواهرم و مادرم هستم، زود جنگ میکنم و برادرهایم کلاً در این دوره سرم بد میخورند و با آنها هم دعوا میکنم.»
هیله، نیز میگوید: «قاعدگی باعث میشود که من نتوانم به کارهایم رسیدگی کنم. احساس کسالت میداشته باشم، خسته میباشم، حوصلهی کار نمیباشد و سبب میشود کمکاری کنم و گاهی مدیر ما بالایم قهر میشود. حوصلهی تعامل با همکارهایم نمیباشد؛ بعضی وقتها همراه شان جنگ میکنم.»
شماری از پزشکان متخصص نسایی_ولادی، به این باور اند که اختلالهای قاعدگی بیشتر در زنانی دیده میشود که سبک زندگی ناسالم دارند. به گفتهی آنان، رعایت رژیم غذایی سالم، ورزش منظم، مدیریت استرس و در موارد شدید، استفاده از مشاوره یا درماندارویی، میتواند در کاهش این اختلالها مؤثر باشد.
نتاشا داوودزی، متخصص نسایی_ولادی، در این باره میگوید: «اختلالهای قاعدگی یا PMS در اثر تغییرات هورمونی به وجود میآید و بیشتر از ۱۵۰ نشانهی مختلف دارد و به حالت است. نوع خفیف برای خانم مشکل ایجاد نمیکند؛ در متوسط روی زندگی روزمرهاش تأثیر ندارد و در شدید مشکلات و چالشهای بسیار زیادی را برای خانمها ایجاد میکند و سبب میشود نظم زندگی خانمها از بین برود و میزان تمرکز خانمها را کاهش میدهد و نیاز به تداوی دارد.»
سونیتا بهرام، دیگر متخصص نسایی_ولادی، نیز در این باره میگوید: «این اختلالها، بیشتر در زنانی رخ میدهد که سبک زندگی نامنظم، تغذیهی نادرست، ورزشنکردن و اضطراب مداوم دارند. بهترین راه حل، تغییر سبک زندگی، ورزشکردن منظم و تغذیهی مناسب است. خانوادهها نیز باید سطح آگاهی شان را بلند ببرند و دختران را به حضور در محیطهای اجتماعی مثبت تشویق کنند تا از بروز مشکلات جلوگیری شود.»
در این میان، شماری از فعالان حقوق زن و روانشناسان، نیز بر افزایش سطح آگاهی عمومی تأکید دارند و میگویند که دولت میتواند از طریق مرکزهای آموزشی، نهادهای صحی و رسانهها، نقش مؤثری در ارتقای آگاهی عامه ایفا کند.
سلاموطندار را در تلگرام دنبال کنید
تهمینه منگل، فعال حقوق زن، میگوید: «توقع این که زنان همیشه مانند مردان عمل کنند، دیدگاهی مردسالارانه است که باعث پنهانکردن رنجها و محرومیت آنها از خدمات بهداشتی و روانی میشود. آگاهی در بارهی قاعدگی و اختلالهای آن باید در مکتبها، مرکزهای صحی و خانوادهها افزایش یابد. فعالان رسانهای و نهادهای آموزشی نیز باید برنامههایی برای آموزش و احترام به این تحولات طبیعی زنان برگزار کنند.»
حسینه محمدی، روانشناس، نیز در این باره میگوید: «نیاز جدی است که در بارهی قاعدگی از دید سلامت روان و جنبههای اجتماعی و فرهنگی به جامعه آگاهی داده شود. دختران باید در خانه و مکتب اطلاعات کافی داشته باشند و معلمان، خانوادهها و جامعه به درک بهتر این پدیده و تأثیر آن بر خلق و خو توجه کنند. هرچه این درک بیشتر شود، حمایت از دختران نیز افزایش مییابد.»
بر بنیاد آمار پخششده از سوی سازمان ملل متحد، ۵۰ درصد دختران در افغانستان برای نخستین بار تجربهی قاعدگی را بدون داشتن آگاهی کافی پشت سر میگذارند و ۷۰ درصد از این دختران به دلیل باورهای سنتی در دوران قاعدگی حمام نمیکنند و ۱۲ درصد آنها به لوازم بهداشتی مناسب دسترسی ندارند.
این در حالی است که وزارت معارف حکومت پیشین افغانستان برای نخستین بار در ۲۰۱۷ میلادی، با همکاری صندوق پشتیبانی از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف)، راهنمای بهداشت فردی دختران در دوران قاعدگی را منتشر کرد که بر بنیاد توصیههای پزشکان، این راهنما در جوامع رو به انکشاف و سنتی مانند افغانستان، در هر زمان، برای زنان و دخترانی که قاعدگی را تجربه میکنند، برای پیشگیری از بروز عفونتهای جدی، مشکلات التهابی و عواقب بلندمدت مانند ناباروری، یک نیاز حیاتی محسوب میشود.
