لغمان، جایی است که بیشتر باشندگان آن از طریق کشاورزی و منابع طبیعی هزینههای زندگی خود را تأمین میکنند. این ولایت با داشتن کوههای سرسبز، جنگلهای طبیعی و رودخانههای جاری، از مناطق مهم زراعتی و طبیعی افغانستان به شمار میرود. دو رودخانهی مهم در لغمان، الیشنگ و الینگار، از منابع اساسی زندگی مردم محسوب میشوند.
این رودخانهها، زمینهای وسیع زراعتی را آبیاری و به هزاران خانواده آب مورد نیاز کشاورزی، دامداری و آشامیدن را فراهم میکند. کشاورزان محلی، میگویند که اگر آب این رودخانهها نباشد، بخش بزرگی از حاصلات شان از بین میرود.
کشاورزان مناطق اطراف رودخانهی الیشنگ، میگویند با وجود این که زمینهای شان از آب این رودخانه آبیاری میشود؛ اما در زمستان آب آن کم یا کامل خشک میشود که بر حاصلات شان تأثیر منفی دارد.
انصارالله، یکی از کشاورزانی که زمینش را از آب رودخانهی الیشنگ آبیاری میکند، میگوید: «در تابستان آب این رودخانه زیاد است؛ اما در زمستان کم میشود یا اصلاً وجود ندارد، دلیل آن قطع جنگلها است. برفهایی که در زمستان میبارد، زودتر آب میشود و در نتیجه زمینهای زراعتی حاصل نمیدهند.»
در همین حال، کشاورزانی که از آب رودخانهی الینگار استفاده میکنند، میگویند که به دلیل موجودیت آب بیشتر، میتوانند از زمینهای شان در یک سال، سه تا چهار بار حاصل بگیرند. آنان، از حکومت میخواهند که کانالها و بندهای آب بسازد.
محمدالدین، باشندهی منطقهی «میرحسن» در لغمان، میگوید: «ما با آب رودخانهی الینگار زمینهای خود را آبیاری میکنیم، اما زمانی که سیل میآید، کانالها و بندها را تخریب میکند؛ چون اینها ابتدایی و غیرمعیاری ساخته شده اند. از حکومت و مؤسسهها میخواهیم که کانالهای معیاری و مستحکم بسازند تا بتوانیم همچنان چندین بار در سال حاصل بگیریم.»
کارشناسان محیط زیست، میگویند که در سالهای پسین، تغییرات اقلیمی، کاهش بارندگی، قطع جنگلها و استفادهی نادرست از آب، آیندهی این رودخانهها را با خطر روبهرو کرده است.
توریالی پیغام، استاد دانشکدهی زراعت دانشگاه لغمان، میگوید: «کانالهای آبرسانی فرسوده شده و بخش زیادی از آب پیش از رسیدن به زمینهای زراعتی هدر میرود. همچنان، سیلابهای ناگهانی گاهی زمینهای زراعتی را تخریب میکند.»
این استاد دانشگاه، میافزاید: «در مناطقی که رودخانهها از آن جا سرچشمه میگیرند، آب باران و برف توسط ریشهی گیاهان جذب میشود و به صورت منظم جریان پیدا میکند؛ اما اگر جنگلها از بین بروند، آب باران خاک را نیز با خود میبرد و دیگر استفادهی مؤثر از آن ممکن نیست.»
مسئولان در ریاست زراعت، آبیاری و مالداری لغمان، میگویند که بهبود مدیریت آب، بازسازی سیستمهای آبیاری و احیای جنگلها میتواند از بروز این مشکلات پیشگیری کند.
محمد شاکر، مدیر منابع طبیعی ریاست زراعت لغمان، میگوید: «همکاری مشترک مردم و حکومت برای حفاظت از منابع طبیعی بسیار مهم است. این دو رودخانه (الیشنگ و الینگار) باعث زیبایی و اهمیت خاص لغمان شده و حدود ۲۵ هزار هکتار زمین را آبیاری میکند. در برخی مناطق، حتا تا چهار بار در سال از یک زمین حاصل به دست میآید.»
رودخانههای الیشنگ و الینگار، نقش اساسی در ثبات اقتصادی و محیطزیستی لغمان دارند. اگر این منابع آبی به درستی مدیریت و حفاظت نشود، در آینده زراعت، محیط زیست و زندگی مردم با چالشهای جدی روبهرو خواهد شد.
