به باور دندانپزشکان، تغییرات هورمونی در مراحل مختلف زندگی زنان، از بلوغ تا بارداری و دوران قاعدگی، از عاملهای مهم بروز مشکل در دندانها و لثه به شمار میرود. این تغییرات میتواند سبب التهاب لثه، خونریزی، پوسیدگی دندان و حساسیت آن شود. با این حال، شماری از زنان در بدخشان، میگویند که مشکل دندان در دورههای مختلف زندگی به ویژه پس از ازدواج و در دوران بارداری، افزایش مییابد.
ملیحه، باشندهی بدخشان که چهار سال از ازدواجش میگذرد، میگوید که در دوران بارداری فرزند نخستش، درد شدید دندان را تجربه کرده و پزشک علت آن را تغییرات هورمونی دوران بارداری عنوان کرده است. «وقتی که به فرزند اولم باردار بودم، درد دندانم شدید شده بود. دندانهای آخریام بسیار درد میکرد. بعد به داکتر مراجعه کردم، گفت به خاطر تغییرات هورمونی دوران بارداری است و این سبب میشود دندانها ضعیف شود و در دندانها مشکل به وجود بیاید.»
مدینه کریمی ۳۰ساله، میگوید که مشکل دندان او با بوی بد دهن آغاز شد و سپس با درد و پوسیدگی دندان رسید. او، میافزاید که با وجود درمان، مشکل دوباره برگشته است. «چند سال پیش به خاطر بوی بد دهان به داکتر/پزشک مراجعه کردم و دندانم پرکاری شد، اما درست عصبکشی نشد. چند ماه پیش دوباره دندانم درد کرد و به داکتر رفتم. به دلیل مشکل قلبی، بدون پیچکاری عصبکشی شد و بعد از آن ورم و درد شدید داشتم. بعد از گرفتن دوا بهتر شدم.»
فاطمه رحیمی ۲۷ساله، نیز میگوید که در دوران بارداری نتوانسته است بهموقع نزد پزشک برود و مجبور شده درد دندان را تحمل کند و چند دندانش را نیز از دست داده است. «در دوران بارداری نتوانستم بهموقع به داکتر دندان مراجعه کنم و مجبور شدم درد دندان را تحمل کنم. حالا هم به دلیل مشکل دوامدار، بار بار به داکتر مراجعه میکنم و روند تداویام زمانبر و چندمرحلهای است. فکر میکنم از بیتوجهی خودم به دندانهایم؛ برسنکردن و استفادهی زیاد از شیرینیها، به خصوص در کودکی بوده که حالا تأثیرش را میبینم.»
با این حال، دندانپزشکان، میگویند که تغییرات هورمونی نقش مهمی در افزایش مشکلات دندان در زنان دارد. آنان، میافزایند که این تغییرات در دوران بلوغ، قاعدگی و بارداری، سبب افزایش التهاب لثه و حساسیت دندانها میشود.
محمدصادق رفعت، دندانپزشک در بدخشان، میگوید که تغییرات هورمونی سبب افزایش جریان خون در لثه شده و لثهها را حساستر میسازد. او، میافزاید که بینظمی هورمونی سبب التهاب، خونریزی و کاهش مقاومت لثه در برابر میکروبها میشود و همین موضوع زمینهی رشد میکروبها را در محیط دهن فراهم کرده، احتمال پوسیدگی دندان را افزایش میدهد.
او، میگوید: «تغییرات هورمونی در زنان باعث افزایش جریان خون در لثه میشود و لثهها را حساستر میسازد. در صورت بینظمی هورمونی، لثه دچار التهاب، خونریزی و کاهش مقاومت در برابر میکروبها میشود و این وضعیت محیط دهان را برای رشد میکروبها مساعدتر میسازد و احتمال پوسیدگی دندان را افزایش میدهد، به خصوص در دوران بلوغ، قاعدگی و بارداری.»
فواد صابری، دیگر دندانپزشک در بدخشان، میگوید که تغییرات هورمونی در زنان سبب تغییر در واکنش سیستم دفاعی بدن نسبت به باکتریهای دهن میشود و همین موضوع محیط دهن را برای رشد میکروبها مساعد میسازد. «تغییرات هورمونی در بدن زنان باعث تغییر در واکنش سیستم دفاعی بدن نسبت به باکتریهای دهان میشود و محیط دهان را برای رشد میکروبها مساعدتر میسازد و در نتیجه التهاب لثه افزایش پیدا میکند، خونریزی بیشتر میشود و پوسیدگی دندانها نیز زیاد میشود. به خصوص در دوران بلوغ، قاعدگی و بارداری.»
خان امیری، پزشک متخصص بیماریهای داخلهی عمومی، میگوید که تغذیه در سلامت دندان نقش مهمی دارد و کمبود کلسیم و ویتامینها سبب ضعف دندانها میشود. «تغذیه نقش مهم در سلامت دندان دارد. کمبود کلسیم و ویتامینها، سبب ضعف دندانها میشود و مصرف زیاد شیرینی و نوشابه از عاملهای اصلی پوسیدگی دندان است، به خصوص در دوران بارداری و شیردهی.»
در همین حال، محفوظ سلطانی، آمر مطبوعات ریاست صحت عامهی بدخشان، میگوید که برنامههای آگاهیدهی و خدمات در بخش بهداشت دندان در شفاخانهی ولایتی و برخی مناطق جریان دارد، اما در مناطق دوردست هنوز دسترسی محدود است. «برنامههای آگاهیدهی در بخش صحت دندان جریان دارد و خدمات در شفاخانهی ولایتی و برخی ولسوالیها فعال است، اما در مناطق دوردست دسترسی هنوز محدود است و رعایت اصول بهداشتی و استفاده از وسایل یکبارمصرف برای جلوگیری از انتقال بیماریها بسیار مهم است.»
با این همه، آگاهیدهی، تغذیهی سالم، رعایت بهداشت دهن و مراجعهی منظم و بهموقع به پزشکان دندان، میتواند نقش مهمی در کاهش این مشکلات داشته باشد.
