
نمایشگاه گروهى عكس استقرا/ Induction با همکاری انستيتوت فرانسه در افغانستان برگزار شد. برای نخستینبار در افغانستان، این نمایشگاه در سه ژانر معاصر عكاسى ( فاینآرت، مینیمالیسم و آبستره) 30 اثر از شش عکاس جوان افغانستان را برای مخاطبان به نمایش گذاشت.
تقابل اکثر تماشاگران برای نخستینبار با هنرها و اندیشههای متفاوت هنرمندان نسل سوم عكاسى و سپر گرفتن معدودی از هنرمندان مستند و خبری (فتوژورنالیزم) در برابر اين نوع نگاه هنری مستقل را میتوان بهعنوان نکاتی یادآوری کرد که ارزش این نمایشگاه را ویژه ساخته بود. موضوعاتی از قبیل عدم حضور انسان، فقدان وجود باورها و فرهنگهای افغانستان و مغایر نبودن دستورزبان این نگاه اقلیت هنری با آنچه که دیگر عکاسان تاکنون از عکاسی برایشان تعریف شده است، پرسشهایی بود که نشان میداد مخاطب داخلی هنوز با عناصر خیال، انتزاع و تاثیرسازی فرم برخلاف معناپذیری از مستند، آشنایی کافی ندارد.
اما شاید گویاترین وصف برای درکی بهتر از دغدغههای این هنرمندان، بیانیهی هنری نمایشگاه است:
«ناامنی و گسترش خشونت در هر جامعه، تولید شدهی ذهنهای ناامن و خشونتطلب است. ذهنها همچون آیینه، از بازتاب شرایط موجود متاثر میشوند. «چشم» بهعنوان اصلیترین راه انتقال جامعه به ذهن بشر، قدرت این را دارد تا پیش از ثبت وقایع با کمک تحلیل مغز اطلاعات را از فیلتر «نگاه» پردازش کند. آنچه که در جامعهی فرهنگی-سیاسی افغانستان معنای عمیق و جدی ندارد، ماهیت و مفهموم «نگاه» هست. چرا که یک چاقو هم میتواند نان را تقسیم کند و هم جان آدمی را بگیرد.

فاصلهگرفتن از فضای اجتماعی خشن و انتحارگونهی افغانستان، به معنای فاصلهگرفتن از ارزش «تعهد اجتماعی» نیست. بلکه تلاشی پویا و هدفمند است، برای باز تعریف کمک به اجتماع و جامعه، از طریق تغییر «نگاه». لذا برای دستیافتن به این مهم، شاید بهتر باشد تا حجم گرایش به عکاسی فتوژورنالیزم را (که با عمومیساختن تصویرهای دهشتناک، بهشکل مجدد تولید خشونت میکند) در جوانان کاهش دهیم و با دعوت به زیستن در خیال و سفر در انتزاع، سعی کنیم تا «نگاه» دیگری داشته باشیم به نشانههای حیات، صلح، هستی، آفرینش و هر مفهمومی که میتواند سرشت و نهاد افغانهای نسل بعد را پاکتر و انسانیتر رشد بدهد.»
نمایشگاه «استقرا» ترجمانی است از این «نگاه» که، کوچکترین جزهای پراکنده در اطراف ما (که در هجوم واقعیتهای اجتماعی از چشمهای ما پنهان مانده است) -تشکیلدهندهی مفهوم «هستی آفرینش» است؛ که در واقع تمام ما از آن وجود بیانتها خلق شدهایم. سرخی گل لاله فقط استعارهی «شهادت» نیست، بلکه بیان یک «عشق ماندگار» نیز میتواند باشد.
عکاسی آبستره و مینیمالیسم
تعاریف لغوی و مفهومی بسیار زیادی برای سبک آبستره در هنرهای تجسمی وجود دارد. اما یگانه عنصر مشترک در بین این تعاریف «خیالی» بودن این سبک است. در این سبک چیزی برای توضیح و یا توجیه اثر وجود ندارد. هر آنچه است بازتاب فکر و خیال هنرمند در قالب هنر تجسمی است. در عینحال هنرمندان بسیاری با بهکارگیری هدفمند و هوشمندانه از عناصر مختلف بصری اعم از نقطه، خط، شکل، بافت، ریتم، بُعد، رنگ و… در پی تأثیرگذاری هر چه بیشتر بر مخاطباند.

سبک آبستره در عکاسی بیشتر از هر سبک دیگری بر نوع دید و خلاقیت هنرمند در گزینش سوژه تأکید دارد. در بخشی از این سبک هنرمند به دنبال ثبت آثاری است که ممکن است سوژهی آن موضوع و یا جسمی باشد که روزانه و بارها در اطرافمان با آن سروکار داریم. در این سبک هنرمند شروع به خلاصهسازی سوژه (تا جایی که اصالت سوژه از دست نرود) میکند.
مینیمال یا سادهگرایی نیز مکتبی است که در جامعهی هنری افغانستان بسیار ناآشنا و غریب مانده -البته این امر بهنوعی طبیعی است. این مکتب حتا در جهت خلاف سلیقههای اکثر مردم جامعه است. در رسانههای بصری شاهد خروجیهای اشباعشده از نظر پیامرسانی هستیم و این در صورتی است که کل زندگی افراد جامعه با شلوغی و پیچیدگی خاصی گره خورده است.
نشاندادن این آثار در قالب یک نمایشگاه تلاشی هر چند کوچک برای معرفی و احیای این ژانرهای عکاسی در جامعهی هنری افغانستان است. بهویژه هنر عکاسی که از بین دهها سبک موجود در این عرصه، تعداد بسیار محدودی از این سبکها در این جغرافیا دنبال میشود. کارکردن در این حوزهها باعث برقراری تعادل و همسانسازی میان سبکهای مختلف در هنر عکاسی خواهد شد.





