د ملګرو ملتونو تازه خپور شوی راپور ښيي، چې په افغانستان کې د جګړې له امله ۱۱۴۱۸ ملکي وګړیو ته مرګ و ژوبله اوښتې ده، چې ۳۴۹۸ تنه یې وژل شوي او ۷۹۲۰ تنه ټپیان دي.
د دې راپور د معلوماتو له مخې، په دې شمېرو کې ۳۵۱۲ ماشومان دي، چې ۹۲۳ تنه یې وژل شوي او ۲۵۸۹ تنه نور یې ټپیان دي او د پخوا د ټولو نه د لوړې شمیرې په پرتله ۲۴ سلنه ډېروالی ښيي.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندویه پلاوي «یوناما» له ۲۰۰۹ کال راهیسې په منظمه توګه د ملکي تلفاتو ثبتول پیل کړي دي، چې دغه شمېره له هغه مهال راهیسې تر ټولو لوړه ده.
ملګرو ملتونو نن دوشنبې د (فېبرورۍ پر ۶مه) په کابل کې د جګړې له ښکېلو ډلو وغوښتل، چې د ملکي وګړیو د مرګ و ژوبلې د بندېدو په پار چټک ګامونه پورته کړي.
د دې خپور شوي راپور پر بنسټ، په ۲۰۱۶ کال کې د ماشومانو د مرګ و ژوبلې د لوړې کچې په ګډون؛ ملکي تلفات تر ټولو لوړې کچې ته رسېدلي دي.
د افغانستان لهپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي استازي، تدامیچي یاماموتو جوړې شوې غونډې ته وویل، چې د زرګونو افغانملکي وګړیو مرګ و ژوبله خورا زړه بوږنوونکې ده او تر ډېره بریده یې مخنیوی کېدلی شي.
ده د جګړې په ټولو ښکېلو اړخونه غږ وکړې، چې د ماشومانو په ګډون باید د ټولو عامو افغان ښځو او نارینه وو د ژغورلو لهپاره بېړني اقدامات وشي.
د یوناما له خوا په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې د حکومت مخالف عناصر، په ځانګړي توګه طالبان د نږدې دوه پر درېیمې برخې ملکي تلفاتو مسوولیت لري، په داسې حال کې چې لږ تر لږه د یو پر څلورمې برخې پړه یې د دولت پلوه ځواکونو په غاړه ده.
دغه کلنی رپوټ کاږي، چې د ۲۰۱۵ کال په څېر د دولت پلوه او دولت ضدو عناصرو تر منځ ځمکنۍ جګړې، په تېره بیا د خلکو د اوسېدو په سیمو کې د ملکي تلفاتو «مړینې او ټپیانو» د کچې د زیاتېدو اصلي عوامل پاتې دي، خو ځای پر ځای شوي چاودېدونکي توکي، ځانمرګي او ډله ییز بریدونه، هدفي او قصدي وژنې هم د ملکي تلفاتو په زیاتوالي کې عمده عاملونه دي.
دغه راپور همدارنګه د داعش «د خراسان ولایت اسلامي دولت» لهخوا په بریدونو کې زیاتوالی په ګوته کوي، چې تر ډېره شیعه مسلمانان په نښه کوي. یوناما ۸۹۹ ملکي مرګ و ژوبله « ۲۰۹ مړینه او ۶۹۰ ټپیان» ثبت کړي، چې د تېر کال په پرتله لس برابره زیاتوالی ښیي. د دې مرګ ژوبلې ډېرې برخه د داعش له خوا د شیعه مسلمانانو پر ټولنې د ۳ لویو بریدونو په پایله کې رامنځ ته شوي دي.
هوایي بریدونه، چې د افغان او نړیوالو ځواکونو لهخوا شوي، ۵۹۰ ملکي وګړیو ته مرګ ژوبله «۲۵۰ مړینه او ۳۴۰ ټپیان» اړولې، چې د ۲۰۱۵ په پرتله دوه برابره شوې ده او د ۲۰۰۹ کال راپهدېخوا تر ټولو لوړه کچه ده.
یاماموتو، چې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د مرستندویه پلاوي «یوناما» مشر هم دی، د ځمکنیو جګړو د ویجاړوونکیو اغېزو تر څنګ پر ملکي وګړیو په لوړه کچه قصدي مخ پر ډېرېدو ځانمرګي بریدونه هم وغندل.
د بشري حقونو لهپاره د ملګرو ملتونو عالي کمېشنر زید راعدالحسین وویل، د مرګ ژوبلې شمېرې وښودله چې د ټولنې تر ټولې زیان لیدونکې برخې تر ټولو زیات زیان لیدلی دی. ده وویل: «ماشومان ووژل شول، ړانده شول، معیوب شول او کله یې چې له ناچاودو توکیو سره لوبې کولې؛ په ناپوهۍ کې د خپلو ملګرو د مړینې لامل شول، چې په غفلت سره د جګړې د ښکیلو ډلو لهخوا شا ته پریښودل شوي.»
یاماموتو او زید له ښکېلو ډلو وغوښتل چې د ملکي وګړیو مېشتو سیمو کې د چاودېدونکیو توکیو استعمال راکم کړي، چې د هوسا ژوند ډاډ تر لاسه شي، چې د جګړې پاتې ناچاوده توکي له سیمو څخه لرې شوي دي.
دوی همدارنګه د نړیوالو بشردوستانه او د بشري حقونو له قوانینو څخه د سرغړونې لهپاره د حساب ورکړې او عدالت تامین پر اړتیا ټینګار وکړ.
دوی په پای کې زیاته کړې ده، دا ډېره مهمه ده چې سر غړوونکي، که هر څوک وي؛ باید د داسې کړنو لهپاره حساب ورکړي.
