یافتههای سلاموطندار از گفتوگو با ۲۸ جوان (۱۴ دختر و ۱۴ پسر) نشان میدهد که این جوانان با استفاده از ویدیوهای آموزشی رایگان پخششده در شبکههای اجتماعی، توانسته اند مهارتهای فردی، آموزشی و شغلی خود را بلند ببرند.
بر بنیاد این یافتهها، نُه تن در بخش آموزش نرمافزارهای کمپیوتر از جمله برنامهنویسی، اکسس، نتورک و طراحی گرافیک، شش تن در بخش آموزش زبانهای خارجی و چهار تن دیگر در حوزهی ویرایش ویدیو و تولید محتوا مهارت کسب کرده و برای خود زمینهی کار فراهم کرده اند.
این جوانان، میگویند که آموزشهای دیجیتال را در دورههای دو، سه، چهار و ششماهه از طریق بسترهای آنلاین مانند یوتیوب، فیسبوک، اینستاگرام، تلگرام و واتسپ فرا گرفته اند. به گفتهی آنان، کمهزینهبودن، نبود امکان دسترسی به مرکزهای آموزشی حضوری و دسترسپذیری آموزش در هر زمان و مکان، از دلیلهای اصلی گرایش جوانان به آموزش دیجیتال رایگان است.
احمدضیا تابش ۲۲ساله از غزنی و ذکیه مسلم زهاد ۲۵ ساله از کابل، میگویند که از طریق ویدیوهای آموزشی آنلاین توانسته اند زبانهای خارجی را بیاموزند.
احمدضیا، میگوید: «تقریباً حدود چهار ماه زبان ترکی خواندهام، آنلاین از طریق یوتیوب و بسیار زیاد مفید هم تمام شده است. طوری که همه میدانیم امروزه تمام فضا و تحصیل را میتوانیم در خانه داشته باشیم و فضای دانشگاه را در خانه ایجاد کنیم؛ به همین دلیل است که من آنلاین میخواهم درسهایم را پیش ببرم. خوبی دیگرش این است که خیلی ارزان تمام میشود؛ تقریباً رایگان است، فقط اینترنت میخواهد.»
ذکیه، نیز میگوید: «من از طریق یوتیوب و واتسپ ویدیوهای آموزشی رایگان بوده، از یوتیوب هم از ویدیو های آموزشی که است، میتوانیم یاد بگیریم، از طریق برنامههایی که یاد گرفتیم، برنامهی زبان بوده، زبان انگلیسی، زبان آلمانی از طریق آموزش یوتیوب بوده که یاد گرفتیم.»
سارا احمدی ۲۳ساله از کابل، میگوید که یک دورهی ششماههی آموزش رایگان دیجیتال را در زمینهی کمپیوتر و طراحی گرافیک از طریق ویدیوهای آنلاین فرا گرفته است. «در فضای دیجیتال به گونهی رایگان آموزش دیدهام. آموزشها بیشتر در حوزهی طراحی گرافیک، زبان انگلیسی و بازاریابی دیجیتال بوده است. آموزشها به صورت متناوب ادامه داشته است. از اوایل سال ۱۴۰۲ شروع به یادگیری آنلاین کردم.»
سمیعالدین عزیزی ۲۴ساله، دانشآموختهی رشتهی اقتصاد از کابل، میگوید که با سه ماه آموزش آنلاین از طریق تلگرام و واتسپ، مهارتهای بازاریابی دیجیتال، فروش و مشاوره با مشتری را آموخته است. «من به گونهی رایگان از فضای دیجیتال آموزش دیدهام؛ آموزشها بیشتر در حوزههای بازاریابی، فروش آنلاین، تولید محتوا، مشاورهی صحی و مهارتهای ارتباط با مشتری بوده و این آموزشها به صورت تدریجی و پیوسته بوده است.»
سونیل بیات ۲۷ساله از کابل، میگوید که با استفاده از ویدیوهای پخششده در یوتیوب و فیسبوک توانسته است چندین مهارت های تولید محتوا از جمله خبرنویسی و همچنان ایدیت تصویر را بیاموزد. «من توانستم در این دورهی تولید محتوا، مدیریت شبکههای اجتماعی و همچنان مهارتهای رسانهای را یاد بگیرم. در کنار این، بعضی ویدیوها را نیز تعقیب میکردم، از طریق شبکههای اجتماعی ویدیوهای آموزشی را که بیشتر از صفحات یوتیوب و فیسبوک بود، تعقیب کردم که بسیار برایم مفید بود که من توانستم با دیدن این ویدیوها گزارشنویسی، خبرنویسی و تولید محتوا را بیاموزم. من توانستم مهارتهای رسانهای خود را بلند ببرم و در زمینهی عمل که خودم کار میکنم، از همین آموزشهایی که دیدیم، توانستم استفاده کنم و در کار خود پیاده کنم.»
جوانانی که ویدیوهای آنلاین آموزشی در صفحههای مجازی را مسیر یادگیری انتخاب کردند، میگویند که آموزش دیجیتال توانسته است فضای مکتب و دانشگاه را در خانههای شان بیاورد؛ اما از سوی دیگر میگویند که این یادگیری با مشکلاتی چون نبود اینترنت باکیفیت و نداشتن ابزار یادگیری مناسب مانند موبایل و کمپیوتر همراه است.
عبدالواحد نظری ۲۴ساله، دانشجوی رشتهی ژورنالیزم از کابل و یلدا اصیل تیموری ۲۰ساله از پروان، در بارهی مشکلات آموزش دیجیتال چنین میگویند.
عبدالواحد، میگوید: «یکی از مشکلاتش همین است که هزینهی اینترنت بالا است. نبودن لپتاپ مناسب برای کسانی که میخواهند بیاموزند و همچنان ضعیفی اینترنت است که در بعضی مکانها اینترنت درست کار نمیدهد.»
یلدا، نیز میگوید: «مشکل اصلی نداشتن کمپیوتر و اینترنت بود. اول آموزشها را که با موبایل دنبال میکردم، خیلی سخت بود؛ سرعت پایین اینترنت هم باعث میشد نتوانم ویدیوها را درست ببینم یا دانلود کنم.»
بدرالله دانش، کارشناس مسائل تکنولوژی، میگوید که اعتبار آموزش در شبکههای اجتماعی وابسته به ارزیابی دقیق منبع و کیفیت محتوا است. «آموزش دیجیتال محدود به زمان و مکان نیست و به کاربران این امکان را میدهد که مطابق نیاز و سرعت یادگیری خود آموزش ببینند. اعتبار این آموزشها وابسته به ارزیابی دقیق منبع، کیفیت محتوا و همخوانی آن با استانداردهای آموزشی است. در صورت انتخاب درست پلتفرم، آموزش آنلاین میتواند مهارتمحور و حلکنندهی نیازهای واقعی افراد باشد.»
با این حال، مسئولان در وزارت مخابرات و تکنالوژی معلوماتی، میگویند که در چهار سال گذشته در بخش کاهش قیمتهای اینترنتی و مکالمه دستآوردهای خوبی داشته اند و تلاش دارند تا بستههای اینترنتی باکیفیت و کمهزینه را برای مردم ارائه کنند.
عنایتالله الکوزی، سخنگوی وزارت مخابرات و تکنالوژی معلوماتی، به سلاموطندار میگوید: «توانسیتم در افغانستان قیمتهای مکالمه و اینترنت را کاهش بدهیم. یکی از بخشهای مهم و عمده کیفیت شبکههای اجتماعی مزایده فریکونسی در افغانستان بود که ما توانستیم در ۲۰۲۴ در سه باند مختلف ۴۸ فریکونسی را به شبکههای مخابراتی به طور اجاره تسلیم کنیم و شبکههای مخابراتی هم در این بخش تقریباً به ارزش ۹۸ میلیون دالر امریکایی سرمایهگذاری کند و توسط این میتوانیم که در سرتاسر افغانستان خدمات ما به 4G ارتقا پیدا کند.»
به باور آگاهان، آموزش دیجیتال به عنوان بدیلی مهم برای آموزش حضوری، با وجود چالشها، نقش مؤثری در توانمندسازی و مهارتآموزی جوانان ایفا میکند.
