آنه تیل دیگنده بعضی لر آنهدن اورگنیلگن تیل، آنه سوزله یدیگن تیلنی توشونسهده بعضیلر ایسه بیرینچی بار سوزلهی باشلهگن تیلی (بو تیل کیشی نینگ آنهسی تیلی بولمس لیگی هم ممکن.) نی توشونهدیلر. هلی گچه تیل شناسلر و متخصصلر آنه تیل توغریسیده اورتاق بیرفکر و نظر گه کیلیشه آلمه گنلر. حاضرگی کونده آنه تیل نی بیرینچی تیل هم دیب ایشلته دیلر. در واقع باله بیرینچی بار اورگن گن تیلی اونینگ آنه تیلی سنهلهدی. اکثریت اوچون بیرینچی تیل آنهسیدن اورگن گن تیلی بولهدی البته.
آنه تیلنی سیویش و اونگه مهر قوییش هر کیم اوچون طبیعی بیر نرسه. چون که اوشبو تیل نینگ اورنینی هیچ بیر توته آلمهیدی. آنه تیلیده سوزلشنی هر کیم یاقتیرهدی. چون که بو تیلده اوته راحت سوزله یدی و اوز فکرینینی خواهله گنی دیک مقابل تامان گه توشینتیره آلهدی. متخصصلر فکریچه هر بیر باله اوز آنه تیلیده تعلیم آلیشی ضرور. آنه تیلیده تعلیم آلگن باله اوته تیز سواد چیقرهدی و آنگی اوسهدی.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی نینگ تعلیم و مدنیت ایشلری بوییچه تشکیلاتی یونسکو 1999 ییلده فبروری آیی نینگ 21- کونینی خلق ارا آنه تیل کونی دیب اعلان ایتگن ایدی. یونسکو نینگ تاکیدلشیچه دنیا دولتلری مکتبلرده آنه تیلده تعلیم آلیش شرایطینی یرهتیشی کیره ک. در واقع آنه تیل ده تعلیم آلیش هر بیر انسان نینگ بشری حقلریدن بیری سنهلهدی. مملکتلرنی باشقره دیگن دولتلر اوز وطنداشلری فرزندلری اوچون آنه تیل لریده مکتب کتابلری نشر ایتیب اولر گه اوز آنه تیللریده اوقیش زمینهسینی مهیا ایتیشی شرط.
.jpg)
مملکتیمیز افغانستانده هم بیر نیچه ییلدن بیری آنه تیل خلق ارا کونی نشانلنیب کیلینماقده. اوشبو کوننی درست بیر شکلده نشانلش تورلی ایلتلردن تشکیل تاپگن افغانستان کبی بیر مملکتده کته اهمیت گه ایگه. چون که بو یورتده اوزاق دورلردن بیری ایریم تیللرده سوزلشووچی قطار خلقلر فرزندلری اوز آنه تیل لریده تعلیم آلیش امکانلریدن بی بهره ایتیب کیلینگن لر.
دولت نه فقط اولر گه اوز آنه تیللریده سواد چیقریش، اوقیب و یازیش اوچون شرایط یره تمه گن، بلکه دری و پشتودن بولک باشقه تیللرده دولت ادارهلری ده سوزلش، مکتبلرده تعلیم آلیش و مطبوعاتده یازیش منع ایتیلگن. و بو آره ده اوزبیکلر هم اوز لرینینگ انسانی حق لریدن اوزاق ییللر دوامیده محروم ایتیب کیلینگنلر.
آنه تیل خلق ارا کونی نینگ مرکزی پیغامی ایریم تیللرده سوزلشووچی انسانی جماعهلر فرزندلرینی اوز آنه تیللریده تعلیم آلیشلریدن عبارت. دولتلر بو مسالهنی جدی بیر شکلده نظرده توتیشلری کیره ک. افغانستان نینگ ینگی اساسی قانونیده بو مساله حل ایتیلگن. اوشبو قانون نینگ 16 – و 43 مادهلری ده دولت، مملکتده حیات کیچیره دیگن تورلی ایلتلر فرزندلری اوز آنه تیللریده تعلیم آلیش حقوقیگه ایگه ایکن لیکلری قید ایتیلگن.
تخمیناً اون ییل دیرکه افغانستاننینگ معارف وزیرلیگی مملکت مکتبلریده آنه تیل تعلیمی بوییچه معین ریجهلر توزیب عملده تطبیق ایتیب کیلماقده. اما بو ساحهده عمل گه آشیریله دیگن ریجهلر هلی قانیقرلی درجهده ایمس. مثال اوچون اوزبیکلر منطقهلرینینگ همه مکتبلری گه اوزبیک تیلی و ادبیاتی درس لیکلری ییتکزیب بیریلمهگن.
هلی گچه بدخشان ولایتی نینگ اوزبیکلری مکتبلری گه اوزبیک تیلی و ادبیاتینینگ بیران بیر کتابی هم ییتیب بارمهگن. اوزبیکلر و تورکمن لری فرزندلری تعلیم آله دیگن بلخ ولایتی مرکزی مزارشریف نینگ بابر آتیدهگی مکتبی گه اوزبیک و تورکمن تیلی و ادبیاتی درسلیکلری ییتکزیلمه گنی ایتیلهدی.
.jpg)
قاله بیرسه اوزبیک تیلی درسلیکلری ییتکزیب بیریلگن مکتبلرده هم اون اوقووچیدن فقط بیتهسی گه بیر کتاب ییتگن خلاص. اصلیده افغانستان معارف وزیرلیگینی باشلنیشده اوزبیک اوقووچیلرسانی نی اورگنمسدن معلوم بیر اندازهده کتابلر چاپ ایتگنی اوشبو معمانینگ وجود گه کیلیشیگه سبب بولگن. معارف وزیرلیگی هلیگچه هم بو مشکلنی برطرف ایتیش اوچون ضروری چارهلر کورمه گنی ایتیلهدی.
عین حالده اوزبیک اوقووچیلر تعلیم آله دیگن مکتبلرده اوزبیک تیلی و ادبیاتی درسلیکلری نی اوقیته دیگن ملکهلی اوقیتووچیلر یوق لیگی هم باشقه بیر معما سنهلهدی. افغانسان معارف وزیرلیگی مسالهنی هلی اوچون بوکونگچه هم اساسی چارهلر اویلب کورمه گن گه اوخشهیدی.
افغانستانده اوزبیک تیلی قاله ویرسه باشقه ایلتلر تیللرینی رواجلنتیریش اوچون معارف کته رول اوینهشی هیچ کیم گه سر ایمس البته. اما بو بیلن بیرگه عاموی اخبارات واسطهلری (رادیو، تلویزیون و مطبوعات و اجتماعی ترماقلر) هم اوزیگه خاص اورین گه ایگه. افغانستانده اوزبیک تیلی رواجی اوچون مهم ایشلر عمل گه آشیریلمهگن دیسک هم مبالغه قیلمه گن بوله میز.
اوزاق ییللر اوزبیک تیلی و ادبیاتی رواجلنگن قوشنی اوزبیکستاندن اوزاق سقلنگن افغانستانلیک اوزبیکلر تیلی و ادبیاتینی رواجلنتیریش اوچون قوشنی اوزبیکستان یاردمی گه کته احتیاج سیزیلهدی. اوزبیک تیلی و ادبیاتی بوییچه اونلب کیشی یاشلریمیز نی اوزبیکستانده ملکه آشیریشلری کته اهمیت گه ایگه. بو مساله نینگ حلی اوچون دولتگه باسیملر اوتکزیش لازم.
عین حالده افغانستان ده اوزبیک تیلی و ادبیاتی معمالرینی برطرف ایتیش مملکت ایچکریسیده هم اوزبیک تیلشناس و ادبیاتشناس متخصصلر اشتراکیده تیل مرکزی آچیلیشیگه هم جدی احتیاج سیزیلهدی.
