د پروان ولایت د سل بیستریز روغتون مسوولان وایي، چې په وروستیو دوو میاشتو کې ۳۰ تنه داسې نارغان ورغلي، چې لېونيو سپيو خوړلي وو.
د دوی پر وینا، په دې کې یو ۵ کلن ماشوم د سخت ټپ او د رابیس مضر ویروس له امله خپل ژوند له لاسه ورکړی دی.
د لېوني سپي ناروغي (Rabies) د مرکزي عصبي سیستم یوه بېړنی ویروسي ناروغي ده، د ځېنو حیواناتو لکه سپي، لېوه، چغال او پیشو په واسطه انسان ته هغه وخت انتقالېږي، چي نوموړي حیوانات په رابیس ویروس باندي ککړ وي او انسان وداړي. دغه ویروس معمولاً د ککړو حیواناتو په لاړو کې موجود وي.
هر کله چې یو کس د لېوني سپي په واسطه وچیچل شي؛ وروسته له ۱ – ۷ ورځو پورې په هغه کس کې ځېنې سیستمیک شکایتونه او نښې نښانې رامنځته کوي او وروسته بیا د دماغو د پاړسوب او التهاب سبب ګرځي او په لږو پېښو کې د ځېنو غړیو د فلجېدلو او په اخر کي د ژورې بېهوښۍ او مرګ سبب ګرځي.
د پروان د ملکي روغتون د ډاکټرانو مدیر ډاکټر محمد قاسم سنګین له سلام وطندار سره په خبرو کې وویل، چې په تېرو دوو میاشتو کې د سپي خوړنې ۲۵ تنه د چاريکار له صیادان قریې نه او ۵ تنه د جبل السراج له ولسوالۍ نه دې روغتون ته رو وړل شوي دي.
ډاکټر سنګین په وروستیو کې د سپي خوړنې د زیاتوالي علت د لېونیو او کوڅه ډبو سپینو ډېروالی او د پروان ولایت په مرکزي روغتون کې د دغې ناروغۍ د واکسینو نشتوالی په ګوته کوي.
د پروان د صیادان کلي اوسېدونکي د اړوندو ارګانونو نه په ګیلې سره وايي، چې په ټول ولایت کې د دغې ناروغۍ د رملنې له پاره هیڅ تشخصیه مرکز نه شته او دوی مجبور دي، چې خپل ناروغان د درملنې له پاره مرکز ته ولېږدوي. هغوی د دې ناروغۍ نه اسانه لاره د سپیو کمښت او د کورنیو له خوا د ساتل شویو سپیو سمه ساتنه او د روغتیايي مرکز فعالېدل ګڼي.
د پروان ولایت زیاتره اوسېدونکي سپیان د ښکار او رمې د ساتنې له پاره ساتي او اکثره یې په کورونو کې د سپيو د ساتنې له فرهنګ سره اشنايي نه لري.
که څه هم د پروان ولایت د عامې روغتیا ریاست د دغه ډول پېښو له پاره د «د چاپېریال روغتیا» په نامه یوه ځانګړې برخه لري، خو د پروان ولایت د مرکزي روغتون له خپرو شویو شمېرو نه بې خبري ښيي.
د پروان ولایت د روغتیا رییس محمد قسیم سعیدي وايي، چې تېر کال یې په مسمومې شوې غوښې باندې ۱۲۰۰ کوڅه ډب او لېوني سپي وژلي دي او سږ کال یې بیا د پروان په ځېنو سیمو کې دغه بهیر پیل کړی دی، خو تر اوسه په ښار او ولایت کې د لېونیو سپیو کوم خبر دوی ته نه دی رسېدلی.
د پروان ولایت د روغتیا مسوولان وايي، هغه کسان چې د رابیس په ناروغۍ اخته وي؛ دوی یې په ۲۴ ساعتو کې د واکسینو له پاره یو روغتيايي مرکز ته لېږدوي. خو پوښتنه دا ده، چې د پروان مرکزي روغتون د دغو واکسینو د نشتوالي خبره کوي؛ نو د کلیو ویروس وهلي اوسېدونکي کوم مرکز ته انتقالوي.
