هغه دردونه، چې د ګېډې په لاندنۍ برخه، د ورنونو په اوږدو او په ملا کې له میاشتنۍ ناروغۍ څخه څو ساعتونه يا څو ورځې او یا هم د میاشتنې عادت له شروع سره سم منځ ته راځې ډيزمینوريا (Dysmenorrhoea )په نوم یادېږي، چې هر کال پنځوس فیصده میرمنې او ځوانې نجوني له دې حالت سره مخ کېږي.
د طبي کتابونو او روغتیا پوهانو په خبره په ټولنیز ډول په میرمنو کې دا ناروغۍ په دوو بیلا بیلو ډولونو ویشله شوې، چې يوه يې ابتدايې ډيزمینوریا او بله يې د ثانوي ډيزمینوریا په نوم يادېږي.
۱ـ ابتدايې ډول يې عام دردونه دي او نژدې له دوو تر درېیو ورځو پورې دوام کوي، دا دردونه کومه پتالوژيکه سرچينه نه لري، د ګېډې په لاندنۍ برخه او همدارنګه په نرۍ ملا کې احساسېږي، چې کېدای شي خفیف او یا شديد وي.
د میاشتني عادت ابتدايي ډول دردونه له عادت ماهوار څخه يوه ورځ مخکې او یا کېدای شي ورسره یو ځای شروع شي، چې د عمر په تېرېدا سره کمېږي او کله چې لومړی ولادت صورت ونیسې په بشپړ ډول له منځه ځي .
۲ـ ثانوي ډول ډيزمینوریا نسبت ابتدايې ته ژر پيلېږي شتون يې اوږد مهاله وي او د میاشتنې عادت هغه دردونه دي کوم، چې پتالوژيکه سرچينه لري؛ هغه وخت منځ ته راځي، چې د میرمنو په ولادي غړو کې کوم پتالوژيک حالتونه شتون ولري.
دا دردونه څه ډول منځ ته راځي او میکانیزم يې په څه ډول دی ؟
د میاشتني عادت سره سم رحم په تقلصاتو باندې شروع کوي، د دې تقلصاتو مانا داده، چې باید له رحم څخه محتویات خارج ته و ایستل شې، د پروسټاګلنډين( Prostaglandin ) په نامه یو هارمون په عین وخت کې افرازېږي، چې زیات افرازېدل يې د رحم د تقلصاتو د زیاتېدو لامل ګرځي؛ له بلې خو ا د دې هارمون زیات افراز د تقلصاتو له زیاتېدو او درد د منځ ته راتلو سره سره د التهاب چانس هم زیاتوي ( څومره چې د دې هارمون افراز زیاتېږي په هماغه اندازه د درد کچه هم لوړه وي).
بل خوا؛ څومره چې د رحم تقلصات زياتېږي په هغومره اندازه باندې د رحم په شاوخوا کې هغه شریانونه، چې رحم اروا کوي له زیات فشار سره مخ کېږي په پایله کې يې د اوعیو یا شریانونو بندښت را منځ ته کېږي، چې د رحم ځينې برخې د اوکسیجن او وينې له نه رسېدنې سره مخ کوي، دا کمښت په خپله د درد لامل ګرځي.
د دې ناروغۍ کلینيکي نښې نښانې :
درد: د ګېډي په لاندۍ برخه کې زیات وي او څړیکه لرونکې خاصیت لري، چې د ورنونو په اوږدو، د شا طرف او یا د اوږو په لور هم کېدای شې انتشار وکړي يا خپاره شي.
په درد برسېره کانګې، زړه بدوالی، بې اشتهايي، قبضیت، اسهال، سرچرخي، سر درد، تبه، ستړتیا د دې ناروغۍ نښې نښانې دي.
که څه هم ځينې طبي سرچينې کاږي، چې د دې ناروغۍ علت تر دا مهاله نه دی مالوم خوځينې کتابونه يې د رامنځ ته کېدو لپاره لاندي خطري فکتورونو ته اشاره کوي :
ـ له دېرشو کالو کم عمر
ـ له دولسو کالو په کم عمر کې بلوغیت
ـ د خونریزي زیاتوالی
ـ غیر منظم میاشتنی عادت
ـ په میرمنو کې د ولادتونو نشتوالی
ـ د کورنۍ مثبته تاریخچه
ـ روحي فشارونه
ـ چاقوالی
ـ سګريټ څکول او ځينې ناروغۍ
په میرمنو کې دا ناروغۍ د عمر په تېرېدو يا د لومړني اولاد له را وړو وروسته کېدای شي، چې په بشپړ ډول سره ښه والی ومومي البته که چېرته د دې ناروغۍ ثانوي ډول شتون ولري په کار ده، چې د علت او پتالوژي د پيدا کولو لپاره يې په خپل وخت او ژر تر ژره په اړه له ډاکټر /ډاکټرې سره مشوره وشي او اصلي علت يې پيدا بیا تداوي شي.
ډير کله ځوانې نجونې د دې ناروغۍ په ثانوي ډول باندې اخته وي او د پاخه عمر میرمنې له معمول سره سم له ثانوي ډول سره لاس او ګريوان کېږي.
په ځينو میرمنو کې د میاشتنې عادت په وخت يا له میاشتنې عادت څو ورځي وړاندې سپين ترشحات موجود وي، چې دا یو نارمل حالت دی او د تشویش وړ موضوع نه ده، خو که چېرته دا ترشحات سپين رنګ ولري، نو بیا ضروري ده، چې په اړه يې له ډاکټر/ ډاکټرې سره مشوره وشي
ډیر ځله ځینې میرمنې، چې د میاشتني عادت په وخت کې سپين ترشحات ولري کېدای شي دا يې میاشتنۍ ناروغۍ وي، چې د هیموګلوبین د نشتوالي يا د وجود د کم خوني له امله کېدای شي وینې د خپل رنګ سره ځانګړتیا له لاسه ورکړې وي.
په دې حالت کې پکار ده، چې په وینه کې د هیموګلوبین کچه وکتل شي او وروسته يې د ډاکټر/ډاکټرې په مشوره د تداوي لپاره اړوند کوټلي ګامونه واخیستل شي.
میرمني څنګه کولای شي د میاشتني عادت د وخت له دردونو څخه مخنیوی وکړي ؟
ـ منظم فزیکې حرکتونه او خوراکي رژیم ته باید پاملرنه وکړي.
ـ هغه خواړه باید وخوړل شي، چې پخپل ترکیب کې ویټامین بې۶ او ویټامین بي ۱۲ ولري او همدارنګه خواړه له Omega 3 څخه غني وي.
ـ د لامبلو لپاره باید له ګرمو او تړمو اوبو څخه استفاده وشي.
ـ د میاشتني عادت په وخت کې باید د ګېډې لاندې برخې ته مساژ ورکړل شي او ګرم وساتل شي.
ـ هغه خواړه باید ونه خوړل شي، چې کافین ولري
ـ له روحي فشارونو څخه باید ځان وساتل شي
ـ سګریټ باید ونه څکول شي
درملنه او تداوي يې :
په ښځو کې په میاشتني عادت کې د دردونو درملنه د درد ضد درملو په واسطه صورت نیسي، خو د دې لپاره چې د ابتدايي او ثانوي ډول له منځ ته راتلو يې ځان خبر کړو ښه به دا وي، چې ډاکټر/ډاکټرې ته مراجعه وشي، ترڅو پتالوژيک تغیرات او سرچينې يې رد او اړوند د درد ضد او نور درمل درته توصیه شې.
باید یادونه وکړو چې د دې ناروغۍ په وړاندې تمرین او منظم حرکات کولای شې ستاسو په وجود کې د درد مقاومت زیات کړي یانې هغه میرمنې چې منظم حرکات کوي بدن يې د درد په وړاندې نسبت هغو ته، چې منظم فزیکې فعالیت يا سپورت نه لري زیات دی.
که چېرته د دې ناروغۍ سببي عامل د Endometriosis او یا Fibroids ناروغۍ وي بیا ناروغ ته جراحي پروسیجر اجرا کېږي،چې د ډاکټر له لوري د ځانګړو شرایطو او میتود په واسطه تر سره کېږي.
