همزمان با هشتم مارچ، روز جهانی زن، شماری از زنان و دختران در افغانستان میگویند که با خشونتهای خانوادگی، مشکلهای اقتصادی و محرومیت از آموزش روبهرو استند؛ مسائلی که به گفتهی آنها زندگی شان را تحت تأثیر قرار داده است.
حلیمه ۳۰ساله، باشندهی تخار، که در ۱۲سالگی مجبور به ازدواج شده، میگوید سالها است با خشونت فیزیکی و لفظی از سوی پدر و شوهرش روبهرو است. «هیچ روز خوب و خوشی را ندیدم. ۱۷ یا ۱۸ سال میشود که عروسی کردهام. پدرم مرا با خشونت و اجبار به ازدواج داد. وقتی گفتم قبول نمیکنم، پدرم چوب برداشت و مرا بسیار لتوکوب کرد. شوهرم با من تفاوت سنی زیادی دارد و از زندگی مشترکم راضی نیستم.»
در همین حال، فقر و مشکلهای اقتصادی نیز برخی خانوادهها را به تصمیمهای دشوار وادار کرده است. سبزار ۵۰ساله از فراه که مادر شش فرزند است، میگوید به دلیل بدهی و تنگدستی مجبور شده دختر خردسالش را به ازدواج بدهد. «قرضدار هستیم. ناداری سبب شد دختر خرد خود را به عروسی بدهیم. اگر مجبور نمیبودیم، چنین کاری نمیکردیم. قرضدارها هر روز پشت خانه میآیند. اگر کاری پیدا شود که اقتصاد ما بهتر شود خوب است؛ اگر نتوانیم ۷۰ هزار قرض خود را پرداخت کنیم، مجبور میشوم دختر دیگرم را هم شوهر بدهم.»
نازی ۴۰ساله از لغمان که مادر پنج دختر است نیز، میگوید به دلیل تولدهای پیدرپی دختر، با رفتار نامناسب شوهر و خانواده همسرش روبهرو شده است. «۱۴ سال از عروسیام میشود. وقتی پنجمین دخترم به دنیا آمد، شوهرم با من رفتار خوب نمیکرد. در دوران بارداری غذای مناسب برایم نمیداد و میگفت بچه نیاوردی. از دکان که میآمد، برای کسانی که پیشش کار میکنند روزانه ۲۰۰ افغانی میدهد؛ اما برای من در دوران بارداری حتا میوه و غذای خوب نمیآورد.»
در همین حال، وزارت امربهمعروف و نهیازمنکر امارت اسلامی، اعلام کرده که در ۱۰ ماه گذشته ۳۵۱۱ شکایت در بخش حقوق زنان ثبت شده است. این وزارت گفته که از میان این شکایتها ۳۴۸۱ مورد به موقع رسیدگی شده است.
این وزارت همچنان تأکید کرده که تلاشها برای حفاظت از حقوق زنان، جلوگیری از خشونت خانوادگی، تأمین حقوق میراث و نفقه و ازمیانبردن رسمهای ناپسند ادامه دارد.
از سوی دیگر، آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، به مناسبت روز جهانی زن گفته است که زنان در جهان تنها به ۶۴ درصد از حقوق قانونیای که مردان از آن برخوردارند دسترسی دارند.
محرومیت از آموزش
همزمان با این، شماری از دانشآموزان و دانشجویان دختر نیز، به مناسبت روز جهانی زن از امارت اسلامی خواسته اند دروازههای مکتبها و دانشگاهها را دوباره به روی شان باز کند.
مریم، ۲۰ساله از کاپیسا که از ادامه آموزش بازمانده، میگوید آرزو دارد پزشک شود و به کشورش خدمت کند. «صنف هشتم بودم که دروازههای مکتبها به روی دختران بسته شد. خیلی ناراحت شدم. آرزوهایی برای خود و وطنم داشتم. آرزو دارم دروازههای مکتبها دوباره به روی ما باز شود تا بتوانم در آینده یک داکتر خوب شوم و به مردم وطنم خدمت کنم.»
مژگان، ۲۵ساله و دانشجوی رشتهی انجنیری دانشگاه کابل نیز، خواستار بازگشایی دوبارهی دانشگاهها برای دختران است. «باور دارم آموزش نقش بسیار مؤثری در رشد فردی و پیشرفت جامعه دارد. اکنون به آموزشهای آنلاین رو آوردهام، اما این آموزشها جاگزین آموزش حضوری نیست. از حکومت میخواهم زمینهی آموزش برای همه، بهویژه زنان، فراهم شود.»
شیلا، ۲۰ساله از کابل، میگوید که ممنوعیت آموزش باعث شده در سه سال گذشته با مشکلات روحی روبهرو شود. «قبلاً درس میخواندم و مکتب میرفتم و روزم خوب میگذشت. حالا در خانه هستم و بسیار دق میآورم و گریه میکنم. همیشه دلتنگ هستم. نزد داکتر رفتم و گفت افسردگی دارم. دولت باید زمینه تحصیل و کار را برای زنان فراهم کند تا ما با چنین مشکلاتی روبهرو نشویم.»
در همین حال، فعالان حقوق زن و کارشناسان آموزش نیز، بر اهمیت آموزش دختران تأکید میکنند و هشدار میدهند که محرومیت از آموزش پیامدهای گستردهای برای جامعه خواهد داشت.
عالمتاب رسولی، فعال حقوق زن، میگوید: «در قانون اساسی پیشین افغانستان، حق تعلیم و تحصیل برای زنان و دختران به عنوان یک حق بنیادی و اساسی شناخته میشد؛ اما با توجه به شرایط فعلی، متأسفانه زنان و دختران در افغانستان از این حق بازماندهاند و محدودیتهایی برای آنان ایجاد شده است.»
اسماعیل روشنگر، استاد دانشگاه و کارشناس حوزه آموزش، نیز میگوید: «اگر بانوان از تحصیل باز بمانند، پیامدهای آن افزایش ازدواجهای زودهنگام، افزایش خشونت خانوادگی و کاهش توانایی زنان خواهد بود. زنان نیمی از جمعیت جامعه را تشکیل میدهند و نبود مشارکت آنان میتواند به فقر بلندمدت و افزایش ناامیدی و افسردگی در میان آنان منجر شود.»
پس از رویکارآمدن امارت اسلامی، آموزش دختران بالاتر از صنف ششم تا «اطلاع ثانی» ممنوع و بر کار زنان نیز، در بسیاری از بخشها محدودیتهایی وضع شده است.
