یک شوخی برای یک تن میتواند لحظهای خندهآور و صمیمی باشد، اما برای فرد دیگر ممکن است به تجربهای آزاردهنده تبدیل شود؛ موضوعی که شماری از باشندگان کابل میگویند در روابط روزمره با آن روبهرو استند. به باور آنها، شوخی زمانی ارزشمند است که با احترام، شناخت و درک احساسات طرف مقابل همراه باشد.
شایسته امرخیل، ۲۵ساله، میگوید شوخی اگر با درک احساسات دیگران همراه باشد، میتواند روابط را صمیمیتر کند و حتا روز یک فرد را زیباتر بسازد؛ اما اگر باعث ناراحتی شود، فاصله میان افراد را افزایش میدهد. «شوخی زمانی زیباست که همراه با احترام باشد؛ در غیر آن، به جای صمیمیت، فاصله ایجاد میکند.»
جواد کریمی ۲۴ساله، باور دارد که هدف شوخی باید ایجاد خنده و صمیمیت باشد، نه آزاردادن دیگران. به گفتهی او، ممکن است یک شوخی برای گوینده بیاهمیت باشد، اما برای مخاطب معنای متفاوتی داشته باشد. «ممکن است یک شوخی برای گوینده عادی باشد، اما برای طرف مقابل آزاردهنده تمام شود.»
آریا، ۲۵ساله، میگوید شوخی نباید بر عیب، مشکل یا ضعفهای افراد تمرکز داشته باشد. به گفتهی او، زمانی که شوخی از روی عقدههای شخصی یا به هدف تحقیر دیگران انجام شود، به جای نزدیکترکردن افراد، به روابط آسیب میزند.
شماری از باشندگان کابل میگویند برخی شوخیهایی که در نگاه نخست ساده به نظر میرسند، ممکن است برای مخاطب توهینآمیز باشد.
فرشتهی ۲۳ساله، میگوید: «بعضی شوخیها آنقدر آزاردهنده است که میتواند تمام روز یک فرد را تحت تأثیر قرار دهد.»
نجمه خیری، ۱۹ساله، که تجربهی هدفقرارگرفتن با شوخیهای آزاردهنده را دارد، میگوید گاهی به دلیل ترس از تمسخر یا انکار، در برابر چنین رفتارهایی سکوت کرده است. «گاهی سکوت میکنم؛ چون میترسم اگر اعتراض کنم، دوباره مورد تمسخر قرار بگیرم. بیشتر تلاش میکنم در جمعهایی نباشم که شوخیهای آزاردهنده در آن زیاد بیان میشود.»
شماری از جوانان شوخی را بخشی از روابط دوستانه میدانند، اما تأکید میکنند که هر شوخیای نباید بدون درنظرگرفتن احساسات افراد و مرزهای اجتماعی و فرهنگی بیان شود.
مصطفای ۲۳ساله، که در جمعهای دوستانه شوخیهای طنزآمیز بیان میکند، میگوید خانواده، دین، زبان و ارزشهای شخصی افراد نباید موضوع شوخی قرار گیرد. «برخی شوخیها اصلاً خوشآیند نیست. اگر شوخی در بارهی خودم باشد مشکلی نیست، اما در بارهی خانواده، دوستان، دین و زبان نه. شوخیها باید با درنظرگرفتن مرزها بیان شود.»
محمدیعقوب حکیمزی ۳۲ساله نیز، میگوید که میان شوخی و توهین تفاوت آشکاری وجود دارد و هر شوخیای را نمیتوان بیضرر دانست. «اگر کسی از شوخی ما ناراحت شد، عذرخواهی بهترین راه جبران آن است. شوخی نباید باعث رنج و آزار دیگران شود.»
در همین حال، روانشناسان میگویند که واکنش افراد به شوخی یکسان نیست و تجربهها، ویژگیهای شخصیتی و وضعیت روانی افراد در میزان تأثیرپذیری آنها نقش دارد.
محمدالله بلوچ، روانشناس، میگوید که برخی شوخیها، به ویژه شوخیهایی که به مسائل شخصی یا خانوادگی مربوط میشوند، میتوانند واکنشهای عاطفی شدیدی ایجاد کنند. به گفتهی او، افراد از نظر میزان حساسیت و واکنشپذیری متفاوت اند؛ از همین رو، ممکن است یک جمله برای فردی بیاهمیت و برای فردی دیگر بسیار آزاردهنده باشد.
زحل امیرزاده، روانشناس دیگر، میگوید که تکرار شوخیهای آزاردهنده در طول زمان میتواند اعتمادبهنفس افراد را کاهش دهد و زمینهساز اضطراب، احساس شرم، ناامنی و انزوای اجتماعی شود. «پیش از شوخی باید به پیامدهای آن فکر کرد. احترام به مرزهای شخصی باید در خانواده آموزش داده شود و به احساسات دیگران توجه شود. شوخی زمانی سالم است که باعث خندهی هر دو طرف شود.»
شوخی در بسیاری از جوامع بخشی از تعاملات روزمره و روابط اجتماعی افراد به شمار میرود؛ اما با گسترش ارتباطات اجتماعی، بحث در بارهی مرز میان شوخی، توهین و آزار نیز بیشتر مطرح شده است.
