اسد کوشا /یازووچی
.jpg)
94- ییل حوت آیی نینگ 28 ده رۉی بېرگن قیغولی و تاریخی واقعه. فرخنده نینگ یمان حالتده اۉلدیریلیشینی واقعن قیغولی و الملی اۉلیم دېسه بۉلهدی. فرخنده آچیق فضا و وجدانلر عمومی میدانیده قتل اېتیلدی. فرخنده نینگ اۉلدیریش همهمهسیده عامه نظم پولیس کوچلریدن بیر قتاری استثنأ، انسانلردن کۉپیسی اۉلیم تماشاچیسی یا تۉتَشتیریغ شکلده و یاهم کۉز آچیغلیگی و وجدان آسایشتهلیگی بیلن قتل تیاترینی کۉرووچیسی بۉلگنلر. هجومچیلرنینگ جۉش و خروشی شونده بۉلگن اېدیکه انیقلنمهگن وجدان عذابیده اولیمگه بېردیلر.
بو یېرده سوراق بودیرکه: شونقه بیر منطقدن کېلیب چیقهدیگن عمومی توشینچه نیمه دیر؟ عذابلنهدیگن جمعی وجدان می یا باشقه نرسه؟ فرخنده جانیگه یاپیشگن هجومچیلر بویېرده نیمهنی اثباتلش مقصدیده اېکنلر؟ صادر بۉلگن تهمت رنجینی بیریش می یا مقدس غضبنی ارضاء قیلیش؟ نیگه فرخنده اولدیریلدی؟ کیملرنی فرخنده قتلیگه عیبلب بوله دی؟ اساسن هجومچیلرنینگ غضبلنیشی قه ییردن کیلیب چیقه دی؟ بو سوراقلرگه جواب بیریش امکانیتی فقط روی بیرگن حادثه باره سیده انیق مطالعه قیلیش بیلن بوله دی. مکانی لحاظدن فرخنده ایکی توشینچه سبب قتل ایتیلدی که بیری جمعی سنتی توشینچه لر و ایکینچی سی ایسه دینی مسأله دیر؛ عمومی قره گنده فرخنده نینگ اولیشی، افغانلر حیاتی تضمینی دیگن توشینچه بولگن ایدی.
افغانلرحیاتی
قانونمند حیات، ینگی یشش اسلوبی دیر؛ حاضر هم افغانلر حیاتی سنتلر اساسیده دیر. افغانلر آدیده سنتی یشش انسانلیک جوهری و افغانلرنینگ اخلاقی دُّری و سنتی اسلوبی دیر. ایندیکی یششده افغانلر دنیاسیده زمانوی حیات سنتی یشش دیر. افغانلر دنیاسیده قیلیمیش، کورینیشلر و عمللری سنت کوزگوسیدن عمومی مشروعیت آله دی.
افغانلر سنتی اما اوز ایچیده اوریب قالگن بیر تیزیم دیر؛ دیمک دین و دین نینگ اوزه کلری افغانلر سنتی گه غلبه قازانگن عنصر دیب حسابله گنده ختا قیلمه گن بوله میز. دینی اورگه تیش مرکزلری، مسجدلر امامی، دینی – سیاسی رهبرلر، بیلیم یورتلرنینگ شرعیات بولیمی و جمعی رسانه لر افغانلرنینگ سنتلری قنقه لیگی و افغانلر دنیاسی نینگ ترجمانی دیرلر.
افغانلر حیاتی بیلن سنت اورته سیده اوزولمس علاقه موجود: افغانلر حیاتی سنتی حیاتدن اجره تیلمه یدیگن دیر. افغانلر حیاتی سنت دوامی دیر و افغانلر دنیاسی سنت بیلن باغلیق. تاریخ بوییچه افغانلر دنیاسیده گی سنت، بیرلیکلرینی سقلیدیگن و جمعی غضبلنیش اوزه کی بولیب کیلگن عنصر دیر.
شو اوسلوب بیلن افغانلر حیاتی اما فرخنده نینگ قتلی اوچون هجومچیلر و تماشاچیلرنی اوز توگره گیگه ییغگن ایدی. هجومچیلرنی هم غضبلنیشلری افغانلیک دنیاسی نامینی اوزیگه آلگن بیر حالده ایچکی اویغونلیک و جمعی غضبلنیش توشینچه سی بیلن فرخنده نی هلاکت گه بیرگن دینی وجدان ایدی.
.jpg)
دینی وجدان
کورینیشیچه دین تاریخی، دینی وجدان تاریخی دیر. مؤمنلر هردایم دینی وجدانلریدن فایده لنیب دینی حریملریدن دفاع قیلگنلر و بو توشینچه نی عمومیلشتیریش ایزیدن توشگن ایدیلر. دینی وجدان تاریخی دن بحث قیله میز. فرخنده غضبلنتیریش عیبی بیلن دنیادن اوتدی دیسک خطا قیلمه گن بولیشیمیز کیره ک، دینی وجداندن کیلیب چیقه دی بوگپ.
قرآننی کویدیردی دیگن گپدن باشقه، هیچ نرسه بونقه بیر آغیر خشونت و بونقه بیر اولیمگه برابر قیله دیگن غضبلنیشگه چقیرالمس ایدی.
ارجاع منبع سی بولمه گنده خشونت معنی بیرمیدی. فرخنده نینگ قاتللری، بو ایشلرینی دینی مبنع گه راجع قیلردیلر، بونقه خشونتلر ایلدیزی و توشینچه سی دینی خشونتلردیب معنی بیره دیلر.
شو بیلن بیرگه فرخنده نینگ قانلی قتل ایتیلیشی بیلن ملا ایاز نیازی نینگ تاریخی سوزلری دیننی مقدس خشونتلریدن دفاع قیلیش ایدی. فرخنده نینگ یمان حالده هلاکت گه بیریش باره سیده قاتللریگه ایاز نیازی نینگ بیرگن سوزلری قاتللر بیلن بولرنی قضیه ده یقینلیگینی کورسته دی. نیازی نینگ تیلگه کیلتیرگن سوزی، فرخنده نینگ قول بیلن عملده آشیرگن ایشلریدن فرقی یوق ایدی.
فرخنده نینگ فاجعه لی اولیمی بیلن ایدیولوژیک توشینچه لرینی اجره تیش، آدمنی اوزی خطاگه آلیب باره دی. فرخنده نینگ قتل بولیشینی اجتماعی شیزوفرنی ربط بیریش اونینگ قتلینی قرینه لرگه بیریش دیر. فرخنده غضبلنگن کوپچیلیک قولیدن هلاکتگه بیریلدی. اگر فرخنده نینگ هلاکت گه بیریلیش تاریخینی تیکشیرماقچی بولسک، بونقه هلاکتگه بیریلیشیلر ایدیولوژیکی گپلردن کیلیب چیقیشینی تاپه میز.
افغانلر حیاتی بو قتلدن کیلیب چیقه دی. افغانلر حیاتی دن تاریخ بویلب اورگنیلگن پارادوکسلر، افغانلر دنیاسی شونقه بیر توشینچه و ایشلر دن عبارت بولگن. باشقه بیر عبارتگه کوره، افغانلر حیاتی تاریخ بوییچه هم خشونت منبع سی بولگن و هم خشونت گه قالگن. افغانلر حیاتدن کیلیب چیقگن خشونتلر حاصلی کوپینچه ایچکی تناقضلر و توغمه خشونتلر نتیجه سیدیر. بونقه تناقضلر جلادلیک و قربانلیکدن باشقه نرسه حاصلگه ایگه بولالمه گن. 90- دهه ده گی اوروشلر افغانلرنینگ سیاسی پارادوکسلری تاریخینی یوزه گه آلیب چیققن: 90- دهه ده گی مسلمان مجاهدلر اوزبیرلرینی اولدیریش اوچون پیدا بولدیلر. فرخنده نینگ تراژیک اولیشی دیمک افغانلرنینگ اجتماع ده جلادلیک و قربانلیک حیاتی کورگزمه سی بولدی. مذکور کورگزمه ده بیرینچیدن مسلمان فرخنده مسلمانلر قولیده اولدیریلدی و ایکینچیدن اونینگ جسدی اوتگه یاندیریلدی.
.jpg)
بو هلاکتگه بیریلیش نه یاشیرنچ شکلیده روی بیردی و نه هم استخباراتی قرا قودوقلرده بولگن.
اما فرخنده نینگ قتلی باره سیده هرقنده ی تحلیل و تفسیر اونینگ اولیمی باره سیده دقت قیلینمه گن صورتده واقعیت دن اوزاق دیسه بوله دی.
کورینیشیچه، فرخنده نینگ قتلیده، اولدیریش فکری و هلاکتگه بیریش توشینچه سی بولمه گن. اوشنده یکه ملا ایاز نیازی بیلن قاتللرنی عملی اورته سیده اورته لیک کیلیشماووچیلیک یوق ایدی، اوشنده ی قتل عملی هم جزالنتیریش توشینچه سی بیلن علاقه سیز قالدی. شو بیلن بیرگه، فرخنده نینگ اولدیریلیشینی تشقی مملکتلر استخباراتیگه نسبت بیریش و بو قیغولی حادثه نی «فرهنگ کسللیگی» و قضیه یاپیق قالیشی اوندن یمانراق بولدی.
بو افغانلر حیاتی پارادوکس معنی سیده دیر و بو پارادوک ایسه قهرمانلیک بیلن قربانلیکنی اوزیگه خاص قیلیشی ایریک خواطر بارلیگینی کورسته دی. اما بو تناقضلر شو خواطرلری بیلن بیزنی افغانلر دنیاسیده گی ویرانگرچیلیک پارادوکسلرینی انیق تانیش اوچون یاردم بیره دی. اوشنده یکه افغانلر حیاتی فرخنده نینگ قتلی بیلن انیقلنتیریلدی، بو حیات فرخنده نینگ قاتیلی هم دیر. فرخنده نی اولدیرگنلر برچه سی افغانلر دنیاسیده توغیلگن ایدی، افغانلر دنیاسیده اوسگن ایدیلر و شو دنیا اخلاقی بیلن یشه ماقده لر. هر حالده فرخنده قاتللری نینگ دنیاسی هیچ بیز زمان افغانلر اخلاقیدن تشقری بولمه گن و دینی وجداندن اوزاق ایمس ایدی.
