سیری به گذشته در قلمرو فیس‌بوک

مُد شده که هر سال عکس‌های سال‌های گذشته در فیس‌بوک بالا بیاید. شماری از کاربران کنجکاو و باحال تلاش می‌کنند با پسندیدن یا گذاشتن یادداشت پای عکس‌های چند سال پیش دوستان و آشنایان‌شان، آن‌ها را بالا بیاورند و برای خود فانتزی‌یی ایجاد کنند.

عکس‌هایی که بالا می‌آیند در کنار این‌که کیفیت بسیار پایین دارند، حالت‌های عجیب و غریبی نیز دارند که شاید حتی خود صاحبان عکس هم نفهمند در چه وضعی بوده‌اند.

یکی از کاربران فیس‌بوک به گونۀ شوخی‌آمیز پرسیده است که «به نظرتان روزبه‌روز جوان می‌شویم یا تأثیر تکنالوژی است؟» اگر عکس‌های گذشته را با عکس‌های حالا مقایسه کنیم واقعاً هم همین‌طور است. عکس‌هایی که از گذشته بالا می‌آیند از نظر کیفیت و ظاهر خیلی به‌هم ریخته است، اما عکس‌های کنونی قشنگ و مفشن.

پیش‌رفت تکنالوژی یکی از عمده دلایلی‌ست که عکس‌های کنونی قشنگ و جذاب به نظر آید. گزینه‌های زیباسازی که در دوربین‌های جدید به کار برده شده سبب شده تا در عکس‌ها، چهره‌ها بیشتر شبیه هم شوند؛ زیرا از چشم و ابرو گرفته تا لب و گونه، همه اجزای صورت توسط این دوربین‌ها تغییر پیدا می‌کند، اما در تلفن‌های حداقل یک دهه گذشته، گزینه‌های زیباسازی صورت وجود نداشت و اگر وجود هم داشت بسیار اندک بود.

می‌توان گفت عکس‌هایی که از گذشته بالا می‌آید بسیار طبیعی و دست نخورده بودند؛ کاملاً برعکس عکس های جدید.

من هنوز دقیق نمی‌دانم که چه عاملی سبب می‌شود تا کاربران به فکر بالاآوردن عکس‌های گذشته شوند، اما تا جایی که می‌دانم سرگرمیِ جالبی است. حسین سیرت، کاربر فیس‌بوک و خبرنگار که عکس قدیمی‌اش در فیس‌بوک بالا آمده است می‌گوید، از نظر وی این کار جنبۀ طنزی دارد و بیشتر گذشتۀ افراد را به یادشان می‌آورد.

آقای سیرت می‌گوید، ما به بالاآمدن عکس‌های قدیمی می‌خندیم و به یاد می‌آوریم چه تغییرات اجتماعی، فرهنگی و تاریخی به مرور زمان پدید آمده است.

نکتۀ جالب‌ دیگر در مورد عکس‌های گذشته این است که در اکثر عکس‌ها، قیافۀ شخصیت مانند یک سرباز شکست‌خورده به نظر می‌رسد، برخی‌ها هم شبیه دل‌باخته‌یی که به عشق‌شان نرسیده‌اند.

رضا سرور، فولبرایتر و مشاور کمیسیون حقوق بشر می‌گوید که دوستان با پسندیدن عکس‌های قدیمی می‌خواهند به یادمان بیاورند که از کجا به کجا رسیده‌ایم.

عکسی از دوران کودکی آقای سرور در فیس‌بوک بالا آمده که مربوط دوران کودکی‌اش می‌شود، زمانی که پیراهن و شلوار دو رنگ به تن دارد. آقای سرور می‌گوید که یکی از دلایل دو رنگی لباسش فقر بوده است. او می‌گوید، آدم‌ها به مرور زمان در ظاهر، شغل، تحصیل و مکان زنده‌گی شاهد تغییرات جدی هستند و عکس‌های گذشته به یادمان می‌آورد که هرگز نباید اصل خویش را فراموش کنیم.

از آن‌جایی که عکس‌های گذشته در سن نوجوانی و شروع جوانی، معمولاً سال‌های آخر مکتب و سال‌های دانشجویی گرفته شده، می‌توان گفت که شمار کلانی از این کاربران در رابطه‌های عاطفی بوده‌اند و با این عکس‌ها می‌خواستند ثابت بسازند که حال خوشی ندارند و هرگز بدون مخاطب‌شان نمی‌توانند یا نمی‌توانسته‌اند زنده‌گی کنند. خود من هم ممکن است بارها چنین حرف‌هایی تحویل دوستان و اطرافیانم داده باشم، اما اگر روزی به رویم بیاورند، بدون شک یادم نخواهد آمد که آن حرف‌ها در مورد کدام فرد بوده است.

کیهان محمدی، یکی از کاربران فیس‌بوک می‌گوید که فضای مجازی برای کاربران افغانستان خسته‌کن و تهوع‌آور است و ایده‌هایی چون بالاآوردن عکس‌های قدیمی، فرصتی برای شادی مردم است.

کیهان می‌گوید، عکس‌های گذشتۀ‌مان بیشتر با یک متن عاشقانه یا غمگین پُست شده‌اند، حتی اگر آن زمان غمگین یا در رابطه‌یی نبوده‌ایم. به گفتۀ او، ممکن است شرایط زمانی و مقطع سنی ایجاب کند تا افراد در مراحل مختلف زنده‌گی چیزهایی را مُد بپندارند، طوری که در گذشته عشق و موهای پریشان نماد به‌روزبودن بود، امروز اما تکنالوژی.

کاربران فضای مجازی حتی عکس‌های سیاست‌مداران مطرح افغانستان و سرمایه‌دارترین اشخاص دنیا مانند مارک زاکربرگ، موسس فیس‌بوک را نیز بالا آورده‌اند؛ اما با متلک‌ها و نیش‌خندها.

فضای شبکه‌های مجازی در افغانستان همیشه مملو از خبرهای بد و ناراحت‌کننده است و هر کسی به نوبۀ خود تلاش می‌کند خبری را که نشر می‌کند بیشتر مورد توجه و ناراحتی خواننده‌گان قرار گیرد. در چنین فضایی لازم است گاهی فاز تغییر کند و موارد جالب و خنده‌دار جای خبرهای ناگوار و ناراحت‌کننده را بگیرد.

• تصویر نخست از رضا سرور، مشاور کمیسیون حقوق بشر