اون بیرینچی سپتامبرده یوز بیرگن ترورچیلیک حادثه، غربنینگ اسلام دنیاسی بیلن علاقهسی اوچون مهم نقطه سنهلهدی. بو ترورچیلیک واقعهنی القاعده ترور ترماغی پلانلشتیردی.
اسامه بنلادن رهبرلیگیدهگی القاعده ترور ترماغینینگ ایکیمینگ بیرینچی ییلده اصلی مرکزی افغانستانده ایدی، میلادی 1997- ییلده غرب و امریکه قوشمه ایالتلری بیلن اوروش اعلان قیلدی. اوشه ییلده بنلادن بیر اعلامیه نشر قیلیب حربی و تینچ اهالیدن عبارت هر بیر امریکهلیکنی اولدیریش مسلمانلر اوچون بیر مکلفیت دیگن ایدی. اوشه زمان افغانستانده استقامت قیلهدیگن بنلازن سابق طالبلر رهبری ملا عمردن بیعت قیلدی. بن لادننینگ اعلامیهسیده ملاعمر جریانگه قوییلمسلیکدن اعلان ایتیلیشی ناممکن بیر مساله.
میلادی 1998- ییلده القاعده ترماغی امریکهنینگ کینا و تانزانیا دولتلریده ایلچیلیکلرینی نشانگه آلدی. 1999- ییلده امریکهنینگ بیر حربی ناوی عدن بندریده ترورچیلیک هجوم آستیگه آلنگن ایدی. اوشبو ترورچیلیک عمل القاعده تامانیدن صادر ایتیلگن. 1999- ییلدن سونگ القاعده رهبری ینگی تزنی مطرح قیلهدی. اوشبو تزگه موافق، بنلادن و اونینگ قولی آستیده بولگن تشکیلات اوروشنی امریکه توپراغیگه ییتکزیشگه سعی و حرکت قیلهدی. اون بیرینچی سپتامبر حادثهسی مذکور تزنی عملگه آشیریش اوچون بیر آدیم ایدی. یولاووچی تاشووچی طیارهلرنینگ نیویارکدهگی آسمان اوپر دنیا تجارت مرکزی و امریکه مدافعه وزیرلیگی پنتاگونگه کیلتیریب اوروشی بیلن هجوم عملگه آشیریلگن ایدی.
بو «پرل هارپر» تانیقلی اوروشیدن کیین امریکهده توغریدن – توغری عملگه آشیریلگن هجوم بولدی. اوشه زمان اوروشیده جاپاننینگ طیارهلری پرل هارپر بندریگه هجوم قیلیب، امریکه ایاغینی دنیانینگ ایکینچی اوروشیگه تارتگن ایدی. شونینگدیک اون بیرینچی سپتامبرده صادر ایتیلگن هجوم هم امریکه و غربنی سیاسی ادبیاتده »جنگ با ترورسم» دیب اتلووچی اوروش گه تارتدی.
شوکبی سپتامبر اون بیرینچیسی یوز بیرگن هجوم سونگی میخینی تمدن گفت وگوی نظریهسیگه کومدی.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی میلادی 2000- ییلنی گفت و گوی تمدن دیب اعلان قیلدی و مذکور ییلده دنیانینگ قطار دولتلریده ییریک ییغینلر اوتکزیلدی. اما اون بیرینچی سپتامبر حادثهسی یوز بیریشی بیلن، اوشبو بحث بیردنگه چکهگه چیقاریلیب امریکهلیک نظریهچی هانتینگتون سامویل نظریهسی برچهنی دقتینی اوزیگه جلب قیلدی.
میلادی 1992- ییلده هانتینگتون تمدنلر اوروشی نامی آستیده کتاب یازگن. اوشه ییلده ساووق اوروش اوز پایانیگه ییتگن ایدی. ساووق اوروشدن کیین باشقه اوروش یوز بیرمی دنیا گلگزار بولیشی کوتیلیب باشقه خلق ارا سیاست آسمانیگه اوروش و توقنشوو سایه سالمسلیگی تصور ایتیلگن. اوشبو خوشبینانه نظریهلر غربده اکادمیک محفللرده هم انعکاس تاپگن ایدی. اوشه زمان برچه تاریخنینگ پایانی ییتیب کیلدی دییه اویلشردی.
لیبرالیسم و دمکراسی دنیاده مسلط سیاست الگوسی حسابلنهدی و باشقه دنیا مملکتلری ییریک اوروشلر گواهی بولمسلیگی کوتیلردی.
اما بو هانتینگتون ایدی کیم سوو جریانینینگ تیسکریسیگه حرکت قیلدی. او 1992- ییلده اوروش مدنیتی کتابینی ترقهتیب دنیا خلقیگه قانلی تمدنلر اوروشی یولدهلیگی بارهسیده آگالنتیردی. هانتینگتون کتابینینگ قیسقرتمهسی بوندن عبارت غربی مدنیت بوندن کیین رقیب مدنیتلر بیلن اوروش قیلیشی ممکن. شونینگدیک قانلی اوروش غرب و اسلام دنیاسی اورتهسیده یوز بیریشینی پیشبینلیک قیلگن ایدی. هانیتنگتوننینگ نظریهسی اوشه زمان تنقدنینگ ذزهسی آستیگه آلینیب « گفت و گوی تمدنها» اونینگ نظریهسی مقابلیده ایاققه توردی. بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی هم تمدنلر گفت وگوی نظریهسینی جدی آلیب 2000- ییلنی اوشبو نام بیلن مسما قیلدی.
اما اون بیرینچی سپتامبر ترورچیلیک حادثه یوز بیریشی بیلن تمدنلر گفت و گوی نظریهسی نقطه قویدی. بو واقعه روی بیریشی بیلن تمدنلر کوپراق دقتگه سزاوار بولدی
ایریم امریکهلیک و اروپالیک سیاستچیلرنینگ اعلان قیلیشیچه، مدنیتلری بیگانهلر تامانیدن هجوم آستیگه آلینگن. امریکه سابق جمهور رییسی جورج بوش یاروغ شکلیده امیریکه خلقیگه القاعده و اونینگ اتفاقداشلری بیزنینگ آزادلیگیمیز همده ارزشلریمیزدن نفرت لنهدی دیگن. بوش نینگ اون بیرینچی سپتامبردن کیین قیلگن نطق سوزیده ایتیشیچه، القاعده و اتفاقداشلری بوتون دنیانی اوز توسلریگه کیرتیشگه سعی وحرکت قیلهدیلر. بوشگه کوره، بو تشکیلاتنینگ اساسی آرمانی اورته شرق، جنوبی آسیا شاخ افریقا و مرکزی آسیاده «خلافت» تیزیمینی حاکمیتگه کیلتیریش. شونینگدیک بوش القاعده خلافت آرمانی اروپا و امریکهنی هم نظرده توتگن دیگن.
القاعدهنینگ موضوعی بوندن تشقری مساله ایمس ایدی. اسامهبن لادن امریکهنینگ حربی طیارهلری آرقهلی قوراللی طالبلر همده القاعده ترماغی افغانستانده هجومگه آلینمسدن بیر کون آلدین اتفاقداشلری بیلن «جاهلیت و معاصر»گه قرشی اوروش باشلنهدی دیگن ایدی. الجزیرده ترقتگن بیر ویدیوده اسامه بنلادن معاصر جاهلیتنی تعبیر قیلیب غرب معاصر تمدنینی توصیف قیلیش اوچون فایدهلندی. مذکور تعبیرنی بن لادن مسلمان ایناغهلر تشکیلاتینینگ نظریهچیسی سیدقطبدن عاریت آلگن. سیدقطب اوز یازوولریده سوسیالیسم، لیبرالیسم، دمکراسی و باشقه سیاسی فلسفه معاصر مدنیتلرنی جاهلیت دیب مسلمانلردن دمکراتیک و سوسیالیستی مملکتلرگه قرشی اوروش قیلیشگه ترغیب قیلگن. بن لادن هم اوندن الهام آلگن ایدی. طالبلر اوشه زمانده فقط دمکراسی اصوللرگه باغلیق بولگن حکومتنی رد قیلردی.
بن لادن ادبیاتی، جرج بوش و شونینگدیک طالب موضعی بن لادن دن حمایت قیلیش کوپچیلیک اوچون تمدنلر اوروشی اوچون یقال مثال بولدی. بیر تامان دمکراسی و انسان حق حقوقلری بارهسیده سوزلردی باشقه بیر تامان ایسه معاصر جاهلیت، امارت مقدس تیزیمی کفارنی اولدیریش فضیلتی. ایکی تامان هم اوزلرینینگ تمدنی هویتلرنی عاموی اخبارات اوروشلریده برجسته قیلگن.
اما، واقعیتده طالبلر همده القاعده ترور ترماغی اسلام دنیاسیده اقلیتده ایدی. قوراللی طالبلر افغانستان شمالیده جدی مقاومتگه روپه ره ایدی. افغانستانلیکلرنینگ کوپچیلیکی طالبلر حاکمیتینی ایستهمس ایدی.
القاعده و طالبلر هیچ بیر زمان اسلام مدنیت نامیدن نمایندهلیک قیلمس ایدی.
القاعده و طالبلرگه قرشی اوروشده دنیانینگ برچه مسلمان دولتلری امریکه یانیده توردی و دنیا جماعهچیلیگینینگ حربی باسمی عاقبتیده طالبلرنینگ حاکمیتی آغدریلدی. شونینگدیک القاعده ترور ترماغی هم اون بیرینچی سپتامبردن سونگ کوچ سیزلهنیب اونینگ رهبری 2011- ییلده امریکهلیک مخصوص حربیلر تامانیدن پاکستانده هلاک ایتیلدی.
اما، هنوز هم غرب و امریکهنینگ اسلام دنیاسیدهگی اشدیلر بیلن بولگن اوروشی اوز پایانیگه ییتمهگن. اشدی مسلمان گروهلر هنوز هم ملی دولتلر همده امریکه اوچون جدی تهیدید سنهلهدی. شونینگدیک سوریه و عراق نینگ ایریم بولیملری ابوبکرالبغدادی رهبرلیگیده اسلامی دولت گروهی تامانیدن تصرف ایتیلگن. عین حالده غرب دولتلرده هم بعضن ترورچیلیک عمللر صادر ایتیلهدی. هنوز هم ایریم سیاسی تحلیلچیلر اشدی اسلامچیلرنی معاصر تمدن اوچون ییریک تهدید بیلهدیلر. افغانستانده طالبلر هر بیر مسلمان بو گروه ایدیولوژیسینی قبول قیلمهگن حالده، اولدیرهدی. شونینگدیک طالب عسکر، منصبدار و دولت ملازمی اولدیریلیشینی جایز دیب بیلهدی. مذکور وضعیت ایسه اسلام دنیاسی همده غرب مملکتلرینی اشدی گروهلرگه قرشی اتفاق توزیب اولرنی ایلدیزدن یوق قیلیشگه حرکت قیلیشلریگه توغری کیلهدی.
