با وصف آنکه کمیسیون مستقل انتخابات اعلام کرده که قرار است در انتخابات مجلس نمایندگان از فناوری انگشتنگاری و ثبت هویت استفاده شود، تا هنوز به صورت قطعی مشخص نیست که آیا 22 هزار دستگاه خودکار شناسایی اثر انگشت Automated Fingerprint Identification Systems (AFIS) در تاریخ و موعد معین در اختیار کمیسیون مستقل انتخابات قرار میگیرد یا خیر.
حفیظالله هاشمی سخنگوی کمیسیون مستقل انتخابات در گفتوگو با سلاموطندار میگوید، در صورتی که تا تاریخ 10 اکتبر برابر با 18 میزان سال روان، تمامی این دستگاهها در اختیار کمیسیون قرار نگیرد، آنها انتخابات را بدون استفاده از سیستم بایومتریک و به صورت منول (ساده) برگزار خواهند کرد.
در نخستین نشست مشترک ائتلاف بزرگ ملی با رهبری کمیسیون مستقل انتخابات، این نهاد اعلام کرد که تا اکنون 4500 دستگاه انگشتنگاری به افغانستان رسیده و در اختیار کمیسیون مستقل انتخابات قرار گفته است. کمیسیون انتخابات پس از کشمکش با ادارۀ احصائیه، اعلام کرد که استفاده از دستگاه بایومتریک به صورت انحصاری متعلق به کمیسیون است و در صورت لزوم از نهادهای دیگر ـ اشاره به ادارۀ احصائیه ـ استمداد خواهد شد.
یوسف رشید رئیس اجرائی فیفا نیز بر این باور است که هنوز به گونۀ درست روشن نیست که آیا کمیسیون انتخابات از دستگاههای بایومتریک در انتخابات مجلس نمایندگان استفاده خواهد کرد یا اخیر. به گفتۀ آقای رشید، کمیسیون انتخابات مردد است و به همین دلیل تا کنون لایحهیی برای نحوۀ استفاده از دستگاههای خودکار شناسایی اثر انگشت ساخته نشده است.
احمدجاوید رسولی رئیس ادارۀ مرکزی احصائیه، در گفتوگو با رادیو سلاموطندار میگوید که نظر به تعهد شرکت سازنده، همۀ دستگاههای خودکار شناسایی اثر انگشت در ده روز نخست ماه اکتبر به کابل خواهد رسید. آقای جاوید در پاسخ به پرسش سلاموطندار که آیا تضمینی برای رسیدن این دستگاهها به کابل وجود دارد یا خیر، میگوید که انتقال 4500 دستگاه به افغانستان مطابق وعدۀ شرکت، نشان میدهد که این دستگاهها در تاریخ تعیین شده در اختیار کمیسیون مستقل انتخابات قرار خواهد گرفت.
خواستیم در این زمینه دیدگاه ریاست اجرایی را نیز داشته باشیم؛ اما امید میثم معاون سخنگوی ریاست اجرایی در پاسخ به سلاموطندار میگوید که «در این مورد تا فعلاً چیزی نداریم».
از جانب دیگر برای استفاده از این فناوری محدودیتهای اجتماعی و تخنیکی نیز وجود دارد. در مناطق دورافتاده احتمالاً شماری از زنان حاضر نخواهند شد تا از آنان عکس گرفته شود. همچنین این احتمال نیز وجود دارد که اثر انگشت شمار زیادی از کارگران و روستانشینان به دلیل کار پیوسته، ساییده شده و قابل تشخیص نباشد.
دستگاه خودکار شناسایی اثر انگشت (AFIS) چیست و چگونه کار میکند؟
حکومت افغانستان این دستگاهها را از شرکت درمالوگ (DERMALOG) خریداری کرده است. بر اساس معلوماتی که سلاموطندار از این شرکت به دست آورده، درمالوگ 20 سال است که در عرصۀ تولید و عرضۀ فناوری بایومتریک فعالیت دارد و محصولات این شرکت عمدتاً در امور اداری همانند ثبت رانندگان یک شرکت مسافربری، کارمندان سازمانهای بهداشتی، سازمانهای امنیتی، امنیت تیلفون همراه و امور بانکداری استفاده میشود.
مقر این شرکت در هامبورگ آلمان است. در بخش فعالیتهای این شرکت آمده است که از فناوری درمالوگ 150 سازمان دولتی و 40 بانک در 80 کشور جهان به منظور ثبت هویت و شناسایی اثر انگشت استفاده میشود.
آنچه که دولت افغانستان برای تشخیص اثر انگشت در انتخابات مجلس نمایندگان از شرکت درمالوگ خریداری کرده، از تولیدات (Mobile Devices) است. درمالوگ دو گونه (Mobile Devices) را طراحی کرده که یکی مدل (SVT3000) و دیگری (BPOS4000) است. این دو دستگاه دارای پردازش سریع، قابلیت حمل آسان و اتصالات همزمان را داراست.
حفیظالله هاشمی سخنگوی کمیسیون مستقل انتخابات در گفتوگو با سلاموطندار میگوید، این دستگاه هم به صورت آنلاین و هم آفلاین کار میکند و قابلیت انگشتنگاری و عکاسی را دارد. به گفته هاشمی، استفاده از این دستگاه به دلیل شباهت آن به تلفن همراه آسان است. به همین دلیل در روز انتخابات، برای هر محل یک دستگاه در نظر گرفته شده است.
به گفتۀ هاشمی، در روز انتخابات، اطلاعات فرد رأیدهنده شامل عکس، اثر انگشت و شناسنامۀ فرد در مدت 40 ثانیه تا 1 دقیقه وارد دستگاه میشود و سپس پرینتر متصل به این موبایل دیوایس، استیکری را پرنت میدهد که روی آن شمارۀ مشخص و زمان پرنت آن مشخص شده است. این استیکر در ورق رأیدهی نصب میشود و به گفتۀ هاشمی، چسب استیکر آنچنان نیرومند است که به راحتی از ورق جدا نخواهد شد. به گفتۀ وی، چارج دستگاه تا 10 ساعت دوام خواهد آورد؛ با این حال در کنار آن، پاوربانکی نیز قرار دارد که قادر است تا 72 ساعت دستگاهها را چارج کند. پس از ثبت اثر انگشت و اسکن صورت، اطلاعات به سرور اصلی منتقل میشود و به صورت اتوماتیک دادهها پردازش شده و افراد متقلب تشخیص داده خواهند شد.
اما اینکه در چه مدتی سرور میتواند اطلاعات جمعآوری شده از سراسر کشور را تحلیل و طبقهبندی کند، هنوز مشخص نیست. احمدجاوید رسولی رئیس ادارۀ مرکزی احصائیه به سلاموطندار میگوید که با تکمیل بررسیهای انجام شده، این جزئیات نیز مشخص خواهد شد.
سائر زلاند در پاسخ به این پرسش سلاموطندار که چه مساحتی از خاک افغانستان زیر پوشش مخابراتی و انترنتی قرار دارد، میگوید که 89 درصد از خاک افغانستان زیر پوشش مخابراتی قرار دارد و انترنت به شکل 2G و 3G و در شماری از کلانشهرها 4G قابل اتصال است.
کمیسیون انتخابات میگوید، در صورتی که این فناوری در انتخابات مجلس نمایندگان استفاده شود، اطلاعات رأیدهندگان برای انتخابات ریاست جمهوری نیز جمعآوری میشود و به این ترتیب کار کمیسیون انتخابات نیز تسهیل میشود.
کشمکش سیاسی در مورد بایومتریک
ادعای تقلب گسترده در انتخابات ریاست جمهوری سال 2014 به مناقشات دامنهدار میان سیاستمداران انجامید و تا مرز فروپاشی نظام سیاسی پیش رفت. اما در نتیجۀ اجماع میان سیاستمداران و میانجیگری جان کری وزیر وقت ایالات متحدۀ آمریکا، حکومت وحدت ملی تشکیل شد. یکی از تعهدات اصلی رهبران حکومت وحدت ملی این بود که برای جلوگیری از تجربۀ تلخ گذشته، نظام انتخاباتی را به گونۀ فراگیر اصلاح کنند؛ هرچند اصلاح نظام انتخاباتی چنان که عهد شده بود، به گونۀ کامل انجام نشد؛ اما رهبران حکومت وحدت ملی توانستند اصلاحاتی را در قانون انتخابات وارد کنند و بر اساس قانون جدید انتخابات، کمشنران تازهنفس جایگزین مهرههای مشکوک و جنجالبرانگیز شدند. اقدامات حکومت وحدت ملی و در پی آن کارشیوههای رهبری جدید کمیسیون مستقل انتخابات، نتوانست غبار بیاعتمادی را بزداید و اعتبار از دست رفتۀ کمیسیون انتخابات را اعاده کند.
در پی اجماع نسبی میان حکومت وحدت ملی و احزاب سیاسی، کمیسیون مستقل انتخابات توانست تقویمی را برای برگزاری انتخابات مجلس نمایندگان و شوراهای ولسوالیها اعلام کند و به دنبال آن کمیسیون عملاً روند عملیاتی را آغاز کرد. برعلاوه اینکه منتقدان و فعالان سیاسی زوبین خود را به سوی کمیسیون مستقل انتخابات نشانه گرفته بودند و با سوءظن عملکرد این نهاد را پیگیری میکردند، اعضای کمیسیون نیز گرفتار تنازع پیچیدۀ درونسازمانی شدند و تا هنوز از آن نرهیدند. با وصف آنچه گفته شد، کمشنران کمیسیون انتخابات توانستند موتور انتخابات را راهاندازی کنند. اما در میانۀ راه، در حالی که کمیسیون مستقل انتخابات میلیونها نفر را برای شرکت در انتخابات ثبت نام کرده بود، چالش دیگری خلق شد. احزاب و جریانهای سیاسی که روزگاری در میدانهای نبرد، خون یکدیگر را مینوشیدند و دشمنانی آشتیناپذیر به شمار میرفتند، در برابر حکومت وحدت ملی و کمیسیون مستقل انتخابات اتحادی را تشکیل دادند و خواستار ابطال روند ثبت نام رأیدهندگان شدند.
به تاریخ 30 سنبله سال روان، داکتر عبدالله رئیس اجرایی حکومت وحدت ملی اعلام کرد که قرار است در روز انتخابات مجلس نمایندگان، از سیستم بایومتریک استفاده شود. به دنبال این اظهارات، ائتلاف بزرگ ملی افغانستان که در آن بیشتر احزاب و سیاستمداران مخالف محمداشرف غنی، رئیس جمهور اشتراک دارند، اعلام کرد که حکومت به یکی از سه خواست اصلی این ائتلاف پاسخ مثبت داده، بنابراین ائتلاف دست از مخالفت با روند کنونی انتخابات برمیدارد.
اما در صورتی که در انتخابات مجلس نمایندگان، از فناوری بایومتریک استفاده نشود، احزاب چه خواهند کرد؟
آنچه احزاب پیشنهاد کرده بودند این بود که باید تمامی اطلاعات رأیدهندگان با استفاده از فناوری بایومتریک جمعآوری شده و سپس انتخابات برگزار شود. روند ثبت هویت همانند فناورییی است که در وزارت داخله و دیگر ادارات دولتی برای ثبت هویت افراد استفاده میشود. احزاب با عقبنشینی از خواست قبلیشان، به استفاده از فناوری بایومتریک در روز انتخابات قناعت کردند.
نوررحمان اخلاقی عضو رهبری جمعیت اسلامی، در گفتوگو با سلاموطندار میگوید، در صورتی که حکومت در پی فریب آنها برآید، احزاب دوباره به گفتۀ او «به اقدامات مدنی» متوسل خواهند شد. به گفتۀ آقای اخلاقی، توضیحات کمیسیون در مورد کارایی این فناوری برای احزاب قابل قبول بوده است.
به هر حال معلوم نیست که تا روز انتخابات مجلس نمایندگان چه اتفاق دیگری رخ خواهد داد. کارزارهای انتخاباتی مجلس نمایندگان ادامه دارد و کمیسیون نیز سرگرم انتقال مواد حساس انتخاباتی به ولایتهاست.
