بررسیهای تازۀ دانشمندان علوم سیارهیی نشان میدهد که حدود 4.6 میلیارد سال پیش ـ یعنی هنگامی که منظومۀ شمسی ما تازه شکل میگرفت ـ در کل کیهان فقط 8 درصد از سیارات قابل زیست مانند زمین به وجود آمده بودند. دانشمندان بر این باورند که زایش و شکلگیری سیارات در کهکشان راه شیری دستکم تا 6 میلیارد سال دیگر نیز ادامه خواهد داشت. همچنین بر اساس محاسبات، تا 6 میلیارد سال دیگر خورشید ما به تدریج رو به نابودی میگذارد و حیات در زمین نیز محو و ناپدید میشود.
به بیانی دیگر، به دور بیشتر ستارهها سیارات زمینمانند تازه در حال شکلگیری اند. رصد ستارههایی که در حال ساختن سیارات به دور خود هستند، نشان میدهد که 92 درصد آنها در نهایت به شکلگیری سیاراتی منجر میشوند که شبیه زمین ما هستند و مهمتر از همه در منطقۀ حیات ـ فاصلۀ مناسب از هر ستاره که آب در آن به شکل مایع شکل میگیرد – همان منظومه قرار دارند. این محاسبات پس از بررسی بیش از دو دهه رصد توسط تلسکوپ فضایی هابل و کارنامۀ موفق تلسکوپ فضایی کیپلر – شکارچی سیارات – به دست آمده است.
اما انگیزۀ این کار چه بوده و چرا بعد از کشف بیش از صدها سیارۀ زمینمانند، دانشمندان هنوز بر این باورند که اکثر سیارات زمینمانند، به تازهگی در حال متولدشدن هستند؟ انگیزۀ اصلی در نخست بررسی شرایط شکلگیری سیارۀ زمین یعنی خانۀ خود ما بوده است. بر اساس بررسیها زمین در مقایسه با اکثر سیاراتی که شکل گرفته و شکل میگیرند، خیلی زود به وجود آمده است.
تلسکوپ فضایی هابل با نگاه کردن به دورترین نقاط فضا یعنی به گذشتۀ کاینات، میتواند «عکس خانوادهگی» کهکشانها را بگیرد و چون کهکشانها در طول زمان تکامل میکنند – ستارهها متولد میشوند یا میمیرند – این گونه عکسبرداری برای درک تاریخچۀ ستارهها بسیار مفید میباشد. با بررسی تصاویر تهیه شده توسط هابل، دانشمندان فهمیدند که حدود 10 میلیارد سال پیش ستارههای زیادی در جهان متولد میشدند، اما میزان گازهای هایدروجنی و هیلیومی که در آن زمان باعث شکلگیری این ستارهها میشد، بسیار کم بوده است. امروزه با آن که میزان گازهای هایدروجن و هیلیوم در کیهان بالا رفته، نرخ تولد ستارهها و سیارات در مقایسه با آن زمان به شدت پایین آمده است.
بررسی سیارات توسط تلسکوپ فضایی کپلر نشان داد که سیارات سنگی به اندازۀ زمین در منطقۀ حیات دیگر ستارهها در هر گوشۀ کهکشان راه شیری وجود دارد. دانشمندان با این بررسیها پیشبینی کرده اند که در حال حاضر در کهکشان راه شیری دستکم یک میلیارد سیاره به اندازۀ زمین وجود دارد و بخش عمدۀ این سیارات، سنگی هستند. حال اگر این تعداد سیارات قابل زیست در کهکشان راه شیری را به بیش از 100 میلیارد کهکشان دیگر در کیهان قابلدید تعمیم دهید، میدانید چه تعداد میشود؟ در یک لحظه تصور کنید، چه تعداد سیارۀ قابل زیست و چه تعداد جهانهای دیگر، دور از چشم ما وجود دارد و چه تعداد دیگر در آینده به وجود میآیند. در ضمن حداقل تا 100 تریلیون سال دیگر هنوز ستاره وجود دارد و هنوز سیارات قابل زیست به دور این سیارات میتوانند میزبان حیات باشند.
پژوهشگران میگویند به احتمال قوی در آینده تعداد زیادی از سیارات زمینمانند در درون خوشههای بزرگ کهکشانی و کهکشانهای کوتوله که هنوز گاز زیادی برای تولد ستاره و سیاره دارند، متولد میشوند و این مدتزمان برای تکامل هرگونه حیات در سطح چنین سیاراتی کافی است. اما کهکشان راه شیری برخلاف سایر کهکشانها بیشترین میزان گازهای خود را مصرف کرده است.
برتری بزرگ دیگر ما انسانها در روند تکامل جهان هستی این است که حال میتوانیم از تلسکوپهای بسیار قوی مانند هابل استفاده کنیم تا زنجیرۀ دودمانمان را از زمان «بیگ بنگ» تا نخستین مراحل شکلگیری کهکشانها دنبال کنیم. شواهد قابل دید از رخداد بیگ بنگ و تکامل کاینات همه در نور و دیگر تابشهای الکترومغناطیس نهفته اند و به علت انبساط سریع عالم حداقل تا یک تریلیون سال دیگر این شواهد ازبین نمیروند. در اثر انبساط بسیار سریع کیهان تمدنهایی که در آینده به وجود میآیند، هیچ نشانه یا ردپایی از چگونگی تکامل کاینات و به وجود آمدن آن در دست نخواهند داشت.
تلسکوپ فضایی هابل حالا به صورت یک طرح مشترک بینالمللی میان ناسا و ایسا – آژانس فضایی اروپا است که از مرکز پروازهای فضایی گودارد ناسا در مریلند آمریکا کنترل میشود. با گذشت بیش از 25 سال، هابل در مداری به ارتفاع حدود 550 کیلومتر از زمین، یکی از مجهزترین ابزار ما برای شناخت کیهان و جستوجوی سیارات به دور دیگر ستارهها میباشد.
