چه‌گونه بانوان تخاری با جشن سمنک‌پزی به استقبال بهار می‌روند؟

سمنک‌پزی از رسم‌های بسیار قدیمی حوزۀ زبان فارسی است که به هدف خوش‌یمن شدن بهار و پربرکت بودن سال نو، همه‌ساله در سراسر این حوزه برگزار می‌شد.

ولایت تخار از جمله ولایت‌هایی است که جشن سمنک‌پزی در آن با شکوه هرچه تمام برگزار می‌شود. زنان این ولایت بدون حضور مردان دور هم جمع شده و سمنک می‌پزند.

در فرهنگ پارسی، کدبانو دانه‌های گندم را کشت می‌کند. گندم با آب و آفتاب می‌پرورد و پخته می‌شود. هنگامی که رنگ سرخی را به خود گرفت، از زمین برداشت می‌شود؛ در واقع سمنک از گندم سرخ شده تهیه می‌شود. این گندم به «سرخه» معروف است و به صورت دیمی کشت می‌شود.

خانم ظریفی از بانوانی که مهارت خاصی در تهیۀ سمنک دارد، دربارۀ شیوۀ برگزاری مراسم سمنک‌پزی به سلام‌وطندار می‌گوید، گندم‌هایی که برای سمنک آماده شده، در یک ظرف بزرگ ریخته می‌شود و تا روز سمنک‌پزی توسط بانوان نگه‌داری می‌شود و پس از ۱۲ روز، برگزارکننده‌گان جشن دوستان و آشنایان خود را فرا می‌خوانند.

زنان در روز جشن با کمک هم، سمنک را برای شیره‌کشی آماده می‌کنند و شیرۀ صاف شدۀ سمنک را با آرد گندم مخلوط می‌کنند. پس از آن نوبت آتش‌افروزی است و سمنک آماده پخت می‌شود.

سمنک در جریان پخت با سرود و ترانه‌های نوروزی پیوند می‌خورد:

سمنک در جوش ما کفچه زنيم

ديگران در خواب ما دفچه زنيم

سمنک پیک بهارست

ميله شب زنده دارست 

این خوشی سال یک بارست

سال دیگر یا نصیب

در زمان پخت سمنک، بانوان به نوبت سمنک را کفچه می‌زنند و هر کس هرچه آرزو در دل دارد به خاطر می‌آورد و با لبانش زمزمه می‌کند. از قدیم باور بر این بود که پس از پخت سمنک، اگر نماد یا نشانه‌یی روی سمنک نقش بسته باشد آرزوی مرادکننده برآورده می‌شود و آن بانویی که آرزویش روی سمنک نقش بسته به نام‌های نیکوکار، بی‌بی و برتر یاد می‌شود.

پخت سمنک نزدیک به دوازده ساعت طول می‌کشد؛ از شبی که دیگ سمنک بارگذاشته می‌شود تا طلوع آفتاب، بانوان با هم قصه و اختلاط می‌کنند. درپوش دیگ سمنک تا هنگام طلوع خورشید برداشته نمی‌شود. پیش از طلوع آفتاب، بانویی که قرار است درپوش دیگ را بردارد، وضو می‌کند و نماز صبح را می‌خواند. در هنگام برآمدن خورشید، درپوش دیگ برداشته می‌شود و سمنک را در ظرف‌ها ریخته می‌شود.

شیما علم سروش، از فعالان مدنی تخار می‌گوید که یکی دیگر از رسم‌های جشن سمنک این است که ظرف سمنک نباید خالی برگردانده شود. هرکس به اندازۀ توان مالی خود چیزی در ظرف می‌گذارد و اگر کسی توانایی مالی نداشت، داخل ظرف یک برگ می‌اندازد و آن را پس می‌فرستد.

وحید بکتاش یکی از شاعران کشور می‌گوید که جشن سمنک معرف تاریخ دیرینۀ این کشور است و از دلایلی که این جشن در میان زنان و با زنان برگزار می‌شود نیز این است که در فرهنگ کهن این سرزمین، زنان حق شادمانی و برگزاری جشن‌های ویژۀ خود را داشتند.

آقای بکتاش با اشاره به وضعیت اسفبار کنونی در کشور و سیاست‌های فرهنگی دولت، بر این باور است که جشن‌ها و نمادهای فرهنگی معرف هویت ملت‌ها است و باید برای حفظ آن‌ها گام‌های عملی برداشته شود.

در۱۴ سال گذشته، گام‌های زیادی از سوی نهادهای غیردولتی برای پاسداشت ارزش‌ها و سنت‌های دیرینۀ کشور برداشته شد؛ اما دولت برای ثبت جشن‌ها، نمادها و ارزش‌های کهن کار چندانی از پیش نبرد. با این حال این جشن‌ها همچنان در میان فارسی‌زبانان افغانستان به ویژه در میان روستاییان معمول است و تجلیل می‌شود.