ناآگاهی و ناداری، زنان باردار را از خدمات درمانی باز داشته است

گفت‌وگوی سلام‌وطندار با ۱۵ زنی که به تازگی دوره‌ی بارداری را سپری کرده اند، نشان می‌دهد که این زنان به دلیل محدودیت دست‌رسی به خدمات درمانی، در این دوره و پس از زایمان، به ضعف‌های شدید جسمی و سوء‌‌تغذیه دچار شده اند.

شماری از گفت‌وگوشوندگان در این گزارش، گفته اند که در دوره‌ی بارداری دو-سه نوبت به پزشک مراجعه کرده؛ اما به دلیل ناتوانی اقتصادی نتوانستند داروی مورد نیاز را بگیرند. شماری هم گفته اند که در دوره‌ی بارداری به غذای مقوی دست‌رسی نداشته اند.

عادله‌ی ۳۵ساله، باشنده‌ی کابل که زایمان‌های پی‌هم را سپری کرده، می‌گوید که در واپسین دوره‌ی بارداری‌اش نزد پزشک نرفته و به همین دلیل، کم‌خونی‌اش تشدید شده است. او می‌افزاید: «کم‌خونی‌ام خیلی زیاد شد؛ دیگر حرکت نداشتم؛ یکی-دو بار خون گرفتم؛ به خاطر غریبی است که نمی‌توانم به داکتر بروم؛ روزی هم شده که حتا نان خود را پیدا نتوانستم و فقط روز را با آب سپری کردم.»

حسیبای ۲۰ساله، باشنده‌ی پروان که مادر دو فرزند است، می‌گوید که به دلیل ناتوانی شوهرش در تأمین نیازهای زندگی، در دوره‌ی بارداری از دریافت مراقبت‌های این دوره و غذای مناسب محروم مانده است. به گفته‌ی این زن، «شوهرم هفت هزار معاش دارد؛ کجا می‌توانیم غذای درست بخوریم؛ در همین ۹ ماه بارداری دو بار پیش داکتر رفتم؛ اما تنها نیم دارو را می‌توانستم بگیرم.»

با این که شماری از کلینیک‌ها و مرکزها در کابل و ولایت‌ها به زنان باردار خدمات درمانی رایگان ارائه‌ می‌کنند؛ اما گفت‌وگوشوندگان زن در این گزارش، گفته اند که از این مرکزها و ارائه‌ی خدمات به زنان باردار در آن‌ها، آگاهی ندارند.

مریم ۳۶ساله، باشنده‌ی کابل، می‌گوید: «ششمین بارداری‌ام است؛ شوهرم بی‌کار است؛ در طول باردای دو بار رفتم پیش داکتر؛ دواهایی که داکتر هم می‌دهد توان ما بود می‌گیریم، نبود نمی‌گیریم؛ از کلینیک‌هایی که به زنان باردار دارو می‌دهد یا معاینه می‌کند، خبر ندارم.»

مسعوده‌ی ۴۰‌ساله، مادری در فاریاب، می‌گوید: «اگر می‌فهمیدم که کلینیک کجا است چه رقم دارو به زنان می‌دهند، می‌رفتم؛ هیچ دارو گرفته نمی‌توانم؛ اکنون هم خودم ضعیف استم و هم کودکم.»

هفت تن از گفت‌وگوشوندگان این گزارش، گفته اند که در دوره‌ی بارداری با کم‌خونی، ریزش مو، کاهش وزن و خستگی، رو‌به‌رو شده اند.

عزیزه‌ی ۳۵ساله، باشنده‌ی کاپیسا، می‌گوید: «در دوران بارداری کم‌خونی، سردرد و پادرد؛ کودکانم هم ضعیف بود؛ حال خودم هم تکلیف دارم و کودکم هم ضعیف است؛ ویتامین‌ها یا داروهایی را که داکتران توصیه کرده بود، نتوانستم بگیرم.»

نفیسه‌ی ۲۸ساله، باشنده‌ی ولسوالی ده‌سبز کابل، می‌گوید که به دلیل دست‌رسی‌نداشتن به غذای مقوی در دوره‌ی بارداری، اکنون دچار ضعف شده است. «در زمانی که باردار بودم، غذاهای تقویتی نداشتم؛ اکنون چند قدم که می‌روم، دلم می‌لرزد؛ خیلی ضعیف استم؛ داکتر به من داو توصیه کرد؛ اما توان خرید آن‌ها را ندارم.»

در سوی دیگر، شماری از پزشکان نسایی-ولادی، با مهم‌خواندن دست‌رسی به دارو و غذای مقوی در دوره‌ی بارداری، می‌گویند که محرومیت زنان از خدمات درمانی و تغذیه‌ی سالم جان مادر و جنین را با خطر روبه‌رو می‌کند.

لیزا شمع‌ریز، متخصص نسایی-ولادی، می‌گوید که تغذیه‌ی سالم، دریافت پروتین، ویتامین‌ها و مواد معدنی در دوره‌ی بارداری سلامت مادر و نوزاد را تضمین می‌کند. او می‌افزاید: «اگر در دوره‌ی بارداری برای مادر دارو  و غذای کافی نرسد، سبب کاهش شدید وزن، ضعف، ریزش مو، کاهش پروتین‌ها، آهن و مواد معدنی در مادر شود؛ در چنین شرایط تغذیه‌ی سالم، اخذ بسته‌های کوچک غذایی و تابلیت‌های مثل فولیک اسید و کلسیم، کمک‌کننده است.»

تغذیه‌ی ناکافی مادران در دوره‌ی بارداری، ولادت‌های پی‌هم، ازدواج زودهنگام، کم‌بود امکان‌های درمانی، دست‌رسی‌نداشتن به خدمات معیاری بهداشتی، از عامل‌های اصلی مرگ‌ومیر مادران و نوزادان در افغانستان دانسته می‌شود.

با این همه، شرافت‌زمان امرخیل، سخن‌گوی وزارت صحت عامه‌ی امارت اسلامی، می‌گوید که برنامه‌های آگاهی‌دهی به زنان باردار را راه‌اندازی خواهند کرد. «برای زنان باردار به گونه‎‌ی دوام‌دار و بر اساس راه‌اندازی برخی کارزارهای فولیک اسید و برخی داروهای تقویتی دیگر توزیع کردیم؛ اما برخی مواقع مشکل در تهیه‌ی داروها یا مشکلات دیگر سبب می‌شود که به یک شفاخانه دارو نرسد.»

بر بنیاد آمار ارائه‌شده از سوی بخش زنان سازمان ملل متحد و دفتر هم‌‌آهنگ‌کننده کمک‌های انسان‌دوستانه‌ی این سازمان در افغانستان (اوچا)، در هر ۱۰۰ هزار زایمان در افغانستان دست‌کم ۶۰۰ مادر جان‌های‌ خود را از دست می‌دهند. آماری که به گفته‌ی این نهادها، سه برابر میانگین جهانی است.