از کم‌خونی تا مادران ناسالم؛ بهای نادیده‌گرفتن تغذیه‌ی دختران

کارشناسان صحی، ۱۱ تا ۱۴سالگی را مهم‌ترین مرحله‌ی رشد بدن می‌دانند؛ اما در افغانستان بیش‌تر دختران در این سن از تغذیه‌ی متوازن و باکیفیت بی‌بهره اند. دختران نه تنها با مشکلات اقتصادی، بل به دلیل نبود آگاهی، باورهای نادرست سنتی و بی‌توجهی خانواده‌ها نیز در زندگی با دشواری‌های گوناگونی دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

در مناطق روستایی بیش‌تر دختران به دلیل مشکلات اقتصادی به غذای کافی دست‌رسی ندارند و حتا نمی‌توانند غذاهای مغذی مصرف کنند؛ از همین رو با کم‌بود کلسیم، آهن، ویتامین‌ها و دیگر مواد مهم روبه‌رو اند. پزشکان، می‌گویند که این کم‌بودها نه تنها سلامت جسمی آنان را آسیب می‌زند، بل بر وضعیت روانی، تحصیل، خواب و حتا شخصیت آنان نیز تأثیر منفی می‌گذارد.

بسیاری از این دختران پس از ازدواج به دلیل بدن ضعیف و ناسالم در دوران بارداری با مشکلات خطرناک و بیماری‌های متعددی روبه‌رو می‌شوند. مشکل جدی این است که در مناطق دورافتاده‌ی افغانستان هنوز هم در زمینه‌ی تغذیه میان پسران و دختران تبعیض وجود دارد که این رفتار نه تنها ناعادلانه و یک سنت نادرست است، بل با دین اسلام نیز در تضاد است.

مروه‌ی ۱۳ساله، نه تنها از وضعیت بد اقتصادی شکایت دارد، بل از تبعیض در خانواده در زمینه‌ی تغذیه میان پسران و دختران نیز رنج می‌برد. مروه، می‌گوید: «اگر راست بگویم، وضعیت اقتصادی ما بسیار بد است؛ اما اگر هم غذای مفیدی به خانه آورده شود، مادرم به برادرم می‌دهد. می‌گوید این را بخورد تا قوی شود، او مرد صحرا است و تو که در خانه هستی.»

از سوی دیگر، دخترانی نیز هستند که خود نسبت به غذاهای مفید خانگی بی‌میلی دارند و غذاهای ناسالم بازار را ترجیح می‌دهند که این موضوع خود تأثیر منفی بسیاری بر سلامت آنان می‌گذارد. سمیه‌ی ۱۲ساله، باشنده‌ی ولسوالی چپرهار ننگرهار، می‌گوید: «غذاها و سبزی‌هایی که در خانه پخته می‌شوند، از آن‌ها خوشم نمی‌آید. از بازار غذاهای سرخ‌شده برای خودم می‌خرم. حتا پیش داکتر/پزشک رفتم و گفت این کار و خوردن این گونه غذاها سیستم ایمنی بدنت را ضعیف می‌کند و با مشکلات بسیاری روبه‌رو می‌شوی. من حرف داکتر را قبول نمی‌کنم و باز هم از بازار هر چیزی دلم شود، می‌خرم و می‌خورم، دلم نمی‌شود از این کار دست بردارم.»

این گونه رفتارها و شرایط، مادران را نیز نگران کرده است. شماری از مادران، می‌گویند که با وجود تلاش‌های پیوسته‌ی ‌شان هنوز راه حلی برای این مشکلات نیافته ‌اند.

حسینه، باشنده‌ی ننگرهار، در باره‌ی دختر ۱۸ساله‌ی بیمارش که به موقع تغذیه‌ی مناسب نداشته است، چنین می‌گوید: «دخترم ۱۸ساله است. وقتی کوچک بود یا بی‌اشتهایی می‌کرد، یا غذایش را دوست نداشت و نمی‌خورد، یا دلش می‌زد. حالا که بزرگ شده، با مشکلات سلامتی زیادی روبه‌رو است؛ کم‌خونی، کم‌بود کلسیم، ضعف بینایی و احساس خستگی زیاد دارد. داکتران می‌گویند در آن زمان مواد مورد نیاز بدنش تأمین نشده و همین دلیل مشکلات امروز او است.»

نسرین، مادری دیگر، نیز از بیماری فرزندانش نگران است. او، می‌گوید که با وجود تلاش‌های پیوسته‌اش باز هم دخترانش از غذاهای سالم روی گردانده و خواستار غذاهای بی‌کیفیت بازار اند. «همیشه تلاشم این است که برای فرزندانم غذای سالم تهیه کنم؛ اما متأسفانه تا کنون نتوانسته‌ام فرزندانم با اشتها و از ته دل این غذاها را بخورند. غذایی که در خانه تهیه می‌کنم، از من می‌خواهند غذای بازار تهیه کنم؛ اما متأسفانه پیوسته بیمار می‌شوند و همین باعث بیماری شان می‌شود.»

در سوی دیگر، پزشکان، می‌گویند که اگر دختری از کودکی تا مرحله‌ی بلوغ غذای کافی و متعادل نخورد، در آینده با کم‌خونی و نیز کم‌بود ویتامین‌ها، مگنیزیم، سدیم و کلسیم روبه‌رو می‌شود و از همین رو شانس ابتلای او به بیماری‌های گوناگون بیش‌تر است.

عارفه رحمتی، پزشک نسایی_ولادی و مشاور تغذیه، در این باره می‌گوید: «اگر دختران جوان در کودکی تغذیه‌ی درستی نداشته باشند، وقتی مادر شوند، نیز دچار سوءتغذیه خواهند بود و فرزندی که به دنیا می‌آید، نیز با سوءتغذیه به دنیا می‌آید. بنابراین، اگر دختران جوان در نوجوانی و کودکی تغذیه‌ی خوبی داشته باشند، هم مادر سالم خواهد بود و هم فرزند سالم به دنیا می‌آید و این سبب ایجاد یک جامعه‌ی سالم می‌شود.»

فرحت ناز، دیگر پزشک نسایی_ولادی که سال‌ها در زمینه‌ی زنان و زایمان کار کرده است، نیز می‌گوید که اگر دختران در زمان خود به درستی تغذیه نشوند، با مشکلات متعددی روبه‌رو خواهند شد و حتا شانس بارداری پس از ازدواج نیز برای آنان کاهش می‌یابد. او، می‌افزاید: «اگر دختری تغذیه‌ی مناسبی نداشته باشد، پس از ازدواج نمی‌تواند مادر سالمی شود و بارداری برایش دشوار خواهد بود؛ اما اگر با دارو هم باردار شود، خودش کم‌خون خواهد بود. مادری که کم‌خون باشد، فرزندش نیز بسیار ضعیف خواهد بود. شانس کمی دارد که فرزندش سالم بماند یا زنده بماند.»

پزشکان داخله‌ی عمومی، نیز سبزی‌ها، میوه‌ها، گوشت، شیر، تخم‌ مرغ، ماهی و دیگر مواد تازه را منابع مهم غذای سالم و مفید می‌دانند و مصرف مداوم غذاهای بیرون به ‌ویژه غذاهای روغنی را برای سلامت مضر می‌شمارند. کارشناسان صحی، تأکید می‌کنند که در این سال‌های حساس رشد، دختران باید از غذاهای سالم و حاوی ویتامین‌های گوناگون، فعالیت بدنی و مشاوره‌ی به‌ موقع سلامت بهره‌مند شوند تا بدن شان سالم و از بیماری‌ها در امان بماند.