امریکه و میکسیکده عالِملری دنیادهگی اینگ کتّه گمّه نورلری ایسیروتوریهسینی قوریب بیتکزدی. میکسیکه نینگ سییرره نیگره تاغیده جایلشگن بو انشات سووگه اساسلنگن دېتیکتارلر بیلن جهازلنگن. مقصد – کاینات سِرلرینی اورگنیش.
سماوی فوق العاده حالتلر، مثلاً یولدوزلر، نبضرلر یاکه قاره توینوکلر نینگ پورتلشیدن یوقاری چارجلی ذرّهلر اجرهلیب چیقهدی. اولرنی گمّه نورلری دییمیز. معین شرایطده کتّه تیزلیکده حرکتلنهدی. بو نورلر شو قدَر کوچلیکی، اولرنی حتا 10 میلیارد یاروغلیک ییلی اوزاقلیکدن ییتیب کیلهیاتگنده هم انیقلش ممکن.
جاردن گودمن – میریلیند یونیورسیتییده فیزیک فنلری پروفیسوری. «گمّه نورلری اینگ کتّه قوّتگه ایگه بولیب، اولر بارلیقده بوندهی ذرّهچهلر قهییردن کیلیشینی توشونیشده یاردم بیرهدی. اولرنی کوزهتیش و اورگنیش اوچون ابسیروتوریهنی قوردیک،» – دییدی او.
فضاوی گمّه نورلری سووگه تیگسه چیرینکاو ایلیکتر مگنیت رادیاتسیهسی دیب اتلهدیگن آچ کوک یاروغلیک پیدا بولهدی. هستوی رئاکتورلرده بونی کورسه بولهدی.کتّه بلندلیکدهگی چیرینکاو ایکسپیریمینتلر ابسیروتوریهسیده 300 ته محکم یاپیلگن سوو کانتینیری جایلشتیریلگن. رادیاتسیهنی کوزهتهدیگن و یازیب بارهدیگن دهتچیکلر هم اورنهتیلگن.
گمّه نورلری دهتچیکلرگه کیلیب اوریلگنده بورچهگی و کوچینی اولچهب، عالِملر اولر نینگ منبعینی انیقلهی آلهدی.ابسیروتوریه ییر اطرافیدهگی یولدوزلرنی اورگنیشده هم قول کیلهدی، دییدی گودمن. «کونی کیچه علمی کنفراسده بیر عالِم «قویاش چیقرهدیگن گمّه نورلرینی هم اورگنیشیمیز کیرهک»، دیدی. تلسکوپ بیلن ایشلهیدیگن آدم قویاشگه قرهب بولمسلیگینی یخشی بیلهدی. بیز ایسه بیواسطه قویاشگه قرهمهیمیز.
گمّه نورلرینی اورگنهمیز». ابسیروتوریه مرکزی میکسیکهدهگی اوچگن وولقان توبیده جایلشگن. بو ییر نینگ آب-هواسی تدقیقاتلر اوچون قولر. اون ییلدن کیین ابسیروتوریه یاپیلهدی و بو جای ایسکی حالیگه قَیتریلهدی.
