با وجود تهدیدهای جدی محیطزیستی مانند قطع گستردهی جنگلات، خشکسالی و آلودگی، شماری از جوانان با نهالشانی، گردآوری تخم گیاهان کوهی و آگاهیدهی به مردم، در تلاش اند تا آیندهای سبز و پایدار برای افغانستان بسازند. نتیجهی گفتوگوی سلاموطندار با ۲۰ جوان داوطلب برای نهالشانی در ولایتهای دایکندی، بدخشان، بامیان، میدانوردک، غزنی، غور، سمنگان، بغلان و کابل، نشان میدهد که این جوانان با حس مسئولیت و تعهد انسانی سهم خود را در حفاظت از طبیعت ادا کرده اند؛ تلاشهایی که بیشتر داوطلبانه و بدون پشتیبانی گسترده انجام میشود.
رضا جعفری ۳۵ساله از دایکندی که یک سال میشود به گونهی داوطلب در بخش سرسبزی فعالیت میکند، میگوید: «علت اساسی که ما به کارهای رضاکارانه رو آوردهایم، این است که هر طرف خود را ما میبینیم در کشور خود، متأسفانه که تمام تپهها عاری از جنگلات شده، گیاهان همه از بین رفته با استفادهی بیرویهی مردم و افزایش نفوس. عدم آگاهی مردم باعث شده که مردم از جنگلات کوهها بسیار استفادهی بیرویه کنند.»
هلمند عثمانی ۲۴ساله، باشندهی کابل که بیش از چهار سال است در فعالیتهای داوطلبانهی محیطزیستی حضور دارد، میگوید که دیدن آلودگی گسترده، کاهش فضای سبز، بیتوجهی مردم و استفادهی بیرویهی مردم از جنگلات کوهی، سبب شد که در این بخش فعالیت کند. «علاقهمندی من به طبیعت و همچنان مشکلاتی که در محیط زیست و جامعه میبینیم، مانند آلودگی هوا و کمبود فضای سبز، باعث شد تصمیم بگیرم به عنوان یک داوطلب در بخش حفاظت از محیط زیست فعالیت کنم.»
محمدنسیم حسینزادهی ۳۸ساله، باشندهی بامیان که در بخش گردآوری تخم کوهی و آگاهیدهی مردم برای حفاظت از محیط زیست فعالیت دارد، میگوید: «فعالیتی که انجام دادهام، گردآوری تخمهای کوهی جنگلات بوده و بستهبندی و توزیع آن به کسانی که علاقهمند شده بذرافشانی و فعالیت بکنند. در جاهای مختلف توزیع کردیم، در سطح بامیان و در ولسوالیها و قریههای مختلف.»
سلیم جمیلی ۳۰ساله، باشندهی غزنی نیز که در بخش گردآوری بذر کوهی و آگاهیدهی مردم برای حفاظت از محیط زیست فعالیت دارد، میگوید: «تا حالا در بخش فعالیتهایم باید بگویم که آگاهی مردم را در بارهی پاکنگهداشتن محیط بالا بردهام، در بخش آگاهی عامه و اذهان عامه کار کردهام، در برنامههای نهالشانی، پاککاری محیط و کوچهها و پاککاری زبالهها با جوانها کار کردهام.»
این جوانان، میگویند که کمبود امکانات، نبود پشتیبانی مالی و فنی و نیز پایینبودن سطح آگاهی مردم، از مهمترین چالشهایی اند که آنها با آن روبهرو اند. محمدزمان باهنر ۳۳ساله، باشندهی بامیان، میگوید: «مشکلاتی که اکنون با آن روبهرو هستیم، این است که ما به اندازهای که باید پشتیبانی لازم از طرف نهادهای خیریه شویم، نمیشویم. مورد دیگر هم نبود امکانات کافی است و مشکل بعدی درماندهبودن کمپاین/کارزار است. اگر ما بخواهیم کمپاین راهاندازی کنیم، اول باید ذهنیت مردم را تغییر بدهیم.»
احمدسجاد، باشندهی بدخشان، میگوید: «مشکلاتی که مواجه شدیم، نبود امکانات و همچنان عدم حمایت از مردم بود؛ چون کار یک نفر نیست؛ چون محیط زیست توجه از طرف عموم دارد، باید از طرف یک نهاد و گروهی از مردم حمایت شود تا یک ایده در بارهی بهترشدن محیط زیست دارد، انجام شود.»
با این حال، کارشناسان محیط زیست، نیز نقش جوانان داوطلب را مهم میدانند و میگویند که آگاهسازی و تقویت حس مسئولیتپذیری میتواند با اقدامهای ساده مانند نهالشانی، پاکسازی محیط و آگاهیدهی، تغییرهای مثبتی در پاکی و سرسبزی محیط زیست به وجود بیاورد. به باور آنان، فعالیتهای گروهی و کارزارهای محیطزیستی نیز میتواند زمینهی مشارکت گستردهتر مردم را در حفاظت از طبیعت فراهم کند.
اسحاق وکیلی، کارشناس محیط زیست، در این باره میگوید: «وقتی جوانان آگاه باشند و احساس مسئولیت بکنند، میتوانند با کارهای ساده ولی مؤثر مانند نهالشانی، پاککاری محیط و آگاهیدهی به دیگران، باعث تغییر محیط زیست شوند. فعالیتهای گروهی و کمپاینهای محیطزیستی هم میتواند مردم را بیشتر درگیر کند. در زمینهی حفاظت محیط زیست و برای کاهش استفادهی بیرویه، باید از خود ما شروع کنیم؛ در مصرف آب و برق، صرفهجویی و از پلاستیک کمتر استفاده کنیم.»
مسئولان در وزارت زراعت، آبیاری و مالداری، میگویند که آنان جلوی قطع و قاچاق جنگلات را در سراسر کشور گرفته اند. به گفتهی آنان، اکنون حدود دو میلیون هکتار زمین در سراسر کشور زیر پوشش جنگلات قرار دارند که بیش از ۲.۸ درصد از خاک افغانستان را تشکیل میدهد. شیرمحمد حاتمی، رییس اطلاعات وزارت زراعت، آبیاری و مالداری، به سلاموطندار میگوید که این وزارت برای حفاظت از محیط زیست برنامههای آگاهیدهی برگزار کرده است. «به هدف حفاظت از جنگلات و پیشگیری از قطع بیرویه، وزارت زراعت برنامههای گستردهی آگاهیدهی را در ولایتهای دارای جنگل راهاندازی کرده است تا مردم در همکاری با امارت اسلامی در حفظ جنگلات سهم فعال بگیرند.»
مسئولان در ادارهی ملی حفاظت محیط زیست، میگویند که برنامههای ویژه برای جذب جوانان و اقشار مختلف از نقاط مختلف کشور به عنوان داوطلب برای حفاظت از محیط زیست در نظر گرفته شده است. محبالله بهار، سخنگوی ادارهی ملی حفاظت محیط زیست، میگوید که این اداره در سال گذشته حدود ۱۷۰۰ برنامه، پروژه و سمینار در سطح کشور برگزار کرد تا مردم در بارهی حفاظت از محیط زیست آگاهی پیدا کنند. «در بخش آگاهیدهی عامه، ادارهی ملی حفاظت محیط زیست تنها در سال گذشته توانسته است حدود ۱۷۰۰ برنامه، پروژه، ورکشاپ و سمینار مختلف را در سطح کشور برگزار کند. در این برنامهها، فعالیتهایی در زمینهی آگاهیدهی انجام شده تا مردم متوجه و تشویق شوند که مسئولیت خود را در قبال محیط زیست انجام دهند، از تخریب آن خودداری و از آن محافظت کنند.»
مسئولان در شهرداری کابل، نیز میگویند که کارزارهای نهالشانی بهاری به پیشواز سال ۱۴۰۵ حدود ۱۵ روز پیش آغاز شده و تا پایان حمل ادامه دارد. نعمتالله بارکزی، مشاور امور فرهنگی شهرداری کابل، میگوید که این اداره در نظر دارد حدود یک میلیون اصله نهال و بتههای گل زینتی را در سطح شهر غرس کند. او، میافزاید: «شاروالی کابل به سهم خود در حدود یک میلیون اصله نهال و گلبتههای زینتی و فرشی را در شهر کابل غرس میکند و بدون شک همکاری مردم، همکاری جوانان و اقشار مختلف برای ما بسیار مهم است. در بخشهای مختلف شهر کابل کسانی که توانمندی خریداری نهال را داشتند، در این کمپاین با شاروالی کابل همکار شدند و حتا بسیاری از جوانان به خاطر غرس نهالهایی که شاروالی کابل غرس میکرد، بیل به دست گرفتند و با ما همکاری کردند.»
برنامهی توسعهای سازمان ملل متحد در گزارش سال ۲۰۲۵ خود اعلام کرده که افغانستان در میان ۱۰ کشور آسیبپذیر در برابر تغییرات اقلیمی قرار دارد و مدیریت ضعیف فاضلاب و منابع آب، با کمبود فضاهای سبز، سلامت و زندگی شهروندان این کشور را تهدید میکند.
