اوزبیک ادبیاتیده رومانچیلیک "اوتگن کونلر" بیلن باشلنهدی. عبدالله قادری اوتگن عصرنینگ ایکّینچی چارهگیده اوزینینگ اوتگن کونلر رومانینی یازیب اوزبیک خلقی بدیعی ادبیاتی رواجیگه بی بها حصه قوشگن ایدی.
تقریباً بیر عصر دیر که اوشبو رومان اوزبیکستان و دنیا اوزبیکلری تامانیدن کتّه قیزیقیش بیلن اوقیلهدی و اونینگ اساسیده قو شنی اوزبیکستانده ایشلنگن سریال تماشا قیلینهدی. رومانده اوزبیکستان خلقی نینگ 19 -عصر حیاتی تیرن اجتماعی قرهش و یخشی مهارت بیلن عکس ایتدیریلگن. کتاب افغانستاندن بولک اوزبیکستاندن تشقری حدودلرده یشهیدیگن اوزبیکلر آرهسیده هم کوپ اوقیلگن.
شونینگدیک اوتگن کونلر دنیانینگ ایریم تیللریده ترجمه قیلینیب اوقیلگن. در حقیقت قادری رومانی جهان معاصر ادبیاتی زمینیده یره تیلگن مهم اثرلردن بیری حسابلنهدی. اما تورلی عامللر سبب اوشبو اثر بوکونگچه افغانستانده اوقیلمهگن. اوتگن کونلرنی عرب الفباسیده نشر ایتیلمهگنی افغانستان اوزبیکلریگه مذکور روماننی اوقیمهگن لیکلری اوچون اساسی دلیل سنهلهدی.
اوتگن کونلر رومانی نینگ عرب الفباسی گه اوگیریلگن شکلی یقینده کابلده نشر ایتیلدی. بیر مینگ تیراژده چیرایلی کورینیشده باسیلگن اوشبو کتاب متنینی کیریل الفباسیدن عرب الفباسیگه اوگیریب اونی نشر ایتیشگچه کیرهک بولگن محنتینی اوزبیک ژورنالست محمد حسن تولقین قبول ایتگن.
داکتر نقیب الله فایق مالیوی یاردمی اساسیده نشر ایتیلگن اوشبو اثر نینگ بیرینچی بیتلریده تولقین نینگ کیریش سوزی موجود. او مذکور مقالهده کتابنی افغانستانلیک خوانندهلر اوچون مولجللب چاپ ایتیلیشی بارهسیده معلومات بیرهدی. تولقین بو حقده منه بولرنی یازهدی:
"رومان بیرینچی مرته چمهسی 2 ییل ایچیده کیریلدن عرب الفباسیگه اوگیریلدی. کیین اوشبو متننی حاضرگی اوزبیک املاسی گه ماسلشتیریش گه توغری کیلدی. جناب کوهکن بیرلیک تلویزیونی نینگ باشلیغی صفتیده ایشلب یورگن کونلریده، او کیشی بیلن کونیده بیر ساعت وقت اجرهتیب، رومان املاسینی قیته کوریب چیقه باشلهدیک. بو جریان هم تقریباً آلتی آی دوام ایتدی. …
اوتگن کونلر رومانی بار – بار کوریب چیقیلیشی اوچون نیمه کونلرنی باشدن کیچیرگنیمیز مین بیلن جناب استاد گه بیلّی. اوتگن کونلر رومانی نینگ افغانستان چاپی یوزده یوز خطا سیز بولیشی ممکن ایمس؛ لیکن خطاگه یول قویمسلیک اوچون کوپ محنت قیلیندی.
اوتگن کونلر رومانینی اوقیش افغانستان اوزبیکلری اینیقسه مملکت بیلیم یورتلریده تحصیل آله دیگن اوزبیک بولیمی نینگ طلبهلریگه سوو و هوادیک ضرور. بو روماننی اوقیگن محصللر کیلهجکلرده اوزبیک تیلیده بوندن کوره یخشی راق رومانلر خالقی بولیشلریگه اصلا شبهه یوق."
معلومکه افغانستانده اوزبیک تیلی و ادبیاتی اوزاق ییللردن بیری آغیر وضعیتده. مملکتده اوزبیک تیلی و ادبیاتی رواجی اوچون قانیقرلی درجه ده کیرهکلی ایشلر عملگه آشیریلمهگن. تعلیم و تحصیل آلگن اوقیمیشلی اوزبیکلرنینگ اکثریتی اوز آنه تیلیده اوقیش و یازیش قابلیتیگه ایمسلر؛ اوزبیک مطبوعاتی احوالی یامان. انه شو باعث افغانستانده اوزبیک تیلی و ادبیاتی رونقی اوچون اوزبیک تیلیده یازیلگن کلاسیک همده زمانوی ادبیاتلرگه بولگن احتیاج کولمی کته.
بیز بو مشکلنی برطرف ایتیش اوچون اوزبیکستان منبعلریگه سویهنیشدن بولک چاره میز یوق؛ انه شو باعث اوزبیکستانده نشر ایتیلگن اوزبیک ادبیاتیگه عاید مهم کتابلر الفباسینی اوقیریب چاپ ایتیش مسئله نینگ حلّی گه کومکچی بولهدی. بو ساحه ترقاق شکلیده بولسه هم بعضی بیر ایشلر عملگه آشیریلماقده. اوتگن کونلر رومانی نینگ افغانستان نشری هم انه شو ساحهده قیلینه دیگن فعالیتلر حسابیگه کیرهدی.
اوتگن کونلر رومانی نینگ افغانستانده چاپ ایتیلگن بیرینچی نشریگه مین هم قیسقه بیر مقاله یازگن من. عبدالله قادرینینگ نبیرهسی خواند امیر قلمیگه منسوب "مکان و زمان تنیمهدیگن نوا" سرلوحهلی کیچیک حجمدهگی مقاله هم باسیلگن. اوشبو مقاله نینگ بیر قسمیده منه بولرنی اوقییمیز:
"… اوشه دورده سابق تورکستان، جملهدن حاضرگی اوزبیکستان بیلن قوشنی افغانستان آرهسیگه دیوار قوییلدی…. لیکن دیوار قوییلگنی بیلن بو خلق هلی همان بیر- بیرینی کونگیلدن ایسلب یشهیدی، قومسب یشهیدی. چونکه اولرنی هر طرفلمه بیرلشتیریب تورگن وزیر و شاعر نواییسی بار، شاه و شاعر بابری بار. بو بویوکلر قطاری گه عبدالله قادرینی هم قوشسنگیز، عجب ایمس دیب اویلهیمن. چونکه تاشکند – مرغیلان کوچهلریده یورگن آته بیک میمنه – سرپل کوچهلریده یوق دیب اویلهیسیزمی؟ ایل دردیده سقالی آقرگن یوسف بیک حاجی یا که حاجیسی گه اوتکیرلیگی بیلن تنیلگن اوزبیک آییم هراتده، مزارشریفده، شبرغانده و قوندوزده اوچرهمهیدی، دیب اویلهیسیزمی؟ … ینه اینگ قدرلیسی – کتابده اعتراف ایتیلگن اوزبیکانه قدر – قیمت، مهر و عاقبت افغان خلقی گه هم خاص دیر. انه شو فضیلتلر بار ایکن، بو ایکی خلق ازلدن قونی – قوشنی قوم و قرینداش بولیب یشهگن و بوندن کیین هم یشهی ویرهدی."
570 دن آشه راق بیتلردن عبارت اوشبو روماننی افغانستان اوزبیکلری نینگ هر بیر خاندانی نینگ کتابلری قطاریدن جای آلیب اوزبیک، تیلی، ادبیاتی و ملی قدریتلریگه بها بیره دیگن شخصلر تامانیدن اوقیلیشینی آرزو قیلهمن. اوتگن کونلر رومانی نینگ ینگی نشرلریگه کیلهسی آیلر و ییللر ده ینه احتیاج سیزیلیشی گه ایشانهمن. کتاب نینگ ینگی چاپ لریده بیرینچی نشردهگی اوته کیچیک خطا و کمچیلیکلری برطرف ایتیلهدی دیگن امید ده من.
