با آن که روغن کنجد از اکثر روغنهای موجود در بازار مغذیتر و مفیدتر است و در ولایتهای شمالی به ویژه بلخ، در پختن کنجدپلو کاربرد فراوان دارد، اما دولت تاکنون برای تولید و عملآوری آن هیچ گامی برنداشته است و تا هنوز اکثر دهقانان و مزرعهداران بلخ با استفاده از شیوههای قدیمی این روغن را تولید میکنند.
مزرعهداران ولایت بلخ با استفاده از حیواناتی چون شتر و اسپ در جهازخانههایشان، روزانه تا سقف شصت کیلوگرام روغن کنجد تولید میکنند.
«فردین» مرد میانسالی است که سالها است مصروف چرخاندن شتر در جهازخانه و تولید روغن کنجد است. ظاهراً از پیشهاش راضی است؛ اما میگوید که قیمت کنجد بالا است و چون وضعیت کاروبار خوب نیست، مردم فقیر و کشتمند توان خرید این محصول را ندارند. وی در مورد قیمت کنجد میگوید که چهارده کیلوگرام کنجد در بازار به قیمت 1120 افغانی به فروش میرسد.
اگر دولت برنامههایی را برای افزایش این محصول روی دست گیرد، قیمت آن در بازار کاهش خواهد یافت. یکی از این برنامهها میتواند تولید و عملآوری کنجد دیمهکاریشده باشد.
با این که به نظر میرسد روغن کنجد به صورت بهداشتی تولید نمیشود، اما آن قدر در میان سرمایهداران و اشخاص متمول محبوب است که همیشه پیش از تولید، تمامی محصول پیشفروش میشود.
با وجود آن که دو نبات تیلی یعنی زغر و کنجد، در شمال کشور به پیمانۀ زیاد کشت شده و حاصلات نسبتاً خوبی نیز از آنها به دست میآید، اما نسبت به نبود کارخانههای مدرن تولید و عملآوری روغن، این محصولات به بیرون از کشور صادر میشوند؛ این موضوع خودبهخود سبب افزایش قیمت محصول در بازارهای داخلی میشود. از سوی دیگر، روغنهای وارداتی که با کیفیت بسیار پایین تولید شده اند، با قیمتی به مراتب ارزانتر در بازارهای داخلی به فروش میرسند.
اسدالله ستیغ آمر امور زراعتی ریاست زراعت ولایت بلخ میگوید که اگر دهقانان خودشان به صنعت تولید روغن کنجد ادامه ندهند، دولت هیچ برنامهیی برای حفظ این صنعت روی دست ندارد؛ نهادها و سازمانهای همکار نیز طرحی در راستای توسعۀ این صنعت ندارند؛ این در حالی است که روغن کنجد یکی از مهمترین و با ارزشترین محصولات کشاورزی ولایت بلخ محسوب میشود. آقای ستیغ میافزاید که تنها در ولایت بلخ برای کشت نبات کنجد، سالانه نزدیک به پنجهزار هکتار زمین زیر کشت میرود.
شماری از فروشندهگان روغن کنجد بر این باورند که اگر دولت دست دهقانان را بگیرد و در قسمت تولید، عملآوری و بستهبندی این محصول نباتی سرمایهگذاری کند، قیمت آن در بازار کاهش خواهد یافت و در دسترس همه اقشار مردم قرار خواهد گرفت.
