شماری از گلخانهداران در هرات، میگویند که هرچند کشت گلخانهای فرصتهایی برای درآمد و تأمین نیازهای خانواده فراهم کرده؛ اما برای بسیاری از آنان ثبات اقتصادی به همراه نداشته است و با فشارهای مالی و وابستگی به خرید نسیه روبهرو اند.
ناصر، یکی از گلخانهداران در منطقهی «شیدایی» هرات، میگوید که کشت گلخانهای هرچند سودآور است؛ اما برای بسیاری از فعالان این بخش ثبات اقتصادی ایجاد نکرده است و آنان ناچار اند در کنار آن، به شغلهای دیگر نیز بپردازند. او، میافزاید: «من سه سال است که گلخانه دارم، خیار و بادنجان رومی کشت میکنم. بالاخره ضرر خود را دارد؛ اما سود خود را هم دارد. من هم گلخانه دارم و هم خیاطی میکنم.»
علیرضا، یکی دیگر از گلخانهداران در منطقهی «شیدایی» هرات، میگوید که از چهار سال به این سو سرگرم کشت گلخانهای است و بسیاری از هزینههای گلخانهاش را به گونهی نسیه تأمین میکند. او، میافزاید: «مشکلات زیاد است. ما کود و وسایل مورد نیاز را نسیه میآوریم و وقتی محصول به دست آید، پول آن را میدهیم. بالاخره به سختی خرج ما درمیآید. اگر از ما حمایت شود، کار خود را گسترش میدهیم؛ هر قدر تولید زیاد باشد، درآمد هم بیشتر میشود و اگر کم باشد، صرف نمیکند.»
در کنار مشکلات اقتصادی، تغییرات اقلیمی نیز زیانهای سنگینی به گلخانهداران این ولایت وارد کرده؛ زیانهایی که در بسیاری موارد توان ادامهی کار را از آنان گرفته است. بصیراحمد محمدی، دیگر گلخانهدار در منطقهی «شیدایی» هرات، میگوید که در نتیجهی توفانهای شدید سال روان خورشیدی در این منطقه، سه گلخانهاش تخریب شده است. او، میگوید که بیش از ۵۰۰ هزار افغانی در این گلخانهها سرمایهگذاری کرده بود و دیگر توان بازسازی آنها را ندارد.
این گلخانهدار، میافزاید: «امسال در شیدایی بادها شدید بود، توفان آمد و گلخانههای ما را خراب کرد. ما پول نداشتیم دوباره بسازیم، آن را به فروش گذاشتیم. پنج-شش سال گلخانهداری کردم، حالا بیکارم. چوبها را میفروشم و خرج خانه میکنم؛ نه پولی است که گلخانه بسازم و نه هم گلخانهای باقی مانده است.»
با وجود این چالشها، کارشناسان مسائل اقتصادی در هرات، به این باور اند که توسعهی گلخانهها در این ولایت نقش مهمی در کاهش واردات سبزیها و تقویت تولیدهای داخلی داشته است. محمدرفیق شهیر، کارشناس مسائل اقتصادی در هرات، میگوید که توسعهی کشت گلخانهای سبب شده است تا در بسیاری از فصلها نیاز بازار محلی از تولیدهای داخلی تأمین شود.
او، میافزاید: «گلخانهها نقش عمدهای در جایگزینی واردات سبزیجات از ایران، پاکستان و حتا چین داشته اند. توسعهی کشت گلخانهای در هرات باعث شده میزان واردات از این کشورها کاهش یابد؛ هرچند در برخی فصلها واردات ادامه دارد؛ اما دولت با وضع تعرفههای بلند از گلخانهداران حمایت کرده است.»
در سوی دیگر، کارشناسان امور کشاورزی، کمبود دانش تخصصی و مهارتهای نوین را از چالشهای اساسی گلخانهداران میدانند. محمودشاه حیدریان، کارشناس امور کشاورزی در هرات، میگوید: «در بسیاری از مناطق، دانش و مهارت به صورت محدود است و نیاز به آموزشهای نوین گلخانهای، به ویژه در بخش مدیریت امراض و آفات، احساس میشود. از نظر تکنالوژی نیز سیستمهای نوین مانند آبیاری قطرهای و کنترل حرارت و رطوبت به گونهی کافی مورد استفاده قرار نمیگیرد. افرادی که در این بخش کار میکنند، باید بتوانند به صورت درست از امکانات موجود مانند دستگاههای سنجش حرارت و رطوبت، استفاده کنند.»
با این حال، مسئولان در ریاست زراعت، آبیاری و مالداری هرات، میگویند که توان حمایتی این ریاست نسبت به گذشته کاهش یافته است. بشیراحمد احمدی، مسئول ترویج ریاست زراعت هرات، میگوید: «آن بودجهای که در سالهای قبل وجود داشت، اکنون در دسترس نیست و اکنون از بودجهی ملی استفاده میکنیم. امکانات و بودجهای در اختیار ریاست زراعت نیست که بتوانیم کود یا وسایل مورد نیاز گلخانهداران را فراهم کنیم. ریاست زراعت هرات یک ادارهی کامل تخنیکی و مسلکی است و ما در بخش رهنمایی و معرفی تکنالوژیهای جدید در خدمت گلخانهداران هستیم.»
کشت گلخانهای در هرات، فراتر از یک فعالیت اقتصادی ساده است. پایداری این بخش تنها با پشتیبانی مؤثر حکومت، آموزشهای تخصصی و دسترسی به فنآوریهای نوین، امکانپذیر خواهد بود؛ امری که میتواند نقش مهمی در تقویت تولید داخلی و تأمین امنیت غذایی ایفا کند.
