همزمان بیستویکم فبروری، روز جهانی زبان مادری، شماری از کارشناسان، میگویند که زبان مادری نخستین ابزار تأمین ارتباطات برای افراد است و دسترسی به خدمات آموزشی پایه به این زبان، میتواند مسیر رشد را هموارتر کند.
جاوید سلیمانی، کارشناس حوزهی آموزش، میگوید که توانایی برقراری ارتباط و درک مفاهیم از همان روزهای نخست زندگی، مسیر رشد فردی را به طور چشمگیری هموار میکند و زبان مادری نه تنها پایههای آموزش و یادگیری کودک را شکل میدهد، بل تأثیر مهمی بر رشد شخصیتی و موفقیتهای اجتماعی او دارد.
سلیمانی میافزاید: «بدون شک، زبان مادری نخستین زبانی است که فرد آن را در خانه میآموزد و خانه در این روند به مثابهی نخستین مکتب عمل میکند. آموزشها و آموختههای طفل در نخستین روزهای زندگی، بر بنیاد زبان مادری شکل میگیرد و بیتردید در رشد فردی و شکلگیری شخصیت او نقش اساسی ایفا میکند.»
ذکیالله محمدی، استاد دانشگاه میگوید که زبان مادری نقش تعیینکنندهای در افزایش سطح آگاهی فرد دارد و فراهمسازی زمینهی آموزش به زبان مادری، مسئولیت اساسی حکومت در برابر شهروندان است. «هر انسان حق دارد به زبان مادری خود آموزش ببیند، زیرا با زبان مادری بهتر میآموزد و سطح آگاهیاش بالاتر میرود. از نخستین روزهایی که طفل سخن میشنود، همان زبانی است که مادر با او صحبت میکند و همین زبان پایههای فهم و یادگیری او را شکل میدهد. فراهمسازی زمینه تحصیل و آموزش به زبان مادری، مسئولیت هر حکومت در قبال اتباعش است.»
با این حال، برخی از شهروندان، میگویند که منابع آموزشی کافی به همه زبانهای رایج در افغانستان در دسترس نیست.
رحیمه نعیمی، باشندهی کابل، میگوید که در افغانستان بیشتر منابع آموزشی و علمی، به زبانهای فارسی و پشتو محدود است و بسیاری از زبانها مانند ترکمنی، اوزبیکی تنها در حد تکلم باقی مانده و منابع آموزشی و علمی در این زبانها تولید و ترجمه نشده است. «اکنون آموزش بیشتر به زبان دری ارائه میشود و سهم زبانهای دیگر کمتر است. در افغانستان تنها یک قوم زندگی نمیکند؛ بل بیش از پانزده قوم با زبانهای گوناگون در این کشور حضور دارند و هر کدام به زبان خاص خود سخن میگویند. بنابراین، ما فقط با دو زبان پشتو و دری روبهرو نیستیم، بلکه زبانهای دیگری نیز وجود دارند که یا منابع آموزشی شان بسیار محدود است یا به گونهی کلی در دسترس نیست.»
سیدنظیم سیدی، پژوهشگر در اکادمی علوم افغانستان نیز، میگوید که برای رشد زبانها در این کشور توجه یکسان صورت نگرفته و زبانها همواره متأثر از سیاستهای حکومتها بوده اند. «در تاریخ افغانستان، برای تقویت زبانها به گونهی مساویانه و و برنامهریزی دقیق، توجه نشده است. هر حکومت بر اساس پالیسیهای اقتصادی و سیاسی خود، به یک زبان توجه بیشتر کرده است و حتا برخی زبانها به گونهی کامل نادیده گرفته شده اند. این رویکرد سبب شده که سیاستگذاری زبانی آن گونه که نیاز بود مورد توجه قرار نگیرد و در نتیجه، زبانها در افغانستان به شکل مساویانه رشد نکنند.»
خبیب غفران، سخنگوی وزارت اطلاعاتوفرهنگ امارت اسلامی، میگوید که ۳۰ زبان در افغانستان وجود دارد و در سالهای پسین، تلاشها برای تقویت و غنیسازی زبانهای محلی افزایش یافته است. به گفتهی غفران، این وزارت در همآهنگی و همکاری با دیگر ادارههای مسلکی، بیش از ۱۱ هزار جلد کتاب برای حدود ۳۰ زبان محلی چاپ کرده است.
غفران میافزاید: «افزون بر زبانهای رسمی، در بخش تقویت و غنامندی زبانهای محلی نیز کارهایی انجام شده است. در دو تا سه سال گذشته، در زمینهی روشهای انشا، املا، الفبا و ادبیات زبانهای محلی اقدامهای قابل توجهی صورت گرفته است. اکنون، نزدیک به ۳۰ زبان در کشور وجود دارد و وزارت اطلاعاتوفرهنگ با همآهنگی و همکاری نهادهای تخصصی توانسته برای حفاظت و غنامندی این زبانها بیش از ۱۱ هزار جلد کتاب چاپ کند.»
سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو)، به مناسبت روز جهانی زبان مادری گفته که با ناپدیدشدن زبانهای بیشتر، تنوع زبانی به گونهی فزایندهای در معرض نابودی قرار گرفته و بیش از ۴۰ درصد جمعیت جهان به آموزش، به زبانی که تکلم میکنند یا میفهمند، دسترسی ندارند.
