پنج سال از بازگشت امارت اسلامی به قدرت در افغانستان میگذرد؛ دورهای که در آن این حکومت توانسته است کنترل خود بر سراسر کشور را حفظ کند و روابطش را با شماری از کشورهای منطقه و جهان گسترش دهد. افغانستان در این مدت از انزوای گستردهی سیاسی و دیپلماتیک سالهای نخست فاصله گرفته و تعاملات خود را در سطح منطقهای و بینالمللی افزایش داده است.
امارت اسلامی پس از سقوط نظام جمهوری در ۱۵ آگست ۲۰۲۱، بار دیگر زمام امور افغانستان را به دست گرفت. در ماههای نخست، هیچ کشوری این حکومت را به رسمیت نشناخت و افغانستان با محدودیتهای گسترده در روابط خارجی روبهرو شد.
با گذشت زمان، اما رویکرد شماری از کشورها در برابر حکومت امارت اسلامی از انزوا به سمت تعامل تغییر کرد. چین، ایران، روسیه، پاکستان، هند، کشورهای آسیای مرکزی، امارات متحدهی عربی و قطر، هر کدام با انگیزههای امنیتی، اقتصادی و سیاسی، روابط و کانالهای ارتباطی خود با کابل را گسترش دادند.
گسترش روابط دیپلماتیک
چین از نخستین کشورهایی بود که روابط خود با کابل را در سطح دیپلماتیک گسترش داد. در ۳۰ جنوری ۲۰۲۴، شی جینپینگ، رییسجمهور چین، اعتبارنامهی بلال کریمی، سفیر امارت اسلامی در این کشور را پذیرفت؛ اقدامی که از نظر دیپلماتیک مهم بود، هرچند به معنای شناسایی رسمی حکومت امارت اسلامی نبود.
امارات متحدهی عربی نیز در ۱۵ آگست ۲۰۲۴ اعتبارنامهی بدرالدین حقانی، سفیر امارت اسلامی در ابوظبی را پذیرفت و او در نومبر همان سال اعتبارنامهاش را به رییس امارات متحدهی عربی ارائه کرد.
اوزبیکستان نیز در اکتبر ۲۰۲۴ اعتبارنامهی عبدالغفار بحر، سفیر امارت اسلامی در تاشکند را پذیرفت. روابط کابل و تاشکند در سالهای پسین به ویژه در زمینههای تجارت، ترانزیت و اتصال منطقهای، گسترش یافته است.
ذبیحالله مجاهد، سخنگوی امارت اسلامی، روابط خارجی حکومت امارت اسلامی را اقتصادمحور و مبتنی بر اتصال منطقهای میداند. او، میگوید: «دیپلماسی و روابط خارجی امارت اسلامی استوار بر اصل اقتصاد و اتصالمحور است. میخواهد در اتصال منطقوی رول داشته باشد و مسائل اقتصادی دنبال شود، کشورها بر اساس منافع دو طرف تنظیم شوند و امارت اسلامی در تلاش است با کشورهای اسلامی، منطقه و همسایه روابط خوب تأمین کند، تأمین شده و پیشرفتهای زیادی همچنان صورت گرفته است.»
روسیه؛ نخستین کشور بهرسمیتشناسنده
مهمترین تحول در روابط خارجی امارت اسلامی در ۳ جولای ۲۰۲۵ رخ داد؛ زمانی که روسیه این حکومت را رسماً به رسمیت شناخت و به نخستین کشوری تبدیل شد که پس از بازگشت امارت اسلامی به قدرت، چنین اقدامی انجام داد.
این تحول پس از آن صورت گرفت که مسکو در اپریل ۲۰۲۵ امارت اسلامی را از فهرست سازمانهای ممنوعهی خود بیرون کرد.
در ۱۵ جنوری ۲۰۲۶ نیز ولادیمیر پوتین، رییسجمهور روسیه، اعتبارنامهی گلحسن حسن، سفیر امارت اسلامی در مسکو را دریافت کرد؛ اقدامی که روابط دو طرف را در سطح دیپلماتیک رسمیتر کرد.
پاکستان؛ یکی از دشوارترین پروندهها
در مقابل، روابط کابل و اسلامآباد یکی از دشوارترین پروندههای سیاست خارجی امارت اسلامی در پنج سال گذشته بوده است.
اختلاف بر سر تحریک طالبان پاکستان، امنیت مرزی، خط دیورند و وضعیت مهاجران افغان، روابط دو کشور را از همکاریهای اولیه به تنشهای شدید کشانده است. این تنشها در مقاطعی به درگیریهای مرزی و حملههای هوایی پاکستان در داخل افغانستان نیز منجر شده است.
در سوی دیگر، روابط افغانستان و هند در سالهای پسین روند متفاوتی داشته است. هند فعالیت دیپلماتیک خود در کابل را در سطح محدود از سر گرفت و در اکتبر ۲۰۲۵، امیرخان متقی، وزیر امور خارجهی امارت اسلامی، برای نخستین بار پس از بازگشت این حکومت به قدرت به هند سفر کرد.
ذبیحالله مجاهد، میگوید که افغانستان اکنون با حدود ۴۱ کشور روابط کنسولی دارد و سفارتخانههای این کشورها در افغانستان خدمات لازم را به شهروندان ارائه میکنند. «در سطح عموم میتوانم بگویم افغانستان در حال حاضر با حدود ۴۱ کشور روابط کنسولی دارد، کشورها سفارتخانه دارند و فعالیت و خدمات به شهروندان افغان ارائه میشود.»
تعامل؛ محور روابط خارجی
با وجود این که شناسایی رسمی حکومت امارت اسلامی از سوی بسیاری از کشورها صورت نگرفته، تعامل با کابل در پنج سال گذشته افزایش یافته است.
کشورهای منطقه بیشتر بر همکاریهای اقتصادی، امنیتی، تجارتی و ترانزیتی با افغانستان تمرکز داشته اند. در سوی دیگر، کشورهای غربی و سازمانهای بینالمللی نیز کانالهای سیاسی و انساندوستانهی خود با کابل را حفظ کرده اند.
سازمان ملل متحد نیز در چهارچوب روند دوحه تلاش کرده است زمینهی تعامل منظمتر با افغانستان را فراهم کند. سومین نشست دوحه در بارهی افغانستان در ۳۰ جون و ۱ جولای ۲۰۲۴ برگزار شد و هدف آن ایجاد روندی منظمتر و همآهنگتر برای تعامل جامعهی جهانی با افغانستان بود.
مطیعالله آرینپور، آگاه مسائل سیاسی، میگوید که افغانستان تا حد زیادی از انزوای کامل بینالمللی بیرون شده است. «امارت اسلامی تا حد زیادی توانسته از انزوای کامل بینالمللی افغانستان را بیرون کند و حکومت امارت اسلامی به عنوان واقعیت موجود توسط بیشتر غربیها شناخته شود. حتا اروپاییها در سطح کلان روابط ایجاد کردند و منحیث واقعیت موجود در افغانستان و بازیگر باصلاحیت با امارت تعامل داشته باشند.»
جایگاه افغانستان در سازمان ملل متحد
با وجود گسترش تعاملات دوجانبه، وضعیت افغانستان در سازمان ملل متحد همچنان حلنشده باقی مانده است. کرسی افغانستان در این سازمان در اختیار نمایندهی امارت اسلامی قرار نگرفته و مسئلهی اعتبارنامهی نمایندهی این حکومت همچنان در دست بررسی است.
افغانستان در سازمان همکاری شانگهای همچنان وضعیت ناظر دارد. عبدالجباری اکبری، آگاه مسائل سیاسی، میگوید که رفع اختلافها و ایجاد اجماع منطقهای میتواند زمینه را برای تقویت جایگاه افغانستان در سطح بینالمللی فراهم کند.
او، میافزاید: «امارت اسلامی نقاط اختلافی را به اشتراکی تبدیل کند و کشورهای همسایه نیز یک اجماع منطقهای در قبال افغانستان شکل بدهند؛ زیرا ثبات افغانستان، ثبات منطقه است و ثبات منطقه از جهان. امارت اسلامی در تلاش باشد بعضی چالشهایی که است برداشته شود و شاهد باشیم افغانستان در منطقه و فرامنطقه رقابت داشته باشد و در سازمان ملل متحد نیز دوباره جایگاهش را به دست بیاورد.»
مبارزه با مواد مخدر
در کنار سیاست خارجی، مبارزه با مواد مخدر یکی از سیاستهای مهم امارت اسلامی در پنج سال گذشته بوده است. این حکومت در ۳ اپریل ۲۰۲۲ فرمان ممنوعیت کشت کوکنار را صادر کرد.
گزارشهای دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد نشان میدهد که پس از صدور این فرمان، کشت کوکنار در افغانستان در مقایسه با سالهای پیش از آن کاهش چشمگیری داشته است.
مقامهای امارت اسلامی در پنج سال گذشته، عفو عمومی، ایجاد یک نیروی نظامی واحد، کاهش فساد اداری، مبارزه با مواد مخدر، تأمین بودجهی دولت از درآمدهای داخلی و گسترش روابط خارجی را، از مهمترین دستآوردهای خود عنوان کرده اند.
پنج سال؛ از انزوا تا تعامل
پنج سال پس از بازگشت امارت اسلامی به قدرت، افغانستان از انزوای کامل اولیه فاصله گرفته و روابط خود را با شماری از کشورهای منطقه و جهان گسترش داده است.
شناسایی رسمی امارت اسلامی از سوی روسیه، گسترش روابط دیپلماتیک با کشورهای منطقه، افزایش تعاملات اقتصادی و سیاسی و حفظ کانالهای ارتباطی با کشورهای مختلف، نشان میدهد که تعامل با حکومت امارت اسلامی به بخش مهمی از سیاست کشورها در قبال افغانستان تبدیل شده است.
با این حال، نبود شناسایی گستردهی بینالمللی، وضعیت نمایندگی افغانستان در سازمان ملل متحد، اختلافهای امنیتی با برخی همسایگان و شماری از موضوعهای سیاسی، همچنان از چالشهای پیشروی روابط خارجی افغانستان به شمار میرود.
در مجموع، کارنامهی پنجسالهی امارت اسلامی در حوزهی سیاست و دیپلماسی را میتوان حرکت از انزوای اولیه به سوی تعامل منطقهای و پذیرش تدریجی به عنوان واقعیت سیاسی افغانستان دانست؛ روندی که در کنار گسترش روابط خارجی، همچنان با چالشهایی در مسیر عادیسازی کامل روابط افغانستان با جامعهی جهانی روبهرو است.
