در گوشهای از شهر لشکرگاه، مرکز هلمند، جایی که دماسنج ۴۳ درجه سانتیگراد را نشان میدهد، صبا شب را نه با خواب، بل با نگرانی آغاز میکند. او باردار است و دو کودک خردسال دارد. گرمای طاقتفرسا و قطع مکرر برق، هر راهی را برای آسایش او و فرزندانش بسته است.
صبا هر شب چادری را با آب خیس میکند و روی همان میخوابد؛ راهی که خودش نیز، میداند برای سلامتیاش و کودکی که در شکم دارد مناسب نیست، اما میگوید چاره دیگری ندارد. «باردار هستم و دو طفل خردسال دیگر هم دارم. تمام شب یک چادر را تر میکنم و روی همان میخوابم. میدانم که این کار برای خودم و طفلی که در شکمم است ضرر دارد، اما چارهای ندارم. صبح هم باید زود بیدار شوم و به کارهای خانه برسم. تمام بدنم درد میکند، اما توان خرید یک پنکه یا پنکه شارژی را نداریم.»
اما این تنها روایت هلمند نیست. صدها کیلومتر دورتر، در شهر جلالآباد، مرکز ننگرهار، گرما برای خانوادهی پامیر معنای دیگری دارد؛ نگرانی از بیماری که با هر بار قطعشدن برق، نفسکشیدن برایش دشوارتر میشود.
وقتی برق قطع میشود، پنکه از کار میافتد و دستهای اعضای خانواده جای آن را میگیرد. آنها یکی پس از دیگری با پنکه دستی برای بیمار باد میزنند تا شاید وضعیتش وخیمتر نشود.
پامیر، میگوید: «در خانه ما یک بیمار است. هر وقت برق قطع میشود، حالش خراب میشود و ما مجبوریم با پنکهی دستی برایش باد بزنیم. کودکان از گرما گریه میکنند و سالمندان هم توان تحمل ندارند. شبها نه بیمار آرامش دارد و نه ما.»
در غرب افغانستان نیز، زرغونه، باشندهی تخت سفر هرات، روایت مشابهی دارد. او میگوید در ساعتهایی که برق در دسترس نیست، اعضای خانواده برای کنارآمدن با گرما به نوبت با پنکه دستی یکدیگر را باد میزنند. «چند روز است هوا بسیار گرم شده. برق نیست، آب هم نداریم. شبها از شدت گرمی نفس ما بند میشود. به نوبت با پنکه دستی همدیگر را باد میزنیم تا شاید کمی خواب کنیم. آنقدر آب نداریم که چیزی را تر کنیم و روی آن بخوابیم.»
در شهر مزارشریف، مرکز بلخ، رخسار و خانوادهاش برای مقابله با گرما یک پنکه شارژی تهیه کرده اند. هر بار که برق وصل میشود، نخستین کار شان شارژکردن پنکه است؛ زیرا نمیدانند خاموشی بعدی چه زمانی از راه میرسد. «وقتی برق میرود، واقعاً تحمل گرمی سخت میشود. هر وقت برق بیاید، پنکه شارژی را شارژ میکنیم تا هنگام پرچاوی از آن استفاده کنیم. آب سرد مینوشیم و در جای خنکتر مینشینیم، اما وقتی برق چند ساعت پیهم قطع میشود، هیچ کاری از دست ما ساخته نیست.»
چهار شهر، چهار خانواده و چهار روایت؛ اما مشکل یکی است: گرما، بیبرقی و کمبود امکانات، آرامش را از بسیاری از خانوادهها گرفته است. کودکان بیقرارند، سالمندان بیتاب، بیماران در رنج اند و زنان باردار، شبها را با امید رسیدن صبح سپری میکنند.
همزمان با افزایش شکایت شهروندان از پرچاوی برق، مسئولان شرکت برقرسانی افغانستان (برشنا) میگویند که برای کاهش این چالش ۱۷ پروژهی تازه را برای تأمین برق روی دست گرفته که با اجراییشدن آن مشکل پرچاوی برق تا حد زیادی حل خواهد شد.
محمدصادق حقپرست، سخنگوی شرکت برشنا میگوید: «برای تأمین برق، ۱۷ پروژه را با ظرفیت مجموعی حدود ۱۸۲۰ مگاوات آغاز کرده که با تکمیل آنها، بخش بزرگی از کمبود برق بر طرف خواهد شد. همچنان، برشنا در بخش معیاریسازی شبکهها، نصب ترانسفارمرهای معیاری و افزایش شفافیت شبکه برق نیز کار کرده است.»
افغانستان بخش بزرگی از برق مورد نیاز خود را از کشورهای دیگر وارد میکند و بر بنیاد دادههای شرکت برقرسانی افغانستان (برشنا)، تنها ۳۸ درصد شهروندان افغانستان به برق دسترسی دارند.
