زنان در روستاهای افغانستان همیشه نقش ارزشمندی در پشت صحنهی اقتصاد محلی داشته اند. امروزه آنها نه تنها در کشتزارها در کنار مردان کار میکنند، بل با تلاش و پشتکار، محصولات کشاورزی را پروسس کرده و با امکانات نخستین و سنتی، چرخهی اقتصاد خانواده را به گردش در آورده و به سوی خودکفایی گام برمیدارند.
شیرین، یکی از این زنان و باشندهی سمنگان است. او با تلاش فراوان، به پروسس محصولات کشاورزی سرگرم است. شیرین، میگوید: «آچار، چتنی و مربا جور میکنیم؛ الحمدلله مشتری زیاد داریم؛ حالا هم مشتری است. قیماق، پنیر و مسکه میسازم؛ هر کسی هر چه سفارش داده باشد، همان را برایش میسازم.»
شیرین با درآمدی که از فروش این محصولات به دست میآورد، نه تنها نیازهای اقتصادی خانوادهی هشتنفرهاش را تأمین میکند، بل بر اقتصاد محلی نیز تأثیر گذاشته است. او، میگوید: «سه کارگر داریم؛ هزینهی زندگی هشتنفرهام را خودم تأمین میکنم. چهار گاو دارم، شیر شان را میفروشم؛ هر هفته پول شیر را میگیرم، با آن خرج گاو، خانه و خودم را میکشم. مقداری هم پسانداز و سود دارد. هر بشکه شیر ۲۰ کیلوگرمی تقریباً ۱۰۰ افغانی سود دارد.»
سلاموطندار را در اکس دنبال کنید
زرمینه محمدی، زن دیگری در بغلان است که با دانش بومی و ابتدایی توانسته است یک کارخانهی کوچک بسازد. او، داستان کار خود را چنین روایت میکند: «لبنیات، چتنی، آچار، قیماق و مسکه میسازیم. کارم را از خانه شروع کردم. تنها یک گاو داشتم و پسرم یک غرفهی کوچک داشت. من ماست و قیماق میساختم و او در آن غرفه میفروخت. کمکم مشتری زیاد شد. از یک یا دو کیلوگرم شروع کردم و حالا به ۵۰ یا ۶۰ کیلوگرم رسیدهام. فهمیدم که میتوانم این کار را ادامه بدهم.»
او، میگوید که با وجود برخوردهای منفی و بیانگیزگی اطرافیان در آغاز کار، امروز صاحب یک دکان کوچک است و فعالیت خود را گسترش داده است. «خوشبختانه حالا دکان کوچکم را بسیار بزرگ میبینم؛ چون مشتریانم زیاد هستند. وقتی محصولاتم را میچشند و خوش شان میآید؛ بارها بازمیگردند. اگر دولت از ما حمایت کند، میتوانم زمینهی کار را برای زنان بیشتری فراهم کنم.»
زرمینه اکنون تلاش دارد برای کشت و پروسس سمارق نیز زمینهسازی کند. «امید دارم اسپانسری/حامی پیدا کنم تا جای مناسبتری برای کشت سمارق پیدا کنیم.»
از سویی هم، با وجود تمام این تلاشها و خلاقیتها، نبود بازار منظم و بیتوجهی مسئولان و نهادهای حمایتی، از جمله مشکلاتی است که زنان روستانشین با آن روبهرو اند.
گلالی، زنی در سمنگان که به پروسس میوهی خشک و تولید مربا مصروف است، میگوید: «از کسی حمایتی دریافت نکردهام. بعضیها خیاطی میکنند؛ ولی ما فقط همین مربا، چتنی و آچار بلد هستیم. حتا صابون را هم خودم یاد گرفتم؛ کسی یادم نداده و حمایتی هم نشدم.»
در سوی دیگر، برخی دکانداران نبود بستهبندی معیاری را دلیل ضعف بازار فروش محصولات زنان عنوان میکنند. جاوید، یکی از فروشندگان لبنیات، میگوید: «اگر محصول استندرد باشد، خوب فروش میرود. لبنیاتی که در کارخانه ساخته میشود، تمیز و منظم است؛ ولی ماستی که خانمها در خانه درست میکنند، مردم خوش شان نمیآید؛ چون فکر میکنند آلوده است یا رویش پوشیده نیست.»
سلاموطندار را در تلگرام دنبال کنید
با این حال، کارشناسان مسائل اقتصادی، فعالیت زنان روستانشین را اساس اقتصاد خانوادهها میدانند و بر پشتیبانی از آنها تأکید میکنند. طیبه ارشاد، کارشناس مسائل اقتصادی، میگوید: «وقتی یک زن از سوی دولت یا حتا یک شخص حمایت شود، انگیزهی بیشتری برای کار میگیرد. اگر شرکتها برای آنها وسایل فراهم کنند، هم کیفیت محصولات بالا میرود، هم درآمد افزایش مییابد و هم سرمایهگذاری در میان زنان شکل میگیرد که برای اقتصاد کشور نیز مفید است.»
در همین حال، مسئولان اتحادیههای زراعتی، نیز نقش زنان را در محصولات کشاورزی بسیار مهم میدانند. عبدالخالق مبارز، مسئول یکی از اتحادیههای میوهی خشک در سمنگان، به سلاموطندار میگوید: «سالانه سه تا چهار هزار سیر بادام را این خانمها مغز میکنند و پروسس میکنند. از هر سیر پنجاه افغانی دریافت میکنند و همیشه در این بخش مشغول اند.»
گفتنی است که هرچند زنان روستانشین در حاشیهی اقتصاد افغانستان قرار دارند؛ اما نقش حیاتی در تأمین امنیت غذایی و تولیدات محلی ایفا میکنند. آنها با وجود نبود امکانات، سالها است در کنار کار در کشتزارها، به پروسس، بستهبندی و فروش محصولات کشاورزی سرگرم اند. اگر این تلاشها مورد پشتیبانی قرار گیرد، میتواند به یکی از ستونهای محکم اقتصاد محلی و حتا ملی بدل شود.
