افغانستان نینگ دولت مکتبلریده اوزبیک تیلیده اوقیتیش تاریخی بوندن تخمینن 35 ییل آلدینگه قیتهدی. ثور حربی کودتا سیدن سونگ حاکمیت تیپهسیگه کیلگن افغانستان خلق دموکراتیک حزبی مملکت بویلب اوزبیکلر حیات کیچیرهدیگن منطقهلرده اوزبیک تیلیده اوقیتیش تیزیمینی یولگه قویگن ایدی.
معارف وزیرلیگی قاشیدهگی تالیف و ترجمه بولیمیده اوزبیک دیپارتمنتی آچیلگن ایدی. بیر قطار اوزبیک ضیالیلر و یازووچیلر جمله دن استاد محمداشرف عظیمی، مرحوم استاد هدایتالله هدایت و باشقهلر اوزبیک تیلیده کتابلرنی تألیف ایتیش ایشی بیلن بند ایدیلر. تورتینچی صنفگچه کتابلر نشر ایتیلیب شمال ولایتلری مکتبلریده اوقیتیله باشلهگن ایدی.
معارف وزیرلیگیده ایتیب اوتیلگن بولیمده اوزبیکستانلیک یازووچی عارف عثمانوف مصلحتچی صفتیده خذمت قیلردی. اوشبو تیزیم داکتر نجیبالله حاکمیتی قوله تیلگنیگه قدر دوام ایتدی. بونی هم ایسلب اوتیش کیرهک که حکومت نینگ اوشبو حرکتی اوزبیک تیلیده تعلیم آلهدیگن اوقووچیلر اوچون جدی معما یرهتگن ایدی.
تورتینچی صنفگچه اوز آنه تیلی یعنی اوزبیک تیلیده اوقیگن بالهلر بیردنگه بیشینچی صنفده برچه مضمونلرنی دری تیلیده اوقیش لیککه مجبور ایتیلردیلر. بو نرسه اوزبیک عایلهلرنی اوز فرزندلرینی اوزبیک مکتبلریگه اوقیشگه قویمس لیکلریگه گچه هم آلیب کیلدی.
اولر بوندهی بیر ایشگه ناچار ایدیلر، چونکه تورت ییل اوزبیک مکتبیده درس اوقیب اوزبیک تیلیده سواد چیقرگن بالهنی بیر دنگه دری تیلیدن تعلیم آلیشی اوته قیین ایدی. در واقع اوشبو وضعیت مملکتده اوزبیک مکتبلری ایشیکلری یاپیلیشیگه سبب بولدی. طالبلر حاکمیتی قوله تیگونگه قدر اوزبیکلر یشهیدگن حدودلر مکتبلریده اوزبیک تیلیده اوقیتیش تیزیمی جاری ایتیلمهدی.
1382 ییلی تصدیقلهنیب کوچگه کیریتیلگن افغانستان اساسی قانونیده اوچینچی تیللرده سوزلشهدیگن اهالی فرزندلری مکتبلریده آنه تیللریده تعلیم آلیش حقوقیگه ایگه ایکنلیکلری قید ایتیلدی. مملکت معارف وزیرلیگی اوچینچی تیللر اوچون تیل و ادبیات کتابلرینی تألیف ایتیب، چاپ قیلدی و مکتبلرده مذکور اوقوو کتابلریدن درس بیریش تیزیمینی جاری ایتدی.
سونگی بیر نیچه ییللیک تجربه اوزبیکلر مکتبلریده تعلیم آلهدیگن بالهلرگه آنه تیلیدن درس بیریش تیزیمی مؤفقیتلی روشده عملگه آشمه گنینی کورستهدی. بیر نیچه عاملنی اوشبو تیزیمنی درست بیر شکلده عملده تطبیق ایتلمسلیگی اوچون اساسی عامل صفتیده ایسلهش ممکن:
1. چاپ ایتیلگن کتابلر سانی آزلیگی: معارف وزیرلیگی مملکت بویلب اوزبیکلر فرزندلری تعلیم آلهدیگن مکتبلرده نیچه اوزبیک اوقووچی تعلیم آلیشینی نظرده توتمسدن معلوم بیر سانده اوزبیک تیلی و ادبیاتی کتابلرینی چاپ ایتیب، مکتبلرگه ترقتگن ایدی. نشر ایتیلگن کتابلر سانی بیر نیچه برابر اوقووچیلر سانیدن کم بولگن.
ایریم مکتبلرده بیر صنفگه بیر یا که ایکی کتاب ییتگن. بو مساله اوقیتیش تیزیمینی تورلی معمالرگه روپهره قیلگن. کتاب یوقلیگی باعث اوقیتووچیلر درسنی قاره تختهلرده یازیب بالهلرگه اورگهتیشگه مجبور بولگنلر.
بیرینچی صنفلرده کتابسیز اوقیش و اورگهنیش مشکللیگی باعث بالهلرنی اوزبیک تیلیده تعلیم آلیشلیککه قیزیقیشی کمهیگن.
2. معارف وزیرلیگی اوتگن ییللری اوزبیک تیلیده چاپ ایتیلگن کتابلرنی تورکمنلر یشهیدگن منطقهلرگه شونینگدیک اوزبیک تیلی و ادبیاتی کتابلرینی تورکمنلر مکتبلریگه جونتگن.
3. تالیف ایتیلگن اوزبیک تیلی و ادبیاتی کتابلری ایریم اوزبیک تیلشناسلر تامانیدن جدی تنقیدلرگه هم اوچرهماقده. مذکور تیلشناسلریمیزدن بیری "اوزبیک تیلی و ادبیاتی درسلیکلری انه شو کتابلر بولردیک بولسه مین اوز فرزندیمنی بو کتابلر اوقیتیلهدیگن مکتبگه اوقیشگه قویمهیمن" دیگن ایدی.
4. اوزبیک تیلی و ادبیاتی کتابلرینی مکتبلرده درست بیر شکلده اوقیتیش اوچون مَلَکهلی و مسلکی معلملر یوقلیگی و یا آزلیگی معمانینگ باشقه بیر جدی تامانینی تشکیل ایتهدی. معارف وزیرلیگیده اوتگن ییللری دوامیده فساد و پاره خوارلیک اوج آلگنی باعث مملکت مکتبلریده اوقیتیش تیزیمینی درست و زمانوی شکلده تطبیق ایتیلیشی اوچون عملی قدملر تشلنمهگنی باعث اوزبیکلر مکتبلریده هم وضعیت یخشی لنمهگن. مسالهنی برطرف ایتیش اوچون قوییدهگی تکیلفلر آلغه سوریلهدی.
1: اوزبیک تیلی و ادبیاتی درسلیکلرینی مسلکی تیلشناس استادلر همکارلیگیده قیته کوریب چیقیلیشی و اصلاح ایتیلیشیگه احتیاج سیزیلهدی. معارف وزیرلیگینی وقتنی بای بیرمسدن بو بارهده عملی قدملر تشلشی ضرور.
2. کتابلر چاپ ایتیلمسدن آلدین معارف وزیرلیگی نینگ تیگیشلی ادارهلری اوزبیکلر مکتبلریده تعلیم آلهدیگن اوقووچیلر سانینی اورگنیب اوشه سانده کتاب چاپ ایتیشی کیرهک بولهدی.
3. معارف وزیرلیگی شمال ولایتلریده فعالیت آلیب بارهدیگن معلملرنی ییتیشتیرووچی موسسهلرده اوزبیک تیلی و ادبیاتی بوییچه درس بیرهدیگن اوقیتووچیلرنی مخصوص تیارگرلیکدن اوتکزیب توریشی، قطار اوقیتووچیلرنی قوشنی اوزبیکستان بیلیم یورتلریده تیل بوییچه تخصص آلیش اوچون جونهتیشی لازم. بو خصوصده اوزبیک ملت وکیللریگه قرهتیله دیگن وظیفه هم بار البته.
اوزبیک وکیللری بوندن انچه آلدین یوقاریده پیشنهاد ایتیلگن موضوعلرنی عملگه آشیریشی اوچون معارف وزیرلیگیگه باسیم اوتکزیشلری کیرهک ایدی. "بلیقنی هر وقت سوودن آلسنگ تازه" دیگنلریدیک بوندن سونگ هم خلق وکیللری اوشبو مسالهگه دقت اعتبار قرهتسهلر عین مدعا بولهدی.
افغانستانلیک اوزبیکلر بالهلری اوز آنه تیللریده تعلیم آلیش حقوقیگه ایگهلر. اوزاق ییللردن بیری اوز انسانی حقلریدن چیتده سقلنگن اوزبیکلر فرزندلریگه درست بیر شکلده اوز آنه تیللریده تعلیم آلیشلری اوچون مناسب زمینه یرهتیش حکومت نینگ اساسی وظیفه لریدن سنلهدی.
بو توغریده حکومت اوز مسوولیتلرینی یخشی بیرشکلده عملگه آشیرمهگنده خلق اعتراض بیلدیریشگه حقلی.
