خدیچه بېگیم 1452ییلده هراتده توغیلیب، 1457ییلده سلطان ابوسعید میرزا هراتنی آلگچ، اونگه هدیه اېتیلگن خاص کنیزهکلردن بیری اېدی. سلطان ابوسعید میرزا خدیچه بېگیمنی 1465ییلده اۉز نکاحگیه کیریتهدی. سلطان ابوسعید میرزادن آقبېگیم اسملی بیر قیز هم بۉلگن. 1469 ییلده سلطان ابوسعید میرزا عراقده هلاکتگه اوچرهگچ، هرات تختیگه اۉتیرگن سلطان حسن میرزا بایقرا مرحوم سلطان ابوسعید میرزا حرمیده خدیچه بېگیمنی کۉریب، اونی سېویب قالهدی و شرعی عده سی (اوچ آی) اوتگچ، اۉز نحاحگیگه کیرتهدی.
خدیچه بېگیم یاش، گۉزهل، دماغدار، یېنگیل طبیعت عیال بۉلیب، عین وقتده طبیعتن ایچی قارهلیک و مکر و حیلهگه مایل اېدی. ظیهرالدین محمد بابر میرزا (1483-1530) خدیچه بېگیم حقیده: " اۉزینی آقلهتور اېدی، ولی بیعقل و پرگۉی (کۉپ گپیروچی، اېزمه) خاتون اېدی، رافیضیه (شیعهلیک مذهبینینگ بیر آقیمی) هم اېکندیر"- دېب یازهدی. درحقیقت، خدیچه بېگیم تېز فرستده اۉزینینگ جذبهلی حسن – الطفاتی یو مکارانه الطفاتلری بیلن سلطان حسین بایقرانی اۉزیگه رام قیلیب، حرمده اولوغ بېکهلیک اۉرنینی اېگللیدی.
سلطان حسین بایقرانینگ خاتینلری و خاص کنیزهکلریدن 14 اۉغیل و 11 قیز بار اېدی. شاهغریب میرزا (1471-1489)، مفظر حسن میرزالر (1473-1509) خدیجه بېگیمدن توغیلگن اېدیلر. خدیچه بېگیم اۉز فرزندی تنتیق و شهرت پرست مظفر حسین میرزانی سلطاننینگ بارچه اۉغیللریدن اوستون قۉییشگه جان ـ جهدی ایله حرکت قیلردی. بنابرین، تورلی مکر- حیلهلر ایشلهتیب، آته بیلن اۉغیللری اۉرتهسیده نزا چقیریشگه موفق بۉلهدی. بو نزالر کۉپینچه قانلی جنگ و جدللر بیلن توگردی. سلطان حسن بایقرا تاباره خدیچه بېگیمنینگ مکریگه اوچیب، مظفر حسین میرزادن بۉلک اۉغیللریگه اونچهلیک الطفات کۉرسمتس و خوف خطرده یورردی. خدیچه بېگیم اۉغلی مظفر حسین میرزانی آته تختیگه ولیعهد قیلیب تعینلهتیش مسالهسیده خوفیانه حرکتنی باشلب یوبارهدی. اما ولیعهدلیک حقّی تاملگه کۉره، سلطاننینگ کتّه اۉغلی بدیع الزمان میزانیکی(1485-1511) اېدی. گرچه سلطان حسین بایقرا بدیعالزمان میرزانی اونچهلیک سویمهسه ـ ده، هر حالده اونی راضی قیلیشی لازم اېدی. عین وقتده، علیشیرنوایی باشلیق سرای اهلینینگ کۉپچیلیگی ولیعهدلیککه بدیعالزمان میرزانینگ 11 یاشر اۉغلی مومن میرزانی (1486ـ1497)مناسب حسابلر و بو حقده ملاحظهلرنی سلطانگه آچیق بیلدیرگن اېدیلر. طبیعی، ارکان دولت آرهسیده بۉلهیاتگن بوندی ملاحظهلر خدیچه بېگیمنینگ حسد آلاوینی النگلتمسدن قۉیمسدی. 1497ییل بهاریده سلطان هراتگه قرشی یوریش باشلیدی. سلطاننینگ فرمانیگه کۉره، استرآبادده حکمران بۉلیب تورگن بدیعالزمان اۉز اۉرینگه اۉغلی محمد مومن میرزانی قۉییب، اۉزی آتهسینینگ قۉشینیگه کېلیب قۉشیلهدی. جنگ توگهگچ، سلطان حسن بایقرا اۉغلی بدیعالزمان میرزانی بلخ ولایتیگه، سویوکلی اۉغلی مظفر حسین میرزانی اېسه استرآبادگه حاکم قیلیب تعینلیدی. سلطاننینگ بو فرمانی بدیعالزمان میرزانینگ حمایتیگه تېگهدی. چونکه استرآبادنی اۉغلی مومن میرزا ناامن قیلیش تردودیگه اېدی. بنابرین، بدیعالزمان اۉز اۉغلیگه استرآبادنی قۉلدن بای بېرمسلیک حقیده خبر یوبارهدی. بو ماجرا سلطان بیلن بدیعالزمان میرزا آرهسیده قانلی تۉقنشووگه سبب بۉلهدی. 1497ییل 2 میده بدیعالزمان قۉشیننی تار- مار کېلتیرهدی. عین وقتده مظفر حسین میرزانینگ قۉشینی استرآبادنی ضبط اېتیب، محمد مومن میرزانی حبسگه آلهدی و هراتگه کېلتیریب اختیارآلدین قلعهسیگه قمیدیلر. کۉپدن بېری قولی وضعیتنی کوتیب یاتگن خدیچه بېگیم مرغاب حربی اوردگاهیده وزیر نظامالملک اشتراکیده سلطاننینگ مستلیگیدن فایدهلنیب، محمد مومن میرزانی زودلیک بیلن قتل اېتیش حقیده فرمانگه مهر باستیریب آلهدی و اۉشه کېچهسییۉق حکم اجرا اېتیلهدی.
1506ییل اپریلده سلطان حسین بایقرا وفات اېتهدی. خدیچه بېگیمنینگ کلتهبینلیک ایله سلطنت ایشلریگه ارهلشووی نتیجهسی اۉلهراق، تختگه ایکی شهزاده بدیعالزمان میرزا و مظفر حسین میرزا اۉلتیرهدیلر. شیبانیخان خراسان هجومی باشلنگنده، ایکّی شهزاده ایکّی موضعده بدیعالزمان قرا رباطده، مظفر حسین میرزا ترنابده تورردیلر. بیرینچی ضربهده یاق ایکّی شهزاده ایکّی طرفگه بدیعالزمان قندهار آرقهلی تورکیهگه، مظفر حسین میرزا استرآبادگه قاچهدیلر. هرات مدافعهسی اېسه خدیچه بېگیم باشلیق اوچ – تۉرت استعداد سیز عیاللر و خاتین ـ قیزلرگه قالگن اېدی. شیبانیخان هراتنی قۉلگه کیریتهدی. خدیچه بېگیم هراتدن تشقریگه چیقمی، او محبوسلیگده یشیدی 1509ییلی اۉغلی مظفر حسین میرزانینگ استرآبادده اېکنلیگینی اېشیتگچ، شیبانیخان طرفیدن هرات داروغهسی (حاکمی) قیلیب تعینلنگن جان وفا میرزادن رخصتآلیب، اۉغلینی کۉرگنی استرآبادگه بارهدی. خدیچه بېگیم استرآبادگه یېتیب بارگنده، اۉغلی مظفر حسین میرزا توزلمیدیگن کسللیکه مبتلا بۉلیب، اۉلیم تۉشهگیده یاتردی. کۉپ اۉتمی – وفات اېتهدی. خدیچه بېگیم اۉغلینینگ تعزیهسینی اۉتکزگچ، ینه هراتگه قیتیب کېلهدی…
